Postmenopozal dönemdeki kadınlara yönelik sağlık inanç modeline uygun osteoporoz eğitiminin taramaya katılımı artırmaya etkisi
The effect of osteoporosis education based on the health belief model for postmenopausal women on increasing participation in screening
- Tez No: 1002956
- Danışmanlar: PROF. DR. MEMNUNE ÇİĞDEM APAYDIN KAYA
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Giriş: Osteoporoz, özellikle menopoz dönemindeki kadınlarda yaygın olarak görülen bir sağlık sorunudur. Yapılan araştırmalar, bu dönemde verilen davranış değişikliğine yönelik eğitimlerin, beslenme ve egzersiz alışkanlıkları üzerinde olumlu etkiler sağladığını ortaya koymuştur. Bu çalışmanın amacı, postmenopozal dönemdeki kadınlara Sağlık İnanç Modeli (SİM) temel alınarak verilen eğitimin, osteoporoz taraması yaptırma sıklığı üzerindeki etkisini değerlendirmektir. Yöntem: Araştırma 1 Haziran-30 Eylül 2025 arasında Marmara Üniversitesi Pendik Eğitim Araştırma Hastanesi (MÜPEAH) Tuzla Eğitim Aile Sağlığı Merkezi (E-ASM) ve Tuzla Hilmi Şahin Aile Sağlığı Merkezi'nde (ASM) yürütülen non-randomize kontrollü eğitim müdahale çalışmasıdır. Çalışmaya 45 yaş üzeri menopoza girmiş, daha önce kemik mineral yoğunluğu (KMY) ölçümü yaptırmamış ve osteoporoz açısından en az bir risk faktörü taşıyan 80 kadın katılmıştır (müdahale grubu s:40, kontrol grubu s:40). Örneklem büyüklüğüne ulaşabilmek için her iki ASM'ye kayıtlı 45 yaş üzeri kadınlar rastgele sayılar tablosundan yararlanarak arandı ve dahil etme kriterlerine uyanlar araştırmaya davet edildi. Davet edilen kadınlara TEMD'e göre osteoporoz risk değerlendirmesi yapıldı. Her iki grupta sosyodemografik bilgilerin alınmasından sonra Osteoporoz Bilgi Testi (OBT) ve Osteoporoz Sağlık İnanç Ölçeği (OSİÖ) uygulandı. Müdahale grubuna SİM'e göre tasarlanmış yaklaşık 15 dk'lık bireyselleştirilmiş eğitim verildi. Kontrol grubuna osteoporoz riskiyle ilgili sözel bilgilendirme yapıldı. Her iki gruba osteoporozdan korunma ve tarama ile ilgili bilgiler içeren broşür verildi ve KMY taramasına yönlendirildi. Eğitimden 2 ay sonra hastalar aranarak aynı ölçekler tekrar uygulandı ve KMY ölçümü yaptırma durumu sorgulandı. Veriler SPSS 29'da Mann-Whitney U ve ki-kare testi ile değerlendirildi. P<0,05 olması anlamlı kabul edildi. Bulgular: Katılımcıların yaş ortalaması 57,267'dir. Müdahale öncesinde her iki grup arasında OBT puanları benzerken (p>0,05); OSİÖ puanı kontrol grubunda daha yüksekti (p<0,001). Müdahale sonrasında OSİÖ ve OBT puanı müdahale grubunda daha yüksekti (sırasıyla p<0,001, p=0,015). Takipte 15 kişinin KMY taraması yaptırdığı öğrenildi. Her iki grup arasında KMY ölçümü yaptırma açısından bir fark bulunmadı (p>0,05). Sonuç: Bu çalışmanın örnekleminde, SİM kullanılarak verilen osteoporozdan korunma ve taramanın önemi ile ilgili eğitimin postmenopozal kadınlarda osteoporoz hakkında bilgiyi ve inançları olumlu yönde artırdığını göstermiştir. Bu çalışmanın bulguları, KMY ölçümü davranışının farklı faktörler tarafından belirlendiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
Introduction: Osteoporosis is a common health problem, particularly among women during the menopausal period. Research has shown that educational interventions aimed at promoting behavioral change during this stage can positively influence nutrition and exercise habits. The aim of this study was to evaluate the effect of an education program based on the Health Belief Model (HBM) on the frequency of osteoporosis screening among postmenopausal women. Method: This non-randomized controlled educational intervention study was conducted between June 1 and September 30, 2025, at MÜPEAH Tuzla E-FHC and Tuzla Hilmi Şahin Family Health Center (FHC). The study included 80 postmenopausal women over the age of 45 who had never undergone bone mineral density (BMD) measurement and had at least one risk factor for osteoporosis (intervention group: n=40, control group: n=40). To