Endüstri 4.0 ve yalın düşünce kapsamında arkeolojik kazı alanlarındaki süreçleri etkileyen başarı faktörlerinin belirlenmesi ve kapsamlı analiz
Comprehensive analysis and determination of success factors for processes in archaeological excavation sites regarding industry 4.0 and lean thinking concepts
- Tez No: 1004541
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ KARAŞAN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Endüstri ve Endüstri Mühendisliği, Industrial and Industrial Engineering
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Endüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mühendislik Yönetimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Arkeolojik kazı ekosistemi, kültürel mirasın korunması, geçmişin belgelenmesi ve sürdürülebilir araştırma süreçlerinin yürütülmesi açısından kritik bir öneme sahiptir. Ancak Türkiye'deki arkeolojik kazı faaliyetlerinin büyük bir kısmının hâlen geleneksel yöntemlerle sürdürülmesi, süreçlerin verimliliğini azaltmakta ve mevcut teknolojik olanakların etkin biçimde kullanılmasını engellemektedir. Bu durum dikkate alındığında, Türkiye'nin arkeolojik kazı ekosisteminde teknoloji temelli bir dönüşümün gerçekleştirilmesi, kültürel miras yönetiminde yeni bir paradigma oluşturma potansiyeline sahiptir. Bu çalışmada, Türkiye'deki arkeolojik kazı ekosisteminin gelenekselci çerçeveden modern teknoloji tabanlı kazı ekosistemine geçişinin değerlendirilmesi ve bu entegrasyonun kolaylaştırılması amacıyla bir karar alma çerçevesi önerilmektedir. Literatür araştırması sonucunda, arkeolojik çalışmaların yanı sıra yakın sektörlerde gerçekleştirilen uygulamalar incelenmiştir. Alanında uzman kişilerle gerçekleştirilen görüşmelerden elde edilen veriler doğrultusunda kapsamlı bir kriter havuzu oluşturulmuştur ve bu sistematik biçimde sınıflandırılmıştır. Kriterlerin değerlendirilmesi için kazı alanlarında görev yapan akademisyenler, uzmanlar ve saha çalışanlarından destek alınmıştır. Türkiye'deki arkeolojik kazı ekosistemini etkileyen kriterler arasındaki bağımlılık ve etkileşim düzeyleri bulanık DEMATEL yöntemi ile analiz edilmiştir. Ardından bu kriterler bulanık bilişsel haritalama (BBH) yöntemiyle değerlendirilmiş, entegrasyon sağlanarak bulanık DEMATEL ve bulanık bilişsel haritalama temelli bir karar verme modeli oluşturulmuştur. Bu model aracılığıyla kriterlerin önceliklendirilmesi sağlanmış ve sistemin farklı senaryolar altında gösterdiği davranışlar duyarlılık analizleri yardımıyla incelenmiştir. Çalışmada uygulanan yöntem ve elde edilen bulgular, Türkiye'deki arkeolojik kazı ekosisteminin teknolojik dönüşümüne yönelik stratejik planlamalarda karar vericiler ve uygulayıcılar için yol gösterici nitelikte bilgiler sunmaktadır. Çalışma kültürel mirasın korunması ve arkeolojik kazı ekosistemlerinin verimliliğinin artırılması açısından önemli bir referans oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
The archaeological excavation ecosystem holds critical importance for the preservation of cultural heritage, documentation the past, and continuation of sustainable research processes. However, a significant portion of archaeological excavations in Türkiye is still conducted through traditional methods, which reduces process efficiency and prevents effective utilization of available technological capabilities. Accordingly, achieving a technology-oriented transformation within Türkiye's archaeological excavation ecosystem possesses the potential to establish a new paradigm in cultural heritage management. This study proposes a decision-making framework designed to evaluate and facilitate the transition of Türkiye's archaeological excavation ecosystem from a traditional structure to a modern, technology-based model. Following literatüre review, both archaeological research and related sectoral applications were examined. Through data obtained from interviews with experts in the field, a comprehensive set of criteria was created and systematically classified. Support was obtained from academics, experts and field workers working at excavation sites to evaluate the criteria. The interdependencies and interaction levels among the criteria influencing Türkiye's transition to technology-based excavation approaches were analyzed using the Fuzzy DEMATEL method. Subsequently, the criteria were evaluated through Fuzzy Cognitive Mapping (FCM) and by integrating both approaches, an integrated fuzzy decision-making model combining Fuzzy DEMATEL and FCM was established. The model enabled the prioritization of criteria and the examination of system behavior under different scenarios through sensitivity analyses. In order to model the uncertainties inherent in expert-based evaluations, fuzzy logic methods were employed, enabling qualitative human judgments to be converted into quantifiable analytical data. The methodology and findings of this study provide strategic insights for decision- makers and practitioners involved in the technological transformation of Türkiye's archaeological excavation ecosystem. Furthermore, the research offers a valuable reference framework for enhancing the efficiency of archaeological excavation processes and advancing the preservation and digitalization of cultural heritage.
Benzer Tezler
- Integration of lean method in English language teaching and learning: A new perspective for elt methodology
İngilizce öğretim ve öğrenim sürecinde yalın yönteminin kullanımı: İngiliz dili öğretiminde yeni bir bakış açısı
Jivan Kamal Anwer
Yüksek Lisans
İngilizce
2017
Eğitim ve ÖğretimGaziantep ÜniversitesiYabancı Diller Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. Filiz YALÇIN TILFARLIOĞLU
- TV ve set üstü cihaz arayüz kullanılabilirlik ölçümü
Usability evaluation of TV and set-top box interfaces
AYCAN PEKPAZAR
Doktora
Türkçe
2021
Endüstri ve Endüstri Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÇİĞDEM ALTIN GÜMÜŞSOY
- Güzel sanatlar lisesi ile diğer liselerde öğrenim gören öğrencilerin 21. yy becerileri - kariyer özyeterliği ve kaygısı düzeylerinin karşılaştırılması ve sanatla ilgili mesleklere ilişkin görüşleri
Comparison of 21st century skills, career self-efficacy and anxiety levels of students studying at fine arts high school and other high schools; and their opinions on art-related professions
RABİYE CAN GÖL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Güzel SanatlarPamukkale ÜniversitesiGüzel Sanatlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEKİR İNCE
- Tekstil sektöründe çok kriterli karar verme yöntemi ile tedarikçi seçimi ve değerlendirmesi
Supplier selection and evaluation in the supplier with multi-criteria decision-making method in the textile industry
NESLİHAN EKİNCİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiSüleyman Demirel ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLTEKİN ÖZDEMİR
- Farklı bağlamlardaki bilgisayar destekli uygulamaların lise öğrencilerinin mantık bilgisine ve eleştirel düşünme eğilimlerine etkisi
Effect of computer-based applications with different context on high school students critical thinking disposition and knowledge of logic
ÖZLEM ŞENGÜL
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
Eğitim ve ÖğretimBahçeşehir ÜniversitesiEğitim Teknolojileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YAVUZ AKPINAR