Günümüz alevi âşıklarının anlatılarında Alevilik algısı
Perception of alevism in the narratives of contemporary Alevi̇ âşiklar
- Tez No: 1002777
- Danışmanlar: PROF. DR. SADULLAH GÜLTEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Müzik, Halk Bilimi (Folklor), Sosyoloji, Music, Folklore, Sociology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Hacı Bayram Veli Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Alevi Bektaşi Kültürü Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, günümüz Alevi âşıklarının Aleviliği nasıl algıladıklarını ve bu algının âşıklık pratikleri, cem/erkân bağlamı ve kültürel aktarım süreçleriyle nasıl ilişkilendiğini ortaya koymaktır. Çalışma nitel araştırma deseninde yürütülmüş, amaçlı örnekleme yoluyla belirlenen yedi Alevi âşık ile derinlemesine görüşmeler yapılmıştır. Görüşmeler kaydedilmiş, yazıya aktarılmış ve veriler görüşme soruları ekseninde soru temelli betimsel analiz yaklaşımıyla çözümlenmiştir. Analiz sürecinde önce her katılımcının anlatısı sorular temelinde bireysel düzeyde incelenmiş, ardından katılımcılar arası benzerlik ve farklılıklar karşılaştırmalı biçimde değerlendirilerek bulguların sunumunda kullanılacak analitik çerçeve oluşturulmuştur. Bulgular, âşıkların Aleviliği çoğunlukla iki ana söylem ekseni içinde anlamlandırdığını göstermektedir: Birinci eksen, Aleviliği bâtıni/hakikat merkezli bir inanç yorumu olarak kurarken ikinci eksen, Aleviliği insanı ve toplumsal ilişkileri düzenleyen etik/insanî bir yaşam felsefesi olarak öne çıkarmaktadır. Her iki eksen, cem ve erkânın toplumsal aidiyet üretimi ve kültürel süreklilik bakımından merkezi rolünü vurgulamakta; zâkirlik icrası ise yalnızca müzikal bir pratik olarak değil inanç bilgisinin ve değerler sisteminin aktarımını sağlayan pedagojik bir araç olarak konumlanmaktadır. Çalışma ayrıca modernleşme ve dijitalleşmenin, Alevi müziği ve âşıklık geleneği açısından hem görünürlük ve arşivlenebilirlik gibi fırsatlar hem de bağlam kaybı, standartlaşma ve ticarileşme gibi riskler ürettiğini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak araştırma, günümüz Alevi âşıklarının anlatıları üzerinden Alevilik algısının çok katmanlı yapısını görünür kılmakta, âşıklık kurumunun güncel koşullarda kültürel hafıza ve değer aktarımı bağlamındaki işlevini tartışmaya açmaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study is to reveal how contemporary Alevi aşıklar perceive Alevism and how this perception relates to aşık practices, the context of cem/ritual, and processes of cultural transmission. The study was conducted within a qualitative research design, and in-depth interviews were carried out with seven Alevi aşıklar selected through purposive sampling. The interviews were recorded, transcribed, and the data were analyzed through a question-based descriptive analysis approach structured around the interview questions. In the analysis process, each participant's narrative was first examined individually on the basis of the questions, and then similarities and differences among participants were comparatively evaluated in order to construct the analytical framework used for the presentation of the findings. The findings show that the aşıklar mostly make sense of Alevism through two main discursive axes. The first axis constructs Alevism as a batini/truth-centered interpretation of belief, while the second highlights Alevism as an ethical/humanistic philosophy of life that regulates both the individual and social relations. Both axes emphasize the central role of the cem and ritual structure in producing communal belonging and ensuring cultural continuity; meanwhile, the performance of zakirlik is positioned not merely as a musical practice, but as a pedagogical means through which religious knowledge and a system of values are transmitted. The study also demonstrates that modernization and digitalization generate, on the one hand, opportunities such as visibility and archivability for Alevi music and the aşık tradition, and on the other hand, risks such as decontextualization, standardization, and commodification. In conclusion, the study makes visible the multilayered structure of the perception of Alevism through the narratives of contemporary Alevi aşıklar and opens up for discussion the function of the aşık institution in the context of cultural memory and the transmission of values under contemporary conditions.
Benzer Tezler
- Millî kültür taşıyıcılığında usta malı çalıp söyleme geleneği temsilcisi olarak Âşık Veysel
Âşık Veysel as an agent of the masters' repertory performer in the transmission of national culture
ERAY CÖMERT
Doktora
Türkçe
2017
Müzikİstanbul Teknik ÜniversitesiMüzikoloji ve Müzik Teorisi Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
PROF. SONGÜL KARAHASANOĞLU
ÖĞR. GÖR. SÜLEYMAN ŞENEL
- Alevî-Bektaşi kültüründen bir âşık: Sivaslı Kamberî
A minstre from the Alevî-Bektashi culture: Sivaslı Kamberî
TUBA ATEŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıHatay Mustafa Kemal ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HÜSEYİN KÜRŞAT TÜRKAN
- Konya Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi'ndeki BY6373 Nolu Cönk üzerine bir inceleme
A study on BY6373 Cönk Manuscript Libraries in the Konya region
OMER HADİ ABDEL-RRHMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıGaziantep ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEHİYE KÖKSEL
- Âşık Dertli Divani'nin tasavvuf konulu şiirlerinde yapı ve izlek
Structure and theme in Âşık Dertli Divani's poems on sufism
GÜLDANE SORAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve EdebiyatıArdahan ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN ALTINKAYNAK
- Ziya Gökalp ve Erol Güngör çizgisinde Türk sosyolojisi
Turkish sociology in line with Ziya Gökalp and Erol Güngör
SAADET BERNA OCAKCIOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
1999
SosyolojiMarmara ÜniversitesiSosyoloji ve Antropoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZEKİ ARSLANTÜRK