Geri Dön

Şizofreni ve otizm spektrum bozukluğu hastalarının periferik kanında SHANK3 gen ekspresyonu ve metilasyon profillerinin değerlendirilmesi

Evaluation of shank3 gene expression and methylation profiles in the peripheral blood of patients with schizophrenia and autism spectrum disorder

PDF İndir

  1. Tez No: 1004512
  2. Yazar: İZZET ÇAĞRI METİN
  3. Danışmanlar: PROF. DR. FİLİZ CİVİL ARSLAN
  4. Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
  5. Konular: Psikiyatri, Psychiatry
  6. Anahtar Kelimeler: Şizofreni, Otizm Spektrum Bozukluğu, SHANK3, DNA metilasyonu, Gen ekspresyonu, Negatif belirtiler, Sosyal biliş, Schizophrenia, Autism Spectrum Disorder, SHANK3, DNA methylation, Gene expression, Negative symptoms, Social cognition
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
  10. Enstitü: Tıp Fakültesi
  11. Ana Bilim Dalı: Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Amaç: Şizofreni ve otizm spektrum bozukluğu (OSB), genetik ve çevresel faktörlerin karmaşık etkileşimiyle ortaya çıkan nörogelişimsel bozukluklardır. Her iki hastalıkta da sosyal biliş kusurları ve negatif semptomlar gibi klinik fenotiplerin örtüşmesi, ortak biyolojik mekanizmaların varlığına işaret etmektedir. Sinaptik plastisite ve glutamaterjik sinyalleşmede anahtar rol oynayan SHANK3 geni hem şizofreni hem de OSB patofizyolojisinde önemli bir risk faktörü olarak öne çıkmaktadır. SHANK3 proteinindeki değişikliklerin sinaptik işlev bozukluğuna yol açarak sosyal etkileşim ve bilişsel süreçleri etkilediği düşünülmektedir. Gereç ve Yöntem: Karadeniz Teknik Üniversitesi Farabi Hastanesi Psikiyatri Kliniğine Ağustos 2024–Haziran 2025 döneminde başvuran, DSM-5'e göre tanısı doğrulanan şizofreni ve yüksek işlevli otizm olguları ile sağlıklı kontroller çalışmaya alınmıştır. Şizofreni grubu ile kontrol grubu yaş, cinsiyet, eğitim süresi açısından eşleştirilmiş; OSB grubu için bu değişkenlerde eşleştirme yapılamamıştır. Şizofreni grubunda negatif belirtilerin primer/sekonder ayrımı için hastalar öncelikle UKU Yan Etki Ölçeği, Pozitif Belirtileri Değerlendirme Ölçeği (PBDÖ), Calgary Şizofrenide Depresyon Ölçeği (CDSS), Barnes Akatizi Ölçeği ve Simpson–Angus Ölçeği ile değerlendirilmiş; depresyon, ilaç yan etkileri ve akut alevlenmeye bağlı sekonder negatif belirtiler dışlanmıştır. Şizofreni ve yüksek işlevli otizm gruplarında negatif belirti ve psikopatoloji değerlendirmesi için BNSS, SANS, PANSS ve CAINS uygulanmıştır. Tüm katılımcılara sosyal biliş değerlendirmesi kapsamında Gözlerde Zihin Okuma Testi, İçsel-Kişisel-Durumsal Atıflar Testi, Yüzde Dışa Vuran Duyguların Tanınması Testi, Yüzde Dışa Vuran Duyguların Ayırt Edilmesi Testi ve Empatik Beceri Ölçeği uygulanmıştır. SHANK3 mRNA düzeyleri qPCR ile değerlendirilmiş ve 2^−ΔΔCt yöntemiyle hesaplanmıştır. SHANK3 metilasyonu için bisülfit dönüşümü sonrası qPCR-HRM tabanlı analiz uygulanmıştır. SHANK3 ekspresyon düzeyini yordayan değişkenleri belirlemek amacıyla şizofreni grubunda bağımlı değişkenin SHANK3 ekspresyonu olduğu çok değişkenli doğrusal regresyon analizi uygulanmış; modele yaş, cinsiyet, klorpromazin eşdeğer dozu, doğum/perinatal komplikasyon öyküsü, PANSS negatif alt ölçek puanı ve Gözlerden Zihin Okuma Testi puanı dahil edilmiştir. Bulgular: Elde edilen bulgular doğrultusunda her iki hasta grubunda SHANK3 gen ekspresyon düzeylerinin sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı derecede düşük olduğu, ancak şizofreni ve yüksek işlevli otizm grupları arasında anlamlı bir fark bulunmadığı saptanmıştır. Her iki hasta grubunda da SHANK3 düzeyi ile negatif belirti ölçeklerinin anhedoni ve avolusyon alt alanları dışındaki parametrelerinde istatistiksel olarak anlamlı ilişkiler saptanmıştır. Ayrıca SHANK3 ekspresyon düzeyi ile Gözlerden Zihin Okuma Testi performansı arasında da anlamlılık elde edilmiştir. Şizofreni grubunda SHANK3 düzeyi ile PANSS negatif alt ölçek puanları arasında güçlü ve negatif yönlü, Gözlerden Zihin Okuma Testi puanları arasında ise güçlü ve pozitif yönlü anlamlı ilişkiler belirlenmiştir. Çok değişkenli regresyon analizinde şizofreni hastalarında negatif belirti şiddeti ve zihin okuma performansı, SHANK3 ekspresyonunun bağımsız yordayıcıları olarak saptanmıştır. ROC analizinde SHANK3 ekspresyon düzeyinin şizofreni ile sağlıklı kontrol ayrımında 0,763 alan altında kalan değer ile orta-iyi düzeyde ayırt edicilik gösterdiği belirlenmiştir. Sonuç: Periferik kanda SHANK3 gen ekspresyonunun hem şizofreni hem de yüksek işlevli otizm grubunda sağlıklı kontrollere kıyasla anlamlı düzeyde azalmış olması, bu iki bozukluk arasında paylaşılan bir moleküler mekanizmaya işaret etmektedir. İncelenen promoter bölgesinde metilasyon saptanmamış olması, ekspresyon azalmasının bu spesifik CpG bölgesiyle açıklanamayacağını düşündürmektedir. SHANK3 düzeyinin negatif belirti şiddeti ve sosyal biliş performansı ile anlamlı ilişkiler göstermesi SHANK3'ün transdiagnostik bir biyobelirteç adayı olabileceği fikrini desteklemektedir. Bu bulgular sosyal süreçler alanında boyutsal ve moleküler temelli yaklaşımların önemini vurgulamaktadır.

