Kıraat geleneğimizde Mısır tariki-Şeyh Atâullah mesleği: Usul,tercihler ve ekoller arası mukayese
The Tariq of Misir-The Maslak of Shei̇kh Ataullah in our qiraat tradition: Its usool, preferences and its comparison with schools
- Tez No: 1004754
- Danışmanlar: PROF. DR. MUSTAFA ATİLLA AKDEMİR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yalova Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kıraat ilmi, hicrî beşinci yüzyıla kadar infirâd usulüyle tedris edilmiş olup herhangi bir sayısal sınırlamaya tabi tutulmamıştır. Ancak, hicrî beşinci yüzyıldan itibaren dokuzuncu yüzyıla değin kırâat-i sebʿa, dokuzuncu yüzyıldan itibaren ise kırâat-i aşere esas alınarak indirâc usulü benimsenmiştir. Kıraat tedrisatında kırâat-i aşere sistemine geçilmesi, İbnü'l-Cezerî'nin (ö. 833/1429) en-Neşr fi'l-kırâ'âti'l-ʿaşr adlı eserinin yaygınlaşmasıyla gerçekleşmiştir. Ancak, indirâc usulünün bir sonucu olarak kıraat vecihlerine ait tarik sayısının artması, telfîk (birleştirme) ve takyîd (sınırlandırma) gibi sorunları beraberinde getirmiş ve bu durum, tahrîrât çalışmalarını zorunlu kılmıştır. Osmanlı dönemi kıraat tedrisatına yön veren temel eserlerden olan İbnü'l-Cezerî'nin en-Neşr ve bu eserin manzum hali olan Ṭayyibetü'n-Neşr, tahrîrât araştırmalarına ve neticesinde farklı kıraat mesleklerinin ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Bu bağlamda, Osmanlı kıraat tedrisatında teşekkül eden mesleklerden Şeyh Atâullah mesleği, günümüzde İstanbul ve Anadolu coğrafyasında en yaygın olarak okutulan kıraat eğitim ve öğretim metotlarının başında yer almaktadır. Şeyh Atâullah mesleği, diğer mesleklerden usul ve ferşü'l-hurûf açısından farklılaşmaktadır. Mesleğin aşru's-suğrâ aşamasındaki kıraat vecihlerine yaklaşımında ruhsat prensibi benimsenirken, bu prensip Muhammed Ârif el-Hıfzî'nin (ö. 1238/1822) Muğni'l-ḳurrâ fî Şerḥi Muḫtâru'l-iḳra, Abdülfettâh el-Paluvî'nin (ö. 1173/1759) Zübdetü'l-ʿirfân fî vücûhi'l-Ḳur'ân ve Molla Mehmed Emin Efendi'nin (ö. 1275/1859) ʿUmdetü'l-ḫullân fi iḍâḥi Zübdetü'l-ʿirfân adlı eserlerinde ortaya konmuştur. Mesleğin aşru'l-kubrâ aşamasında ise yer yer azimet prensibinin tercih edildiği, Güllü Hâfız olarak bilinen Yusuf İmamzâde Ahmed er-Rüşdî'nin (ö. 1217/1802) Mürşidu'ṭ-ṭalebe ilâ iḍâḥi vücûhi baʿḍi âyâti'l-Ḳur'âniyye ve Mehmed Emin Efendi'nin Züḫrü'l-erîb fî iḍâḥi'l-cemʿ bi't-taḳrîb adlı eserlerinde tespit edilmiştir. Şeyh Atâullah mesleğinin aşru'l-kubrâ aşamasında azimet prensibiyle hareket ettiği durumlarda Yûsufefendizâde Abdullah Hilmi'nin (ö. 1167/1754) el-İ'tilâf fî vucûhi'l-iḫtilâf, Mustafa el-İzmîrî'nin (ö. 1154/1741) Bedâ'iʿu'l-burhân ʿalâ ʿUmdeti'l-ʿirfân adlı eserlerine başvurulduğu görülmüş ve bu durum örneklerle desteklenmiştir. Bu durum, adı geçen âlimlerin kıraat tercihlerinin Şeyh Atâullah mesleğinin aşru'l-kubrâ aşamasıyla kısmen örtüştüğünü göstermektedir. Çalışmada Atâullah mesleğinin, özellikle azimet prensibini esas alan mesleklere kıyasla günümüze kadar varlığını sürdürmesinin altında yatan nedenler incelenmiştir. İ'tilâf ve Mutkîn meslekleri azimet prensibiyle hareket etmelerine rağmen, ruhsat prensibini benimsediği düşünülen Şeyh Atâullah ve Sûfî mesleklerine göre kıraat eğitiminde neden varlıklarını devam ettiremedikleri sorusu araştırılmıştır. Şeyh Atâullah mesleği özelinde, bu mesleğin tarihsel olarak diğer mesleklere göre daha sonra ortaya çıkmış olması dikkate alındığında, ruhsat prensibine yönelik taassubî bir yaklaşım sergilemediği ve bazı durumlarda azimet prensibini de uyguladığı tespit edilmiştir.
