Mardin ili İpek yolu boyunca tarımı yapılan kültür bitkileri ve toprakların ağır metal konsantrasyonunun araştırılması
Investigation of heavy metal concentrations in cultivated plants and soils along the Silk Road in Mardin province
- Tez No: 1002910
- Danışmanlar: DOÇ. DR. İBRAHİM KOÇ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoloji, Çevre Mühendisliği, Ziraat, Biology, Environmental Engineering, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Ağır metal kirliliği, Ağır metaller, Sürdürülebilir çevre, Tarla bitkileri, Toprak, Toprak kirliliği, Çevre, Çevre kirleticiler, Çevre kirliliği, İpek Yolu, Heavy metal pollution, Heavy metals, Sustainable environment, Field crops, Soil, Soil pollution, Environment, Environmental pollutants, Environmental pollution, Silk Road
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mardin Artuklu Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Karayolları çevresinde bulunan tarım alanları, trafik emisyonları ile yoğun tarımsal faaliyetlerin ortak etkisi altında kalmakta ve bu durum toprak ve bitki sistemlerinde kimyasal değişimlere neden olabilmektedir. Bu araştırma, Mardin ili Kızıltepe ve Nusaybin ilçeleri arasında uzanan ve yüksek trafik yoğunluğuna sahip İpek Yolu güzergâhındaki tarım alanlarında toprak ve bitkilerde meydana gelen değişimleri belirlemek amacıyla 2025 yılında yürütülmüştür. Araştırma kapsamında, karayoluna farklı uzaklıklarda (5 m ve 50 m) ve yaklaşık 10 km aralıklarla belirlenen 20 örnekleme noktasından toprak ve bitki örnekleri alınmıştır. Toprak örneklerinde pH, elektriksel iletkenlik, kireç, organik madde ve makro besin elementleri gibi temel fizikokimyasal özellikler belirlenmiş; Cu, Ni, Pb, Cd, Zn, Mn, Fe ve Cr konsantrasyonları ICP-OES yöntemiyle analiz edilmiştir. Bitki örneklerinde de aynı elementlerin içerikleri belirlenerek toprak–bitki ilişkileri değerlendirilmiştir. Toprakların saturasyon değerleri 62.88–66.45 ml, pH değerleri 7.20–7.30 ve EC değerleri 356–417 µS cm⁻¹ aralığında bulunmuştur. Organik madde oranının düşük (%0.41–0.63), kireç içeriğinin yüksek (%22.96–24.97) ve toplam azotun %0.136–0.150 arasında olduğu belirlenmiştir. Toprak ağır metal ortalamaları Cu 1.89, Pb 0.26, Cd 0.25, Ni 0.44, Zn 1.74, Mn 6.28, Fe 3.17 ve Cr 1.38 mg kg⁻¹ olarak hesaplanmış ve tüm değerlerin ulusal ve uluslararası sınırların altında kaldığı saptanmıştır. Normallik testleri sonucunda Cu, Cd ve Cr'nin normal dağılım göstermediği belirlenmiş; yolun sağ ve sol kesimleri ile mesafeye bağlı karşılaştırmalarda toprak ağır metal içerikleri açısından anlamlı fark bulunmamıştır. Spearman korelasyon analizi Pb–Cd, Pb–Cr ve Cd–Cr çiftleri arasında güçlü ilişkiler olduğunu göstermiştir. Kirlilik faktörü sonuçları Pb, Ni, Zn, Mn, Fe, Cd, Cu ve Cr için orta düzey kirlenmeye işaret etmiştir. Bitki örneklerinde Pb, Cd, Ni, Fe, Mn, Cu ve Zn ortalamaları sırasıyla 0.210, 0.205, 0.296, 2.449, 5.219, 1.917 ve 2.429 mg kg⁻¹ olarak belirlenmiş ve tüm değerlerin FAO/WHO limitlerinin altında olduğu görülmüştür. Bitkilerde mesafeye bağlı değerlendirmelerde Pb, Cd, Ni, Fe, Cu ve Zn için anlamlı farklılıklar saptanmıştır. Toprak–bitki ilişkilerinde Cd, Ni, Zn, Pb ve Cu elementleri anlamlı korelasyon göstermiştir. Biyobitikim faktörü sonuçları Cu (BAF=1.014) ve Zn'nin (BAF=1.395) bitkiye taşınma eğiliminin daha yüksek olduğunu ortaya koymuştur. Sonuç olarak, incelenen tarım alanlarında ağır metal birikiminin mevcut durumda ciddi bir çevresel risk oluşturmadığı, ancak karayolu kaynaklı antropojenik etkilerin özellikle Cd ve Cu açısından uzun vadeli izleme gerektirdiği değerlendirilmektedir. Bu çalışma, Mardin ili tarım alanları için güncel bir çevresel durum değerlendirmesi sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Agricultural lands located along highways are exposed to the combined effects of traffic emissions and intensive agricultural practices, which may cause chemical alterations in soil and plant systems. This study was conducted in 2025 to determine