Özet (Çeviri)

Objective: Schizophrenia and autism spectrum disorder (ASD) are neurodevelopmental disorders arising from the complex interaction of genetic and environmental factors. The overlap of clinical phenotypes such as social cognition deficits and negative symptoms in both disorders suggests the presence of shared biological mechanisms. The SHANK3 gene, which plays a key role in synaptic plasticity and glutamatergic signaling, has emerged as an important risk factor in the pathophysiology of both schizophrenia and ASD. Alterations in the SHANK3 protein are thought to lead to synaptic dysfunction, thereby affecting social interaction and cognitive processes. Materials and Methods: Patients with schizophrenia and high-functioning autism diagnosed according to DSM-5 criteria who presented to the Psychiatry Clinic of Karadeniz Technical University Farabi Hospital between August 2024 and June 2025, along with healthy controls, were included in the study. The schizophrenia and control groups were matched for age, sex, and years of education; matching could not be achieved for the ASD group. In the schizophrenia group, to differentiate primary from secondary negative symptoms, patients were first assessed using the UKU Side Effect Rating Scale, Scale for the Assessment of Positive Symptoms (SAPS), Calgary Depression Scale for Schizophrenia (CDSS), Barnes Akathisia Rating Scale, and Simpson–Angus Scale; secondary negative symptoms related to depression, medication side effects, and acute exacerbation were excluded. Negative symptoms and general psychopathology were evaluated in both schizophrenia and ASD groups using the BNSS, SANS, PANSS, and CAINS. All participants underwent social cognition assessment using the Reading the Mind in the Eyes Test, Internal–Personal–Situational Attributions Test, Facial Emotion Recognition Test, Facial Emotion Discrimination Test, and Empathic Skill Scale. SHANK3 mRNA levels were quantified using qPCR and calculated with the 2^−ΔΔCt method. SHANK3 methylation was analyzed using qPCR-HRM following bisulfite conversion. To identify predictors of SHANK3 expression levels, a multivariate linear regression analysis was conducted in the schizophrenia group, with SHANK3 expression as the dependent variable; age, sex, chlorpromazine equivalent dose, history of birth/perinatal complications, PANSS negative subscale score, and Reading the Mind in the Eyes Test score were included in the model. Results: The findings demonstrated that SHANK3 gene expression levels were significantly lower in both patient groups compared to healthy controls; however, no significant difference was observed between the schizophrenia and high-functioning autism groups. In both patient groups, statistically significant associations were found between SHANK3 levels and negative symptom scale parameters, except for the anhedonia and avolition subdomains. Additionally, significant associations were identified between SHANK3 expression levels and Reading the Mind in the Eyes Test performance. In the schizophrenia group, SHANK3 levels showed a strong negative association with PANSS negative subscale scores and a strong positive association with Reading the Mind in the Eyes Test scores. Multivariate regression analysis revealed that negative symptom severity and mentalizing performance were independent predictors of SHANK3 expression in patients with schizophrenia. ROC analysis indicated that SHANK3 expression demonstrated moderate-to-good discriminative ability in distinguishing schizophrenia from healthy controls, with an area under the curve (AUC) of 0.763. Conclusion: The significant reduction of peripheral SHANK3 gene expression in both schizophrenia and high-functioning autism compared to healthy controls suggests a shared molecular mechanism between these two disorders. The absence of methylation in the examined promoter region indicates that the decrease in expression cannot be explained by this specific CpG site. The significant associations between SHANK3 levels, negative symptom severity, and social cognition performance support the hypothesis that SHANK3 may serve as a transdiagnostic biomarker candidate. These findings underscore the importance of dimensional and molecular-based approaches within the domain of social processes.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    751359

