Kazak Türkçesi güney ağızları ve Anadolu ağızlarının söz varlığı bakımından karşılaştırılması
A comparison of the southern sub-dialects of Kazakh Turkish and Anatolian sub-dialects in terms of vocabulary
- Tez No: 1003932
- Danışmanlar: PROF. DR. UĞUR GÜRSU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Dilbilim, Türk Dili ve Edebiyatı, Linguistics, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Kazak Türkçesi Güney Ağızları, Anadolu Ağızları, Kazak Türkçesi, Ağız Araştırmaları, Çağdaş Türk Lehçeleri, Southern Sub-dialects of Kazakh Turkish, Anatolian Sub-dialects, Kazakh Turkish, Sub-dialect Studies, Contemporary Turkish Dialects
- Yıl: 2023
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yeni Türk Dili Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Kazak Türkçesi Güney Ağızları ve Anadolu Ağızlarının Söz Varlığı Bakımından Karşılaştırılması”adını taşıyan çalışmamız Kazakistan'ın güney bölgelerinde yaşayan yerli halk ağızlarından derlenen söz varlığı temelinde dil incelemesini içermektedir. Güney Kazakistan'a yapılan uzun seyahatler neticesinde onlarca kaynak kişiyle bire bir görüşmeyle derlenen bu dil malzemesi çeşitli açılardan Anadolu ağızlarıyla karşılaştırılmıştır. Karşılaştırmaya esas olan kelimeler ses, yapı ve anlam bakımından tasniflendi. Anadolu ağızlarından tespit edilen karşılıklar örneklerle açıklandı. Aynı zamanda ortak kelimeler diğer Türk lehçeleriyle de karşılaştırılarak kapsam genişletildi. Derlenen metinlerden oluşan söz varlığı bir sözlük haline getirilerek Anadolu ağızlarındaki karşılıklarını da içerecek şekilde listelendi. Birinci bölümde Kazak Türkçesi güney ağızlarından derlenen sözcüklere Anadolu ağızlarından karşılıkların olup olmadığı araştırıldı. Bu araştırma sadece Anadolu ağızlarındaki söz varlığı ile sınırlandırıldı. Tespit edilen kelimeler ses, yapı ve anlam bakımından karşılaştırılarak ortaklıklar belirlenmeye çalışıldı. Kazak ağızlarındaki kelimelerin bir kısmının Türkiye Türkçesi yazı dilinde de kullanıldığı fakat anlamın Anadolu ağızlarındaki karşılığına daha uygun olduğu örnekler ayrı bir başlık altında incelendi. İkinci bölümde ise bu karşılaştırmaya diğer Türk lehçeleri de dahil edildi. Bu bölümde ortak kelimelerin seyri de takip edilmiş oldu. Üçüncü bölümde ise derlenen bütün kelimelerin sözlüğü ve kaynak kişi bilgileriyle beraber metinlere yer verildi. Sonuç ve değerlendirme kısmıyla çalışma tamamlanmıştır. Yapılan çalışma neticesinde eski Türkçeden itibaren ortak kullanılan birçok kelimenin Kazak Türkçesi güney ağızları ve Anadolu ağızlarında bazı ses ve şekil değişikliklerine rağmen yaşadığı tespit edilmiştir. Bu kelimelerin bir kısmı Türkiye Türkçesi yazı dilinde de kullanılmaktadır. Ses ve yapı bakımından aynı olan bu kelimeler anlam bakımından Kazak ağızlarındaki biçime daha yakındır. Bu bize Türk dili ve lehçelerinin ortak söz varlığının yazı dilinde unutulsa da ağızlarda yaşadığını, uzun yıllar korunduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Our study titled“A Comparison of the Southern Sub-Dialects of Kazakh Turkish and Anatolian Sub-Dialects in Terms of Vocabulary”consists of language analysis based on vocabulary compiled from the sub-dialects of local people living in the southern regions of Kazakhstan. This language material, which was compiled through one-on-one interviews with dozens of source people following the long travels to South Kazakhstan, was compared to Anatolian sub-dialects through various aspects. The words that were the basis of comparison were classified in terms of sound, structure, and meaning. The corresponding words determined in Anatolian sub-dialects were explained with examples. In addition, the scope was expanded by comparing shared words to those in other Turkish dialects. The vocabulary consisted of the compiled texts was made into a dictionary and listed including the corresponding words in Anatolian sub-dialects. In the first section, it was investigated whether there are corresponding words in Anatolian sub-dialects to the words compiled from the southern sub-dialects of Kazakh Turkish. This investigation was limited to the vocabulary in Anatolian sub-dialects only. Common features were determined by comparing the selected words in terms of sound, structure, and meaning. Examples showing that some of the words in Kazakh sub-dialects are also used in the written Turkey Turkish language, but the meaning is more concordant to the corresponding words in Anatolian sub-dialects were analyzed under a separate title. In the second section, other Turkish dialects were included in this comparison. In this section, the course of shared words was also followed. In the third section, the dictionary of all compiled words and the texts were presented together with the source person details. The study was finalized with the conclusion and evaluation section. As a result of the study, it was determined that several shared words used since the old Turkish language survive in the southern sub-dialects of Kazakh Turkish and Anatolian sub-dialects in spite of some changes in sound and form. Some of these words are also used in the written Turkey Turkish language. These words, which are similar in terms of sound and structure, are closer to the form in the Kazakh sub-dialects in terms of meaning. This demonstrates to us that the shared vocabulary of the Turkish language and dialects lives in the sub-dialects and has been preserved for many years although forgotten in the standard written language.
Benzer Tezler
- Siri Derya Boyu Kazak ağızları (Türkistan ve Kızılorda arası)
The Kazakh dialect around Siri Derya River (Between Kizilorda and Turkistan)
ZHUMAGALI IBRAGIMOV
Doktora
Türkçe
2020
DilbilimMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ AKAR
- Кыргыз тилинин түштүк диалектилеринде байыркы түркчө элементтер
Kırgız Türkçesinin güney ağızlarında eski Türkçe unsurlar
AYPERİ KARATAYEVA
Yüksek Lisans
Kırgızca
2015
Türk Dili ve EdebiyatıKırgızistan-Türkiye Manas ÜniversitesiTürkoloji Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NURDİN USEEV
- Bugünkü Kıpçak Türkçesi, Tatar, Kazak ve Kırgız şivelerinin karşılaştırmalı grameri
Başlık çevirisi yok
MUSTAFA ÖNER
Doktora
Türkçe
1995
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF.DR. GÜNAY KARAAĞAÇ
- Kazak Türkçesi grameri
Grammar of Kazakh Turkish
MEHMET SAİT DİYARBAKIRLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2000
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ABDURRAHMAN TARİKTAROĞLU
- Çağdaş Uygur Türkçesi ve Kazak Türkçesindeki basit zamanların karşılaştırılması
Comparison of simple tenses in modern Uyghur Turkish and Kazakh Turkish
ZEYNEP YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. REYİLA KAŞGARLI