Kur'ân-ı Kerim'de Hz. Mûsâ kıssasının belâgat ilmi açısından incelenmesi
The story of Prophet Moses (Pbuh) in the Holy Quran: A rhetorical study
- Tez No: 1005034
- Danışmanlar: PROF. DR. ADEM YERİNDE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Dilbilim, Din, Linguistics, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kur'ân belâgatı, Arap dilinin ifade gücünün en üstün örneklerinden biridir. Bu belâgatta, ifadenin titizliği, tasvirin estetiği ve muhatap üzerindeki etkileyici gücü bir araya gelmiştir. Kur'ân belâgatı yalnızca sözel bir süsleme değil, anlamların derinliğini ortaya koyan ve ilahî mesajı açık bir biçimde ileten bir araçtır. Kur'ân'daki kıssalar da bu bağlamda özel bir konuma sahiptir. Çünkü bu kıssalar, hem îcâz (özlülük) hem de itnâb (ayrıntılama), hem takrîr (pekiştirme) hem de tasvîr (betimleme) unsurlarını bir araya getirerek dinî, eğitsel ve sanatsal işlevleri aynı anda yerine getirmektedir. Hz. Mûsâ kıssası, Kur'ân-ı Kerîm'de en çok yer alan kıssalardan biridir. Bu kıssa, farklı sûrelerde çeşitli bağlam ve konumlara uygun olarak, yenilenen belâgat üsluplarıyla aktarılmıştır. Kur'ân, bu anlatım çeşitliliğiyle olayları resmetme, karakterleri inşa etme ve hak ile bâtıl arasındaki çatışmayı gözler önüne serme noktasında eşsiz bir iʿcâz (mucizevî ifade gücü) sergilemiştir. Bu yönüyle Hz. Mûsâ kıssası, anlam üzerindeki belâgat etkisinin incelenmesine zengin bir model teşkil etmektedir. Bu çalışma, Kur'ân'da geçen Hz. Mûsâ kıssasında belâgatın anlam üzerindeki etkisini incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırmada, olayların tasviri ve anlam ile estetik boyutlarının ortaya çıkarılması amacıyla Kur'ân âyetlerinde kullanılan dilsel ve beyânî üsluplar analiz edilmiştir. Çalışma, öncelikle Kur'ân belâgatı kavramını tanımlamakta ve bu belâgatın beşerî belâgattan farkını ortaya koymaktadır. Ardından, kıssa anlatımını anlamsal, psikolojik ve estetik etkiler bakımından ilişkilendiren belâgat merkezli bir yaklaşımın önemini vurgulamaktadır. Araştırmada betimleyici-analitik yöntem (tasvîrî-tahlîlî yöntem) kullanılmış; kıssayla ilgili âyetler tespit edilip, meʿânî, beyân ve bedîʿ ilimleri ışığında belâgat yönünden incelenmiştir. Ayrıca klasik tefsir kaynaklarından ve modern belâgat araştırmalarından da istifade edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Qur'anic rhetoric represents one of the finest dimensions of Arabic eloquence, combining precision of expression, aesthetic imagery, and powerful impact on the audience. It is not merely verbal ornamentation, but rather a means of unveiling meanings and conveying the divine message with depth and clarity. Qur'anic narratives hold a distinctive place within this field, as their rhetorical structure combines brevity with elaboration, assertion with imagery, fulfilling religious, educational, and artistic functions simultaneously. The story of Moses peace be upon him is one of the most frequently mentioned narratives in the Qur'an, appearing in multiple contexts and articulated in ever-renewed rhetorical forms that correspond to the variety of situations and purposes. The narrative is presented in diverse expressive styles that reveal the Qur'an's miraculous ability to depict events, construct characters, and highlight the struggle between truth and falsehood, making it a rich model for studying the rhetorical effect on meaning. This research aims to examine the rhetorical effect on meaning in the story of Moses as presented in the Qur'an, through analyzing the linguistic and rhetorical techniques employed to depict events and highlight their semantic and aesthetic dimensions. The study begins by defining the concept of Qur'anic rhetoric and clarifying its distinctiveness compared to human rhetoric. It then emphasizes the importance of approaching Qur'anic stories from a rhetorical perspective that links meaning to psychological and aesthetic impact. The research adopts a descriptive-analytical methodology, surveying the relevant Qur'anic verses and analyzing them rhetorically in light of the sciences of meanings, expression, and embellishment, while drawing upon classical exegesis and modern rhetorical studies.
Benzer Tezler
- الأسرار البيانية في تنجيم القصة القرآنية“دراسة سياقية”لقصة موسى عليه السلام
Musa (A.s.) kıssası bağlamında Kur'ân kıssalarının parça parça olarak indirilmesindeki beyânî sırlar
AHMAD ALYOUSEF
Doktora
Arapça
2024
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SALİH DERŞEVİ
- حاشية عرب زاده على سورة القصص من تفسير البيضاوي
Arabzade'nin Beyzavi Tefsiri Haşiyesine Kasas suresi (En surah of Qasas in Arbzades Commentary on Baydawis al Tafsir)
JAMAL FARAJ JUMAAH JUMAAH
Yüksek Lisans
Arapça
2021
DinBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SAİD NURİ AKGÜNDÜZ
- أساليب الإنشاء الطلبي في قصص موسى عليه السلام في القرآن الكريم
Kur'ân-ı Kerîm'de Hz. Mûsâ kıssasında geçen talebî inşaî üsluplar
LIKMAN YOUSSEF
Doktora
Arapça
2024
DinSivas Cumhuriyet ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ ŞİMŞEK
- الجملة الحالية وشبه الجملة الحالية في قصة سيدنا موسى عليه السلام
Hz. Musa kıssasında hâl ve şibh-i hâl cümleleri
MUHAMMET ŞIHMUSTAFA
Yüksek Lisans
Arapça
2023
DilbilimMardin Artuklu ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. HALİL AKÇAY
- Kur'an-ı Kerim'de şımarıklık ve şımarık bir kişilik örneği olarak Kârûn
Waywardnes in the Holy Koran and a spoiled personality Karun
İSA NAS
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER ÇELİK