Yazlık ekmeklik buğdayda kahverengi pasa toleranslı hatların biyoteknolojik yöntemlerle geliştirilmesi
Development of leaf rust tolerant lines in summer bread wheat using biotechnological methods
- Tez No: 1005142
- Danışmanlar: PROF. DR. ORHAN KURT, DR. CUMA KARAOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ziraat, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Tahıllar ve Yemeklik Baklagiller Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu doktora tez çalışması; kahverengi pasa (P. triticina Erikss.) toleranslı, yazlık ekmeklik buğday (Triticum aestivum L.) hatlarının geliştirilmesi amacıyla ve biyoteknolojik yöntemlerin geleneksel ıslah yöntemlerine entegre edilmesi hedeflenerek, 2022–2025 yılları arasında yürütülmüştür. Araştırmada ebeveyn bitki materyali olarak, SCAR markör ile kahverengi pasa karşı tolerans sağladığı belirlenen Lr24 genine sahip Sunco buğday çeşidi ile kahverengi pasa orta duyarlı Altındane ve Pandas ekmeklik buğday çeşitleri kullanılmıştır. Sunco çeşidinde bulunan Lr24 geninin Altındane ve Pandas çeşitlerine aktarılması amacıyla geri melezleme ıslah protokolü uygulanmıştır. F1 generasyonunda Altındane x Sunco kombinasyonundan 425, Pandas x Sunco kombinasyonundan ise 364 adet melez tohum elde edilmiş ve her iki kombinasyonda BC1 melezlemesi gerçekleştirilmiştir. Moleküler analizler sonucunda Lr24 genini taşıdığı belirlenen bireyler, kendi anne ebeveynleriyle geri melezlenmiş ve süreç beşinci geri melezleme generasyonu (BC5) sonunda tamamlanmıştır. Beşinci geri melezleme generasyonu (BC5) sonunda Altındane x Sunco kombinasyonundan 13, Pandas x Sunco kombinasyonundan ise 17 genotip elde edilmiştir. F1 ve F2 popülasyonlarında yapılan analizler sonucunda; Altındane x Sunco popülasyonunda fertil kardeş sayısı ile bitki tane verimi, Pandas x Sunco popülasyonunda ise fertil kardeş sayısı ile bitki boyu hariç incelenen diğer karakterlerin kalıtım derecesinin %50'den fazla olduğu belirlenmiştir. Beşinci geri melezleme generasyonu (BC5) sonrası gerçekleştirilen yapay inokulasyon çalışmalarında Altındane x Sunco kombinasyonundan 11, Pandas x Sunco kombinasyonundan ise 9 genotip kahverengi pasa toleranslı bulunmuştur. Anter kültürü uygulamaları sonucunda Altındane x Sunco kombinasyonundan 846 kallus, 26 yeşil bitki, 13 double haploid (DH) ve 6 fertil bitki elde edilmiş; bu bitkilerden toplam 56 tohum alınmıştır. Buna karşılık Pandas x Sunco kombinasyonunda yalnızca 8 kallus oluşmuştur. Elde edilen bulgular, klasik geri melezleme yönteminde dört yılı aşan F1 – BC5 generasyon sürecinin, hızlandırılmış ıslah protokolü ile yaklaşık bir yıla indirilebileceğini ortaya koymuştur. Sonuç olarak bu çalışma, modern biyoteknolojik yöntemlerin buğday ıslah programlarına entegrasyonunun zaman ve kaynak kullanımını önemli ölçüde azalttığını ve hastalıklara toleranslı çeşit geliştirme sürecine somut katkılar sağladığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This doctoral dissertation study was conducted between 2022 and 2025 with the aim of developing leaf rust (P. triticina Erikss.) tolerant summer bread wheat (Triticum aestivum L.) lines and integrating biotechnological methods into traditional breeding methods. The research used Sunco wheat variety, which possesses the Lr24 gene determined to confer leaf rust tolerance using the SCAR marker, and Altındane and Pandas bread wheat varieties, which are moderately susceptible to leaf rust, as parental plant material. A backcrossing breeding protocol was applied to transfer the Lr24 gene from the Sunco variety to the Altındane and Pandas varieties. In the F1 generation, 425 hybrid seeds were obtained from the Altındane x Sunco combination and 364 from the Pandas x Sunco combination, and BC1 hybridization was performed on both combinations. Individuals determined to carry the Lr24 gene as a result of molecular analyses were backcrossed with their own maternal parents, and the process was completed at the end of the fifth backcrossing generation (BC5). At the end of the fifth backcrossing generation (BC5), 13 genotypes were obtained from the Altındane x Sunco combination and 17 from the Pandas x Sunco combination. As a result of the analyses performed on the F1 and F2 populations it was determined that the heritability of the characters examined, except for the number of fertile tillers and plant grain yield in the Altındane x Sunco population, and the number of fertile tillers and plant height in the Pandas x Sunco population, was greater than 50%. In artificial inoculation studies conducted after the fifth backcrossing generation (BC5), 11 genotypes from the Altındane x Sunco combination and 9 genotypes from the Pandas x Sunco combination were found to be tolerant to brown rust. As a result of anther culture applications, 846 calluses, 26 green plants, 13 double haploid (DH) plants, and 6 fertile plants were obtained from the Altındane x Sunco combination; a total of 56 seeds were obtained from these plants. In contrast, only 8 calluses were formed from the Pandas x Sunco combination. Consequently, this study demonstrates that the integration of modern biotechnological methods into wheat breeding programs significantly reduces time and resource utilization and makes tangible contributions to the development of disease–tolerant varieties.
Benzer Tezler
- Bazı makarnalık buğday çeşitlerinin (triticum turgidum var. durum L.) Bursa koşullarında verim ve adaptasyon yeteneği üzerinde araştırmaları
Başlık çevirisi yok
MEHMET AYÇİÇEK
Yüksek Lisans
Türkçe
1989
ZiraatUludağ ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVZAT YÜRÜR
- Azot ve potasyumla gübrelemenin yazlık ekmeklik buğdayda ürün miktarı ile protein ve nişasta içeriği üzerine etkisi
The Effect of nitrogen and potassium fertilization on the yield and protein and starch conienis in summer wheat
CENGİZ ÖZCAN
- Yazlık ekmeklik buğday (Triticum aestium l.) veriminde son çeyrek yüzyılda gerçekleşen ilerlemenin morfolojik ve fizyolojik esasları
Grain yiel progress and asociated physiological and agronomical traits in spring wheat (Triticum aestivum l.) in Çukurova during the last quarter of the 20th century
AYŞE KUŞCU
- Ekmeklik buğdayda ahır ve yeşil (karabuğday,fiğ) gübre uygulamalarının verim ve kaliteye etkisi
Effect to yield and quality of farm and green manure (buckwheat,vetch) treatments in bread wheat
SULTAN AKKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
ZiraatSüleyman Demirel ÜniversitesiTarla Bitkileri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. BURHAN KARA
- Ekmeklik buğdayda (Triticum aestivum L. em Thell) başaklanma süresi, dane dolum hızı ve dane dolum süresinin kalıtımı ve bazı erkanci ve geççi ekmeklik buğday genotipleri ile bunların melezlerinin anter kültürüne tepkilerinin saptanması üzerinde araş
Research on the inheritance of heading duration and grain filling in bread wheat, and anther culture responses of some early and late bread wheat genotypes and their crosses
MEHMET YILDIRIM