Aile hekimliği'ne başvuran bireylerde akılcı ilaç kullanımı açısından bilgi düzeyi ve davranışların değerlendirilmesi
Assessment of knowledge and behaviours related to rational drug use in patients attending family medicine clinics
- Tez No: 1003904
- Danışmanlar: PROF. DR. BERRİN TELATAR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Akılcı İlaç Kullanımı, İlaç Kullanma, Rational Drug Use, Drug Utilitization
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sağlık Bilimleri Üniversitesi
- Enstitü: İstanbul Fatih Sultan Mehmet Eğitim Araştırma Hastanesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu çalışmadaki amacımız toplumda Akılcı İlaç Kullanımı (AİK) konusundaki bilgi düzeyini değerlendirmeyi ve bunun cinsiyet, yaş, eğitim durumu, ekonomik durum, alkol/sigara kullanımı, AİK ile ilgili bilgi edinme kaynakları, kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanımı, alternatif tedavi yöntemleri kullanımı, hekime tedaviyi danışma gibi hususlarla birlikte ele alarak bu konuda farkındalık oluşturmayı amaçlamaktadır. Edineceğimiz sonuçların hastalara yaklaşımımızda yeni bir pencere sunmasını amaçlıyoruz. Gereç ve Yöntem: Çalışma tanımlayıcı ve kesitsel bir anket çalışması olarak 20/06/2025-20/08/2025 tarihleri arasında İstanbul Sağlık Bilimleri Üniversitesi Fatih Sultan Mehmet Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine ayaktan başvuran 18 yaş ve üstü 222 katılımcıyla gerçekleştirilmiştir. Veri toplama aracı olarak 19 soruluk sosyodemografik veri testi ve 21 soruluk Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği(AİKÖ), onam alındıktan sonra yüz yüze görüşme tekniği yoluyla uygulanmıştır. Ölçekten alınabilecek maksimum puan 42 olup, kestirim değeri 34'tür. 35 puan ve üzeri akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olarak değerlendirilebilir veya ölçekten alınan puan arttıkça akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyi artıyor olarak değerlendirilebilir. AİKÖ, Zeynep Demirtaş ve arkadaşları tarafından 2018 yılında yapılmış olup, ölçek kullanımı için e-posta yoluyla izin alınmıştır. Bulgular: Çalışmaya 18 yaş ve üzeri bireyler dâhil edilmiş olup katılımcıların yaş ortalaması 46,11±14,72 yıl (20–72) bulunmuştur. Katılımcıların %61,7'si kadın, %69,8'i evli olup, eğitim düzeyinde ise lisans mezunları %54,1 ile baskın grubu oluşturmuştur. Gelir düzeyi dağılımında katılımcıların %52,3'ünün geliri giderine eşit bulunmuştur. Katılımcıların yaklaşık üçte birinde kronik hastalık varlığı (%36) ve buna paralel şekilde düzenli ilaç kullanımı bildirilmiştir. Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği (AİKÖ) toplam puan ortalaması 37,01±4,20, medyan değeri 38 (25–75p: 34–40) olarak saptanmıştır. Cut-off değerine göre (≥35) katılımcıların %74,3'ü yeterli bilgi düzeyinde değerlendirilmiştir. Yaş, medeni durum, öğrenim durumu, çalışma durumu, sigara/alkol kullanımı, medya bilgi kaynaklarına göre, ilacı önerilenden kısa kullanmaya göre ve alternatif tıp yöntemi denemeye göre AİK toplam puanı arasında anlamlı ilişki saptanmamıştır (p>0,05). Kronik hastalık varlığı, düzenli ilaç kullanımı, düzenli tıbbi kontrolünü yaptırmak, ilaçla ilgili danışılan kaynak, sağlık meslek gruplarına danışmak, takviye edici gıdaları kullanmadan önce hekime danışmak, kullandığı takviye edici gıdaları hekime bildirmek, cinsiyet ve gelir düzeyi anlamlı çıkmıştır (p<0,05). Regresyon analizinde kullandığı takviye edici gıdaları hekime bildirmenin, cinsiyet ve gelir düzeyinin bağımsız prediktör olarak anlamlı çıktığı saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışmada 18 yaş ve üzeri bireylerde akılcı ilaç kullanımı bilgi düzeyi genel olarak yüksek bulunmuş ve katılımcıların yaklaşık dörtte üçü cut-off değerine göre yeterli düzeyde değerlendirilmiştir. AİK düzeyi; yaş, medeni durum ve çalışma durumu gibi bazı demografik değişkenlerden bağımsız görünürken, gelir düzeyi, kronik hastalık varlığı ve düzenli ilaç kullanımı gibi sağlıkla ilişkili/sosyoekonomik göstergelerle daha belirgin biçimde ilişkili bulunmuştur. Bulgular, akılcı ilaç kullanımını güçlendirmeye yönelik müdahalelerde yalnızca genel bilgilendirmeye değil; özellikle düşük sosyoekonomik gruplara yönelik hedefli eğitim, hasta–sağlık profesyoneli iletişimini artıran yaklaşımlar ve kronik hastalığı olan bireylerde ilaç kullanım danışmanlığının güçlendirilmesine öncelik verilmesi gerektiğini düşündürmektedir.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aims to assess the level of knowledge regarding the rational use of medicines (RUM) in the general population and to examine its association with sociodemographic and clinical factors, including gender, age, educational level, socioeconomic status, alcohol and tobacco use, sources of information on the rational use of medicines, presence of chronic diseases, regular medication use, use of alternative treatment methods, and consultation with physicians regarding treatment. In addition, the study seeks to raise awareness of the rational use of medicines and to provide insights that may contribute to improving patient-centred healthcare practices. Materials and Methods: This cross-sectional survey study was conducted between 20 June 2025 and 20 August 2025 among 222 participants aged 18 years