Türk halk hikâyelerinde vicdan: Yapısökümsel bir inceleme
Conscience in Turkish folk tales: A deconstructive analysis
- Tez No: 1005018
- Danışmanlar: PROF. DR. SİBEL TURHAN TUNA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Halk Bilimi (Folklor), Türk Dili ve Edebiyatı, Folklore, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
İnsanlık tarihi boyunca bireyin iç dünyasıyla dış dünya arasında kurduğu ilişkinin en önemli yansımalarından biri olan vicdan, yalnızca kişisel bir duygu ya da otokontrol mekanizması değil, aynı zamanda toplumların ortak değerlerini yansıtan kültürel bir zemin olarak da varlık gösterir. Özellikle sözlü kültürün temel taşlarından olan halk anlatılarında vicdan kavramı, hem kişisel hem de kamu düzeyinde şekillenen değer sistemlerinin anlaşılması açısından önemli ipuçları sunar. Bu bağlamda, Türk halk hikâyeleri, yalnızca edebi metinler olarak değil, aynı zamanda kamu vicdanının şekillendiği ve aktarıldığı birer kültürel miras unsuru olarak ele alınmalıdır. Bu çalışmanın çıkış noktası, vicdan gibi derinlikli ve çok katmanlı bir kavramın, Türk halk hikâyeciliği geleneği içinde nasıl temsil edildiğini, ne tür işlevler üstlendiğini ve hem kişi hem de kamu bağlamında nasıl bir anlam taşıdığını ortaya koyma isteğidir. Vicdanın dini, psikolojik ve kültürel boyutlarının halk anlatılarında nasıl temellendirildiğini anlamak, yalnızca bir anlatı çözümlemesi değil; aynı zamanda toplumsal belleğe ve ahlaki değerler sistemine yönelik bir çözümleme çabasıdır. Bu bağlamda, hem kişisel vicdanın hem de kamu vicdanının halk hikâyelerindeki tezahürleri, motifler, karakterler ve olay örgüleri aracılığıyla detaylı biçimde analiz edilmiştir. Vicdan kavramının disiplinlerarası doğası dikkate alınarak yürütülen çalışmada; Dede Korkut Hikâyeleri'nden Dirse Han Oğlu Boğaç Han Destanı, Köroğlu Destanı Behçet Mahir Anlatması Köroğlu'nun Zuhuru Kolu, Kerem ile Aslı, Tahir ile Zühre ve Âşık Garip hikâyeleri derinlemesine çözümlenerek, bu metinlerde vicdanın hangi boyutlarda ve nasıl bir işlevsellikle yer aldığı ortaya konulmuştur.
Özet (Çeviri)
Conscience, which is one of the most important reflections of the relationship established by the individual between the inner world and the outer world throughout human history, exists not only as a personal emotion or self-control mechanism, but also as a cultural ground that reflects the common values of societies. Especially in folk narratives, which are the cornerstones of oral culture, the concept of conscience offers important clues in terms of understanding the value systems shaped at both personal and public levels. In this context, Turkish folk tales should be regarded not only as literary texts but also as elements of cultural heritage through which the public conscience is shaped and transmitted. The starting point of this study is to reveal how a deep and multi-layered concept, such as conscience, is represented within the tradition of Turkish folk storytelling, what kind of functions it undertakes, and what kind of meaning it has in the context of the person and the public. Understanding how the historical, religious, philosophical, and psychological dimensions of conscience are grounded in folk narratives is not only a narrative analysis; it is also an effort towards social memory and the system of moral values. In this context, the manifestations of both personal conscience and public conscience in folk tales have been analyzed in detail through motifs, characters, and plots. Considering the interdisciplinary nature of the concept of conscience, this study conducted an in-depth analysis of the following narratives: The Epic of Dirse Han's Son Boğaç Han from the Book of Dede Korkut, The Emergence of Köroğlu branch in Behçet Mahir's narration of the Epic of Köroğlu, and the stories of Kerem and Aslı, Tahir and Zühre, and Âşık Garip. Through this analysis, the study reveals in which dimensions and with what kinds of functionality the concept of conscience appears in these texts.
Benzer Tezler
- Realist İstanbul hikâyeleri
The realist Istanbul stories
VİJDAN AKÇADAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Edebiyatı Bölümü
YRD. DOÇ. DR. SELMA SOL
- Türk halk hikâyelerinde imtihan motifi üzerine bir inceleme
A study on exem motif in Turkish folk stories
MERVE BOZDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2013
Halk Bilimi (Folklor)Niğde ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEDİM BAKIRCI
- Türk halk hikâyelerinde aşk motifi
Love motif of turkish folk story
YASEMİN BÜŞRA AY
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıYıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUAMMER METE TAŞLIOVA
- Türk halk hikâyelerinde arketipsel sembolizm
Türk halk hi̇kâyeleri̇nde arketi̇psel semboli̇zm
UĞUR AVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıBingöl ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. YILMAZ IRMAK
- Türk halk hikâyelerinde ak sakallı ihtiyar, derviş ve hızır tipi
The type of an old man with white beard, dervish and hizir in Turkish folk tales
ALİ KÜÇÜKOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
Türk Dili ve EdebiyatıTrakya ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. SELMA SOL