Grafik tasarımda etik sınırlar: Spinoza'nın etik kavramı çerçevesinde fenomenolojik bir analiz
Ethical boundaries in graphic design: A phenomenological analysis in the context of Spinoza's notion of ethics
- Tez No: 1003209
- Danışmanlar: DOÇ. DR. SELÇUK ULUTAŞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, İletişim Bilimleri, Fine Arts, Communication Sciences
- Anahtar Kelimeler: Görsel iletişim tasarımı, Visual communication design
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Görsel İletişim Tasarımı Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Grafik tasarım, kitleleri bilgilendirme ve ikna etme gücüyle toplumsal algıyı şekillendiren stratejik bir iletişim disiplinidir. Ancak bu ikna süreci, etik sınırların aşılmasıyla birlikte manipülasyona dönüşebilmekte; korku, suçluluk ve acıma gibi duyguların kullanımıyla izleyici edilgen bir nesneye indirgenebilmektedir. Bu tez, grafik tasarımda karşılaşılan etik sorunları ve manipülasyon olgusunu, Spinoza'nın ontolojik ve etik sistemi üzerinden yeniden okumayı amaçlamaktadır. Çalışmada, Spinoza'nın Ethica eserindeki Conatus yani var olma çabası, Duygulanımlar sevinç ve keder ve Kudret kavramları temel alınarak, görsel iletişim ürünlerinin izleyici üzerindeki varoluşsal etkilerini ölçen özgün bir analiz modeli geliştirilmiştir. Bu model çerçevesinde, uluslararası alanda ses getiren dokuz farklı sosyal sorumluluk kampanyası incelenmiştir. Araştırma bulguları, korku ve dehşet odaklı keder politikalarının izleyicinin eyleme geçme gücünü azalttığını ve onu pasif bir çaresizliğe sürüklediğini göstermektedir. Buna karşılık, neden-sonuç ilişkisine dayalı rasyonel bilgi sunan ve izleyiciyi sorunun çözümüne ortak eden tasarımların, aktif sevinç yaratarak izleyicinin kudretini artırdığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak bu çalışma, etik tasarımı; yasaklara dayalı bir denetim mekanizması olarak değil, izleyicinin anlama yetisini ve eyleme geçme arzusunu güçlendiren özgürleştirici bir karşılaşma alanı olarak tanımlanmaktadır.
Özet (Çeviri)
Graphic design is a strategic communication discipline that shapes social perception through its power to inform and persuade masses. However, this persuasion process can transform into manipulation when ethical boundaries are crossed, reducing the viewer to a passive object through the use of emotions such as fear, guilt, and pity. This thesis aims to re-evaluate ethical problems and the phenomenon of manipulation in graphic design through the ontological and ethical system of Spinoza. In this study, a unique analysis model has been developed to measure the existential effects of visual communication products on the viewer, based on Spinoza's concepts of Conatus (striving to persevere in being), Affects (joy and sadness), and Power (Potentia) from his work Ethics. Within the framework of this model, nine internationally renowned social responsibility campaigns (Benetton, WWF, Cordaid, Misereor, etc.) were examined. The findings of the research indicate that politics of sorrow focused on fear and horror reduce the viewer's power to act and drive them into passive helplessness. In contrast, designs that present rational information based on cause-and-effect relationships and partner with the viewer in solving the problem have been found to increase the viewer's power by creating active joy. Consequently, this study defines ethical design not as a control mechanism based on prohibitions, but as a liberating encounter that strengthens the viewer's faculty of understanding and desire to act.
Benzer Tezler
- Grafik tasarımında foto manipülasyon: Gerilla reklamcılık üzerine uygulamalar
Photo manipulation in graphic design: Applications on guerrilla advertising
KAAN KALAFAT
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Güzel SanatlarOrdu ÜniversitesiGrafik Tasarım Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET FATİH YELMEN
- Yeni medya tasarımlarında yapay zekâ araçlarının rolü
The roles of artificial intellegence tools on new media designs
SONIA LOTFI
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2025
Güzel SanatlarAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiMedya Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. DR. BÜLENT SALDERAY
- Making and breaking authorship, potentials in architectural design studio
Müellifliğin inşaası ve bozulmasında mimari tasarım stüdyosunun potansiyelleri
SEVGİ TÜRKKAN
- Grafik tasarımda etik“grafik tasarımcının sosyal ve kültürel sorumlulukları”
Ethics in graphic design“social and cultural responsibilities of a graphic designer”
OKSAN ANIL AYKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Güzel SanatlarMarmara ÜniversitesiGrafik Tasarımı Ana Sanat Dalı
PROF. SEMA ILGAZ TEMEL
- Grafik tasarımcı adaylarının grafik tasarımın etik ilkelerine yönelik farkındalıklarının incelenmesi
An investigation on graphic designer candidates' awareness about graphic-design ethical principles
ÖMER ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Güzel SanatlarÇukurova ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
PROF. BİRNUR ERALDEMİR