and older who attended the Family Medicine outpatient clinics of Istanbul University of Health Sciences Fatih Sultan Mehmet Training and Research Hospital. Data were collected through face-to-face interviews after obtaining informed consent, using a 19-item sociodemographic questionnaire and a 21-item scale assessing knowledge of the rational use of medicines. The scale yields a total score ranging from 0 to 42, with higher scores indicating a higher level of knowledge regarding the rational use of medicines. Based on the scale developers' recommendations, a score of 35 or above was considered indicative of adequate knowledge. The scale was developed by Zeynep Demirtaş and colleagues in 2018, and permission for its use was obtained via email. Results: Individuals aged 18 years and older were included in the study, and the mean age of the participants was 46.11 ± 14.72 years (range: 20–72). Among the participants, 61.7% were female and 69.8% were married, while university graduates constituted the dominant group in terms of educational level (54.1%). Regarding income status, 52.3% of the participants reported that their income was equal to their expenses. Approximately one-third of the participants had a chronic disease (36%), and a similar proportion reported regular medication use. The mean total score of the Rational Drug Use Scale was 37.01 ± 4.20, with a median value of 38 (25–75th percentile: 34–40). According to the cut-off value (≥35), 74.3% of the participants were classified as having adequate knowledge regarding rational drug use. No statistically significant association was found between the total RDU score and age, marital status, educational level, employment status, smoking or alcohol use, media sources of information, early discontinuation of medications, or the use of alternative medicine (p > 0.05). However, the presence of chronic disease, regular medication use, regular medical check-ups, sources consulted regarding medications, consultation with healthcare professionals, consulting a physician before using dietary supplements, informing physicians about the dietary supplements used, gender, and income level were found to be significantly associated with the RDU total score (p < 0.05). In regression analysis, informing physicians about the dietary supplements used, gender, and income level were identified as significant independent predictors. Conclusion: In this study, the level of knowledge regarding rational drug use among individuals aged 18 years and older was found to be generally high, with approximately three-quarters of participants classified as having adequate knowledge according to the cut-off value. While RDU knowledge appeared to be independent of certain demographic variables such as age, marital status, and employment status, it was more clearly associated with socioeconomic and health-related factors such as income level, presence of chronic disease, and regular medication use. These findings suggest that interventions aimed at improving rational drug use should focus not only on general educational strategies but also on targeted education for individuals with lower socioeconomic status, approaches that strengthen patient–healthcare professional communication, and enhanced medication counseling for individuals with chronic diseases.
Benzer Tezler
- Aile sağlığı merkezine başvuran bireylerde akılcı antibiyotik kullanımı hakkında bilgi düzeylerinin araştırılması
Research of the level of knowledge about rational use of antibiotics in family health center applicants
SEYFETTİN TİGİS
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SADIK SAMİ HATİPOĞLU
- 18 yaş üstü bireylerde aşı tereddüdü ve akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışların değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors regarding vaccine hesitancy and rational drug use individuals over 18 years of age
AHMET ORKUN TAP
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEBAHAT GÜCÜK
- Birinci basamak sağlık kuruluşuna başvuran hastaların antibiyotik kullanımı konusundaki davranış ve bilgi düzeylerinin araştırılması
Research on habits and awareness levels on the antibiotic use of the patients who consult primary care health services
TUĞÇE GÖKÇE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2017
Aile HekimliğiPamukkale ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAMER EDİRNE
- Kızılcahamam Aile Hekimliği birimine başvuran hastaların ağrı kesici ilaç kullanımlarının akılcı ilaç kullanımı açısından değerlendirilmesi
Evaluation of painkiller use in patients presenting to the Kızılcahamam Family Medicine unit in terms of rational drug use
ERDEM ŞAHİN KÖSE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEŞİDE GÜNDÜZÖZ
DR. MURAT BÜYÜKŞEKERCİ
- Dokuz Eylül Üniversitesi aile sağlığı merkezlerine başvuran proton pompa inhibitörü kullanan hastaların ilaç kullanma özelliklerinin saptanması
Dokuz Eylül Üniversitesi Aile Sağlığı merkezlerine başvuran proton pompa inhibitörü kullanan hastaların ilaç kullanmaözelliklerinin saptanması
AZER GÜNAYDIN
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
Aile HekimliğiDokuz Eylül ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VİLDAN MEVSİM
DOÇ. DR. TOLGA GÜNVAR