reach the target sample size, women over 45 years of age registered at both FHCs were contacted using a random number table, and those meeting the inclusion criteria were invited to participate. Osteoporosis risk assessment was conducted for all participants. After collecting sociodemographic data, the Osteoporosis Knowledge Test (OKT) and Osteoporosis Health Belief Scale (OHBS) were administered. The intervention group received an individualized 15-minute educational session designed according to the HBM, while the control group received verbal information regarding osteoporosis risk. Both groups were provided with brochures containing information on osteoporosis prevention and screening and were referred for BMD testing. Two months after the intervention, participants were contacted by phone, the same scales were re-administered, and their BMD screening status was evaluated. Data were analyzed using SPSS 29 with Mann–Whitney U and chi-square tests, with p<0.05 considered statistically significant. Results: The mean age of the participants was 57.26 ± 7 years. Before the intervention, OKT scores were similar between the two groups (p>0.05), while OHBS scores were higher in the control group (p<0.001). After the intervention, both OHBS and OKT scores were significantly higher in the intervention group (p<0.001 and p=0.015, respectively). During follow-up, 15 participants reported having undergone BMD screening. There was no significant difference between the groups in terms of BMD screening behavior (p>0.05). Conclusion: The findings of this study suggest that education based on the Health Belief Model effectively improved knowledge and beliefs about osteoporosis prevention and screening among postmenopausal women. However, actual behavior of undergoing BMD testing were determined by other factors.
Benzer Tezler
- Postmenopozal dönemdeki kadınlarda osteoporoz tarama sıklığının osteoporoza ilişkin sağlık inançları ile değerlendirilmesi
Evaluation of osteoporosis screening frequency in postmenopausal women in relation to health beliefs regarding osteoporosis
SEDA HIZLI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. DUYGU YENGİL TACİ
- Postmenopozal dönemdeki kadınların menopoz semptomlarına yönelik uyguladıkları tamamlayıcı ve alternatif tıp yaklaşımlarının yaşam kalitesine etkisi
The impact of complementary and alternative medical approaches to menopause symptoms implemented by postmenopausal women on their quality of life
NURCAN GÖKGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
Kadın Hastalıkları ve DoğumYıldırım Beyazıt ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜL PINAR
YRD. DOÇ. DR. SENA KAPLAN
- Postmenopozal dönemdeki kadınlarda cinsel mitlere inanma durumunun, menopoz tutum ve semptomları ile ilişkisi
Relationship of believing in sexual myths with the menopause attitudes and symptoms in postmenopausal women
EBRU CİRBAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
HemşirelikAydın Adnan Menderes ÜniversitesiDoğum, Kadın Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEVGİ ÖZSOY
- Postmenopozal dönemdeki kadınların toplumsal cinsiyet rolleri tutumlarının menopoz tutumuna ve menopoz semptomlarına etkisi
The effect of gender roles attitudes of postmenopausal women on menopausal attitudes and menopausal symptoms
FATOŞ ATA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
HemşirelikHacettepe ÜniversitesiDoğum ve Kadın Hastalıkları Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÜLTEN KOÇ
- Postmenopozal dönemdeki kadınlarda kemik mineral yoğunluğunu etkileyen bazı risk faktörlerinin ve yaşam kalitesinin değerlendirilmesi
Evaluation of life quality and some risk factors, affecting bone mineral density of women during postmenopausal period
ÖMÜR AKTAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
HemşirelikYıldırım Beyazıt ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SENA KAPLAN
PROF. DR. NEBAHAT SEZER