the changes occurring in soils and plants in agricultural areas along the Silk Road route between the Kızıltepe and Nusaybin districts of Mardin Province, an area characterized by high traffic density. Within the scope of the research, soil and plant samples were collected from 20 sampling points selected at approximately 10 km intervals and at different distances from the highway (5 m and 50 m). In soil samples, basic physicochemical properties such as pH, electrical conductivity, lime content, organic matter, and macronutrients were determined, while Cu, Ni, Pb, Cd, Zn, Mn, Fe, and Cr concentrations were analyzed using the ICP-OES method. The same elements were also determined in plant samples to evaluate soil–plant relationships. Soil saturation values ranged between 62.88 and 66.45 ml, pH values between 7.20 and 7.30, and electrical conductivity values between 356 and 417 µS cm⁻¹. The soils were characterized by low organic matter content (0.41–0.63%), high lime content (22.96–24.97%), and total nitrogen levels ranging from 0.136 to 0.150%. Mean heavy metal concentrations in soils were calculated as 1.89 mg kg⁻¹ for Cu, 0.26 mg kg⁻¹ for Pb, 0.25 mg kg⁻¹ for Cd, 0.44 mg kg⁻¹ for Ni, 1.74 mg kg⁻¹ for Zn, 6.28 mg kg⁻¹ for Mn, 3.17 mg kg⁻¹ for Fe, and 1.38 mg kg⁻¹ for Cr, and all values were found to be below national and international threshold limits. Normality tests indicated that Cu, Cd, and Cr did not exhibit a normal distribution, and no statistically significant differences were observed in soil heavy metal contents with respect to road sides or distance from the highway. Spearman correlation analysis revealed strong relationships among the Pb–Cd, Pb–Cr, and Cd–Cr pairs. Pollution factor results indicated moderate contamination levels for Pb, Ni, Zn, Mn, Fe, Cd, Cu and Cr. In plant samples, mean concentrations of Pb, Cd, Ni, Fe, Mn, Cu, and Zn were determined as 0.210, 0.205, 0.296, 2.449, 5.219, 1.917, and 2.429 mg kg⁻¹, respectively, and all values were below FAO/WHO limits. Distance-based evaluations revealed significant differences for Pb, Cd, Ni, Fe, Cu, and Zn. Soil–plant relationships showed significant correlations for Cd, Ni, Zn, Pb, and Cu. Bioaccumulation factor results indicated that Cu (BAF = 1.014) and Zn (BAF = 1.395) exhibited higher tendencies to be translocated to plants. In conclusion, heavy metal accumulation in the investigated agricultural lands does not currently pose a serious environmental risk; however, highway-related anthropogenic effects require long-term monitoring, particularly for Cd and Cu. This study provides an up-to-date environmental assessment for agricultural lands in Mardin Province.
Benzer Tezler
- Mardin merkezdeki dini yapılarda yer alan bezeme unsurları kaynak alınarak takı koleksiyonu oluşturulması
Creating a jewelry collection by combining the elements of decoration in religious buildings in Mardin city center with welding
EMİNE DALICI
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2023
El SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. GONCA KARAVAR
- Erzurum ili Horasan ilçesindeki mevcut sulama ve hayvan içme suyu göletlerinin sorunları ve çözüm önerileri
Problems and solution offers of existing irrigation and animal water supply reservoirs in Horasan district of Erzurum province
TALİP AYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ZiraatAtatürk ÜniversitesiTarımsal Yapılar ve Sulama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDURRAHMAN HANAY
- Tarihi Mardin evlerinin başoda plan geleneği
Historical Mardin house main rooms tradition
İBRAHİM HALİL KARABULUT
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OSMAN AYTEKİN
- Özel eğitimde montessori yöntemininkullanımına yönelik öğretmenleringörüşlerinin belirlenmesi
Başlık çevirisi yok
RIDVAN EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Eğitim ve ÖğretimYakın Doğu ÜniversitesiÖzel Eğitim Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUKADDES SAKALLI DEMİROK