18 yaş üstü bireylerde aşı tereddüdü ve akılcı ilaç kullanımı ile ilgili bilgi, tutum ve davranışların değerlendirilmesi
Evaluation of knowledge, attitudes and behaviors regarding vaccine hesitancy and rational drug use individuals over 18 years of age
- Tez No: 1000643
- Danışmanlar: PROF. DR. SEBAHAT GÜCÜK
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Aile Hekimliği, Family Medicine
- Anahtar Kelimeler: Aşı Tereddüdü, Akılcı İlaç Kullanımı, Aşı Karşıtlığı, Vaccine Hesitancy, Rational Use of Medicines, Vaccine Opposition
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Bolu Abant İzzet Baysal Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Aile Hekimliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmada, 18 yaş ve üzeri bireylerde aşı tereddüdü ile akılcı ilaç kullanımı arasındaki ilişkinin, bilgi, tutum ve davranış boyutları ile sosyodemografik özellikler açısından incelenmesi amaçlanmıştır. Gereç ve Yöntem: Kesitsel ve tanımlayıcı tipte planlanan bu çalışma, 01 Mart 2025 – 31 Ağustos 2025 tarihleri arasında Bolu Şehit İsmail Şeremet Aile Sağlığı Merkezi'ne başvuran ve araştırmaya gönüllü olarak katılmayı kabul eden 18 yaş üzeri 207 birey ile yürütülmüştür. Katılımcılara“Sosyodemografik Bilgi Formu”, 21 sorudan oluşan“Aşı Tereddüdü Ölçeği”ve 21 sorudan oluşan“Akılcı İlaç Kullanımı Ölçeği”uygulanmıştır. Elde edilen veriler istatistiksel olarak değerlendirilmiş; değişkenler arası ilişkiler korelasyon ve anlamlılık testleri ile analiz edilmiştir. Bulgular: Araştırmada, akılcı ilaç kullanımı ile aşı karşıtlığı arasında negatif yönde anlamlı bir ilişki saptanmıştır (r =–0.581, p<0.001). Kadın katılımcıların aşı tereddüdü düzeylerinin erkeklere göre daha düşük, akılcı ilaç kullanımı düzeylerinin ise daha yüksek olduğu belirlenmiştir (p <0.01; p <0.05). Orta gelir grubunun aşı karşıtlığı puan ortalaması yüksek gelir grubuna göre anlamlı düzeyde daha düşük (p=0.016), akılcı ilaç kullanımı puan ortalaması ise anlamlı düzeyde daha yüksek bulunmuştur (p=0.013). Kronik hastalığı bulunan ve/veya düzenli ilaç kullanan bireylerin akılcı ilaç kullanımı ortalamaları anlamlı biçimde daha düşük saptanmıştır (p=0.016, p=0.017). Akılcı ilaç kullanımı konusunda kendini bilgili olarak değerlendiren katılımcıların, aşı karşıtlığı ve alt boyutlarına ilişkin ortalama puanlarının anlamlı olarak daha yüksek olduğu tespit edilmiştir (p<0.001). Sonuç: Araştırma bulguları, akılcı ilaç kullanımı düzeyi yüksek olan bireylerde aşı tereddüdünün belirgin biçimde azaldığını göstermektedir. Erkeklerde aşı tereddüdü kadınlara göre daha yüksek bulunmuştur. Orta gelir grubundaki bireylerin hem akılcı ilaç kullanımı hem de aşıya yönelik tutum açısından yüksek ve düşük gelir gruplarına kıyasla daha olumlu düzeyde oldukları görülmüştür. Kronik hastalığı olan veya düzenli ilaç kullanan bireylerde akılcı ilaç kullanımı düzeyinin düşük olması dikkat çekici bir bulgu olarak değerlendirilmektedir. Ayrıca, akılcı ilaç kullanımı bilgisine sahip olduğunu düşünen bireylerde aşı yararı algısı yüksek olmasına rağmen, toplam aşı karşıtlığı puanlarının beklenenden yüksek çıkması dikkat çekici bir sonuçtur.