    Otizm spektrum bozukluğu'nda nöronal hasar proteinleri ve matriks metalloproteinazların otistik regresyon ile ilişkisinin incelenmesi

    Investigation of the relationship of neuronal damage proteins and matrix metalloproteinases with autistic regression in autism spectrum disorder

    HURİYE BERNA DEVECİOĞLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    PsikiyatriHacettepe Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. SADRİYE EBRU ÇENGEL KÜLTÜR

  2. Tez No

    801313

    Şizofreni hastalarında otistik belirtilerin değerlendirilmesi ve intihar davranışı ile ilişkisi

    Evaluation of autistic symptoms in schizophrenia patients and relationship with suicidal behavior

    MUSTAFA YASİN YILMAZ

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    PsikiyatriSağlık Bilimleri Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. İKBAL İNANLI

  3. Tez No

    999055

    Otizm özellikleri olan ve olmayan obsesif kompulsif bozukluk hastalarının zihin teorisi becerilerinin değerlendirilmesi

    Evaluation of theory of mind skills in patients with obsessive-compulsive disorder with or without autism features

    BÜŞRA NUR MUTLU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2025

    PsikiyatriDüzce Üniversitesi

    Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AHMET ATAOĞLU

  4. Tez No

    822515

    2-6 yaş arasında kliniğimizde otizm spektrum bozukluğu tanısı almış olan hastaların 5 yıllık takipleri sonrasında aldıkları ek tanıların, işlevselliğin ve prognozu etkileyen faktörlerindeğerlendirilmesi

    Evaluation of additional diagnoses, functionality and factors affecting prognosis of patients diagnosed with autism spectrum disorder in our clinic between 2-6 years of age after 5 years of follow-up

    ZEYNEP TOPRAK KOSKU

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2023

    PsikiyatriAnkara Üniversitesi

    Çocuk Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. DİDEM BEHİCE ÖZTOP

  5. Tez No

    748175

    Geçmişte otizm spektrum bozukluğu tanısı alan olgularda tedavi ve özel eğitim ardından ortaya çıkan tanı kaybının ve olguların karakteristik özelliklerinin değerlendirilmesi

    Evaluating the characteristics of patients with a history of autism spectrum disorders WHO did not meet diagnostic criteria after receiving treatment and special education

    ZEYNEP AYASLAN

    Tıpta Uzmanlık

    Türkçe

    Türkçe

    2022

    PsikiyatriDokuz Eylül Üniversitesi

    Çocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. HÜSEYİN BURAK BAYKARA

Geri Dön