Özet (Çeviri)
The science of Qiraat was taught with the infirād method until the fifth century and was not subjected to any numerical limitation. However, from the fifth century onwards until the ninth century, the method of indirāj was adopted based on qiraat al-sabʿ and from the ninth century onwards on qiraat al-asharah. The introduction of the qiraat al-ʿasharah system in the teaching of qiraat occurred with the popularization of Ibn al-Jazari's (d. 833/1429) al-Nashr fi al-qirā'āti al-ʿashr. However, as a result of the indirāj method, the increase in the number of tarīqs of qiraʿāt wajihs brought along problems such as telfīq and terkīb, which necessitated tahrīrāt studies. Ibn al-Jazari's al-Nashr and its verse version Ṭayyibat al-Nashr, which are among the main works that shaped the Ottoman period's Qiraat education, paved the way for the research of Tahrîrât and the emergence of different Qiraat professions. In this context, among the professions that emerged in Ottoman Qiraat education, the Shaykh Atāullah profession is one of the most widely taught Qiraat education and teaching methods in Istanbul and Anatolia today. Shaykh Atāʿullah's profession differs from other professions in terms of usul and farshu'l-hurūf. While the profession adopted the principle of license in its approach to the varieties of qiraat at the stage of ashruʿ al-suqrā, this principle was also adopted by Ārif al-Hifzī's (d. 1238/1822) Mughni al-ḳurrā fī sharḥi Muḫtāru al-iḳra, ʿAbd al-Fattāḥ al-Paluvī's (d. 1173/1759) Zubdat al-ʿirfān fī wujūhi al-Ḳur'ān, and Mullā Mehmed Emin Efendi's (d. 1275/1859) ʿUmdat al-ḫullān fi iḍāḥi Zubdat al-ʿirfān. In the ashru'l-kubrā stage of the profession, the principle of azimah was sometimes preferred in Ahmad al-Rushdī's (d. 1217/1802) Murshid al-ṭalabah ilā iḍāḥi wujūhi baʿḍi āyāti al-Ḳur'āniyya and Mehmed Emin Efendi's Zeḫr al-erīb fī iḍāḥi al-jamʿ bi al-taḳrīb. In cases where Shaykh Atā'āʿu'llāh acted with the principle of azimah in the ashru'l-kubrā stage of his profession, Yūsufefendizāda ʿAbdullah Hilmi's (d. 1167/1754) al-I'tilāf fī wujūhi al-iḫtilāf and Mustafa al-Izmīrī's (d. 1154/1741) Bedā'iʿ al-burhān ʿalā ʿUmdat al-ʿirfān were consulted, and this situation was supported with examples. This shows that the qiraat preferences of these scholars partially overlap with the ashru al-kubrā stage of Shaykh Atā'ālāh's profession. The reasons underlying the survival of the Atāʿu'llāh profession, especially compared to the professions based on the azimah principle, are examined. The question of why the professions of I'tilāf and Mutkīn could not survive in Qiraat education compared to the professions of Sheikh Atāʿu'llāh and Sūfī, which are thought to adopt the principle of license, despite the fact that they act on the principle of azimah. In the case of the Shaykh Atāʿu'llāh profession, considering the fact that this profession historically emerged later than the other professions, it was determined that it did not exhibit a puritanical approach towards the principle of license and in some cases it also applied the principle of azimah.
Benzer Tezler
- Kıraat geleneğimizde İstanbul Tariki-Ahmed es-Sûfî mesleği:usul, tercihler ve ekollerle mukayese
The Tariq of Istanbul-The Maslak of Shmad as-Sufi in our qiraah tradition: Its usool, preferences and its comparison with schools
MUSTAFA DOĞAN
Doktora
Türkçe
2025
DinYalova ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA ATİLLA AKDEMİR
- Müfessir İlkiya el-Herrasi'nin“Ahkamu`l-Kur`an”adlı eserine göre, kıraat farklarının hukuki ayetlerin tefsirindeki rolü
Başlık çevirisi yok
ZEKİ YILDIRIM
- Kıraat farklılıklarının İslam Hukukuna ve metodolojisine etkisi
Başlık çevirisi yok
MEHMET DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
1998
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. NECATİ TETİK