Özet (Çeviri)
Objective: This study aimed to investigate the relationship between vaccine hesitancy and the rational use of medicines among individuals aged 18 years and older, across the domains of knowledge, attitudes, and behaviours, and to evaluate the influence of sociodemographic characteristics on these two health-related behaviours. Materials and Methods: The research was designed as a cross-sectional and descriptive study and was conducted between 1 March 2025 and 31 August 2025 at the Bolu Şehit İsmail Şeremet Family Health Center. The study sample consisted of 207 voluntary participants aged 18 years and above. Data were collected using a Sociodemographic Information Form, the 21-item Vaccine Hesitancy Scale, and the 21-item Rational Use of Medicines Scale. Statistical analyses were performed to examine correlations and group differences according to gender, income level, and presence of chronic disease or medication use. Results: A statistically significant negative correlation was identified between rational use of medicines and vaccine opposition (r =–0.581, p<0.001). Female participants exhibited lower vaccine hesitancy and higher rational medicine use than males (p<0.01 and p<0.05, respectively). The mean vaccine opposition scores of the middle-income group were significantly lower than those of the high-income group (p = 0.016), while their rational medicine use scores were significantly higher (p=0.013). Participants with chronic diseases and/or regular medication use had significantly lower rational medicine use scores (p <0.05). Moreover, participants who perceived their knowledge of rational medicine use as adequate reported significantly higher vaccine opposition and subdimension scores (p<0.001). Conclusion: The study findings demonstrate that higher levels of rational use of medicines are associated with significantly lower vaccine hesitancy. Male participants showed greater hesitancy than females. The middle-income group displayed both higher rational medicine use and more positive vaccination attitudes compared to the high- and low-income groups. Participants with chronic diseases or regular medication use exhibited lower rational medicine use. Interestingly, despite perceiving higher benefits of vaccination, individuals who rated their knowledge of rational medicine use as sufficient also had unexpectedly higher overall vaccine opposition scores.
Benzer Tezler
- Ankara'da bir Aile Sağlığı Merkezine başvuran 18 yaş üstü hastaların COVID-19 aşıları hakkında düşünce ve davranışlarının belirlenmesi, aşı sonrası görülen yan etkilerin değerlendirilmesi
Determination of thoughts and behaviors about COVID-19 vaccines of patients over 18 years old applying to a family health center in Ankara, evaluation of side effects observed after vaccine
MERVE ARI
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2022
Aile HekimliğiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET KESKİN
- Pandemi farkındalığının aşı yönelimine etkisi
The effect of pandemic awareness on vaccine inclination
TUĞBA ŞENKAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. UMUT GÖK
- Bir üniversite hastanesi aile hekimliği polikliniğine başvuran hastaların influenza ve pnömokok aşılarına karşı bilgi, tutum ve davranışı
Knowledge, attitudes and behaviors of patients applying to the family medicine outpatient clinic of a university hospital towards influenza and pneumococcal vaccines
RUMEYSA MURUTOĞLU
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
Aile HekimliğiErciyes ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SELÇUK MISTIK
- Ebeveynlerin bebek ve çocukluk aşılarına karşı tereddüt ve aşı red nedenlerinin araştırılması
Investigation of parents' vaccine hesitancy and reasons for vaccine refusal regarding infant and childhood vaccinations
HÜSEYİN KARATEPE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Aile HekimliğiFırat ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURKAY YAKAR
- Erişkin popülasyonda aşı olma davranışı ile aşılanmanın psikolojik öncülleri (5C) ölçeğinin karşılaştırılması
Comparison of vaccination behavior and the 5C model of psychological antecedents of vaccination in the adult population
ÇAĞLA TUĞÇE ÖZERDEM
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile HekimliğiAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İSMAİL KASIM
DR. ÖĞR. ÜYESİ ERHAN ŞİMŞEK