16. yüzyıl Osmanlı çini ve seramiklerinde üzüm motifi
The grape motif in 16th century Ottoman tile and ceramic art
- Tez No: 1004070
- Danışmanlar: DOÇ. MESUDE HÜLYA DOĞRU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Türk çini sanatı, Turkish tile art
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Geleneksel Türk Sanatları Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 16. yüzyıl Türk Çini Sanatında üzüm motifinin estetik ve ikonografik anlamlarını incelemeyi hedeflemektedir. Özellikle İstanbul'da yer alan mimari yapılar ve çini evanilerdeki üzüm motiflerinin sanatsal, kültürel ve dini bağlamdaki rolü incelenmiştir. Üzüm motifi, süsleme sanatındaki görsel işlevinin yanı sıra Osmanlı toplumunun toplumsal ve dini değerleriyle olan olası bağlantıları değerlendirme kapsamına alınmıştır. Çalışma, üzüm motifinin mimari süslemelerde nasıl bir estetik anlam kazandığını ve aynı zamanda günlük yaşamda hangi sembolik değerlerle ilişkilendirildiğini incelemektedir. Üzüm, bolluk ve bereketin yanı sıra yaşam döngüsüyle ilişkilendirilmiş bir motiftir. Dallardan düşüp toprağa karışan meyveler, yeniden doğuşu ve yaşamın sürekliliğini simgeler. Bu bağlamda, üzüm motiflerinin sadece bir süsleme unsuru olmanın ötesinde, dönemin kültürel ve sosyal yapılarındaki anlamları vurgulanmaktadır. İstanbul'daki çini örnekleri ve çini evanilerdeki motif kullanımı karşılaştırılarak, benzerlikler ve farklılıklar detaylı bir şekilde analiz edilmiştir. Görsel analiz ve karşılaştırmalı yöntemlerle yürütülen bu çalışma, Türk Çini Sanatında üzüm motifinin hem estetik hem de ikonografik değerlerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Sonuç olarak, üzüm motifi 16. yüzyıl Osmanlı çini sanatında yalnızca dekoratif bir unsur olmaktan öteye geçerek, toplumsal ve dini değerlerin sanatla buluştuğu bir sembol halini almıştır. Bolluk ve bereketi simgeleyen bu motif, aynı zamanda yaşam döngüsü ve yeniden doğuş temalarını da içinde barındırarak dönemin kültürel ve dini bakış açısını yansıtmaktadır. İstanbul mimarisi ve çini evanilerde bu motifin kullanımı, sadece estetik bir tercihten ziyade, toplumsal yapıyı ve inanç sistemini de gözler önüne serer. Üzüm motifi, mimaride ve çini süslemelerinde, Osmanlı toplumunun değerlerini, geleneklerini ve dünya görüşünü görsel bir dil aracılığıyla aktarmaktadır. Sonuçta, bu motifin sadece bir sanatsal öğe olarak kalmayıp, dönemin toplumsal değerleriyle nasıl şekillendiğini ve bu değerleri nasıl yansıttığını anlamamıza yardımcı olduğu vurgulanmıştır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the aesthetic and iconographic meanings of the grape motif in 16th-century Turkish tile art. In particular, the study focuses on the artistic, cultural, and religious roles of grape motifs found in architectural structures and ceramic vessels (evanis) located in Istanbul. The grape motif, in addition to its visual function in ornamental art, has been included within the scope of evaluation in terms of its possible connections with the social and religious values of Ottoman society. The study also investigates how the grape motif gained an aesthetic meaning in architectural decorations and with which symbolic values it was associated in daily life. The grape is a motif associated with abundance and fertility, as well as the cycle of life. The fruits falling from the branches and blending with the soil symbolize rebirth and the continuity of life. In this context, grape motifs are emphasized not merely as decorative elements but also for their meanings within the cultural and social structures of the period. By comparing tile samples from Istanbul and the use of motifs in tile evani, similarities and differences are analyzed in detail. Conducted through visual analysis and comparative methods, this study aims to reveal both the aesthetic and iconographic values of the grape motif in Turkish tile art. As a rsult, the grape motif transcended being a purely decorative element in 16th-century Ottoman tile art, becoming a symbol where social and religious values intersect with art. Representing abundance and fertility, this motif also reflects themes of the life cycle and rebirth, mirroring the cultural and religious perspectives of the period. The use of this motif in Istanbul architecture and tile evani not only indicates an aesthetic choice but also reveals the social structure and belief system. In architectural and tile ornamentation, the grape motif conveys the values, traditions, and worldview of Ottoman society through a visual language. Ultimately, it is emphasized that this motif helps us understand how it was shaped by the societal values of its time and how it reflected these values, rather than remaining solely an artistic element.
Benzer Tezler
- XVI. ve XVII. yy. Osmanlı tekstil ve çini sanatında sümbül motifi
Hyacinth motive in XVI. and XVII. c. Ottoman textile and ceramic art
ZERRİN KÜÇÜKKARAGÖZ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
El SanatlarıMarmara ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. AYLA SALMAN GÖRÜNEY
- Osmanlı mavi-beyaz çini seramiklerinde yazı kullanımı (15.-16. yüzyıl)
Use of calligraphy in ottoman blue-white tile ceramics (15th-16th century)
ZÜBEYDE UZUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Sanat TarihiKarabük ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LÜTFİYE GÖKTAŞ KAYA
- 15.- 17. yy İznik seramiklerinde lale motifinin tasarım özellikleri
Desing features of tulip in 15th- 17th century İznik ceramics
EMİN EMRE ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarSelçuk ÜniversitesiTasarım Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE UYSAL BAŞER
- Geleneksel Türk seramiğinde sırça kullanımının araştırılması, düşük dereceli sırça denemeleri ve örnek üretimler
Research about frit usage on traditional Turkish ceramic, low-grade frit experiments and new productions
TEVFİK BURAK ÇELEBİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Güzel SanatlarDokuz Eylül ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. ATİLLA CENGİZ KILIÇ
- Milet işi seramiklerinden bir grup örnekleme:İznik Roma Tiyatrosu Kazı buluntuları
Başlık çevirisi yok
NURŞEN ÖZKUL