Yenidoğan topuk kanı tarama programları ve tarama programları dahilinde bakılan hastalıklar hakkında lohusalık dönemindeki annelerin ve biirinci basamak sağlık çalışanlarının bilgi durumlarının ölçülmesi
Measuring the knowledge levels of postpartum mothers and primary healthcare workers regarding neonatal heel blood screening programs and the diseases examined within the screening program
- Tez No: 1005267
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ ELNAZ KARAMELİKLİ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Ebelik, Midwifery
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karabük Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ebelik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Bu araştırmanın amacı, yenidoğan topuk kanı tarama programına ilişkin lohusalık dönemindeki annelerin bilgi ve tutum düzeylerini değerlendirmek ve birinci basamak sağlık çalışanlarının tarama programına yönelik bilgi ve uygulama yeterliliklerini belirlemektir. Çalışma, toplum temelli tarama programlarının etkinliğini artırmak için mevcut durumun ortaya konmasını hedeflemektedir. Yöntem: Tanımlayıcı ve kesitsel nitelikteki çalışma, Karabük il merkezindeki Aile Sağlığı Merkezlerinde yürütülmüştür. Araştırma iki grup üzerinde gerçekleştirilmiştir: 0–40 günlük bebeği olan lohusa anneler ve birinci basamak sağlık çalışanları. Annelere sosyodemografik bilgi formu ve“Yenidoğan Taramaları Hakkında Bilgi ve Tutum Ölçeği (YTBTÖ)”uygulanmış; sağlık çalışanlarının bilgi ve uygulamaları ise yapılandırılmış soru formu ile değerlendirilmiştir. Veriler tanımlayıcı istatistikler ve uygun parametrik testlerle analiz edilmiştir. Bulgular: Annelerin topuk kanı tarama programı hakkında genel bilgiye sahip olmalarına rağmen, taramanın amacı, sonuçların öğrenilmesi ve taranan hastalıkların özellikleri gibi spesifik konularda bilgi eksikliklerinin olduğu belirlenmiştir. Sosyodemografik değişkenlerle YTBTÖ puanları arasında anlamlı bir ilişki bulunmamıştır; ancak tarama hakkında bilgi sahibi olma durumu bilgi ve tutumu anlamlı biçimde etkilemiştir. Sağlık çalışanlarının genel bilgi düzeylerinin iyi olduğu görülmüştür. Hizmet içi eğitim alanlarda bilgi ve uygulama yeterliği daha yüksek bulunmuştur. Özellikle ikinci numune gerektiren durumlar, kan örneğinin saklanması ve özel klinik uygulama basamaklarında bilgi eksiklikleri mevcuttur. Sonuç ve Öneriler: Çalışma hem annelerin hem de sağlık çalışanlarının yenidoğan topuk kanı tarama programına ilişkin bilgi düzeylerinin bazı alanlarda yetersiz olduğunu ortaya koymuştur. Annelerin özellikle tarama zamanlaması, sonuç değerlendirme ve hastalık özelliklerine ilişkin daha kapsamlı bilgilendirilmeye ihtiyaç duyduğu görülmektedir. Sağlık çalışanlarında ise hizmet içi eğitimlere katılım, bilgi düzeyini belirgin biçimde artırarak uygulama hatalarını azaltmaktadır. Bu doğrultuda; annelere yönelik bilgilendirme eğitimlerinin artırılması, anlaşılır ve erişilebilir eğitim materyallerinin kullanılması, sağlık çalışanları için düzenli ve uygulama ağırlıklı hizmet içi eğitimlerin zorunlu hale getirilmesi önerilmektedir. Ayrıca standart uygulama kılavuzlarının tüm birimlerde erişilebilir olması ve tarama süreçlerinin dijital sistemlerle desteklenmesi tarama programının etkinliğini artıracaktır.
Özet (Çeviri)
Objective: The aim of this study is to evaluate the knowledge and attitude levels of mothers in the postpartum period regarding the newborn heel prick screening program and to determine the knowledge and practice competencies of primary healthcare workers towards the screening program. The study aims to reveal the current situation in order to increase the effectiveness of community-based screening programs. Method: This descriptive and cross-sectional study was conducted at Family Health Centers in Karabük city center. The research was carried out on two groups: postpartum mothers with babies aged 0-40 days and primary healthcare workers. A sociodemographic information form and the“Knowledge and Attitude Scale about Newborn Screening (KANS)”were administered to mothers; healthcare workers' knowledge and practices were evaluated with a structured questionnaire. Data were analyzed using descriptive statistics and appropriate parametric tests. Results: Although mothers had general knowledge about the heel prick screening program, it was determined that they had knowledge deficiencies in specific topics such as the purpose of screening, obtaining results, and characteristics of screened diseases. No significant relationship was found between sociodemographic variables and KANS scores; however, having knowledge about screening significantly affected knowledge and attitude. Healthcare workers' general knowledge levels were found to be good. Knowledge and practice competency were higher among those who received in-service training. Knowledge deficiencies exist particularly in situations requiring a second sample, blood sample storage, and special clinical practice steps. Conclusion and Recommendations: The study revealed that the knowledge levels of both mothers and healthcare workers regarding the newborn heel prick screening program are insufficient in some areas. It is evident that mothers particularly need more comprehensive information regarding screening timing, result evaluation, and disease characteristics. Among healthcare workers, participation in in-service training significantly increases knowledge levels and reduces application errors. Accordingly, it is recommended to increase informational training for mothers, use comprehensible and accessible educational materials, and make regular and practice-oriented in-service training mandatory for healthcare workers. Additionally, ensuring that standard practice guidelines are accessible in all units and supporting screening processes with digital systems will increase the effectiveness of the screening program.
Benzer Tezler
- Ulusal Neonatal Tarama Programı kapsamında fenilketonüri taraması ile başvuran hastaların klinik, laboratuvar ve genetik özelliklerinin retrospektif olarak değerlendirilmesi
Retrospective evaluation of the clinical, laboratory, and genetic characteristics of patients identified through phenylketonuria screening within the National Neonatal Screening Program
İREM NUR DEMİR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEVİL YILDIZ
- Bir Aile Hekimliği Biriminde Kayıtlı Yenidoğanlarda Yapılan Yenidoğan Tarama Programı, Yenidoğan İşitme Taraması Programı ve Gelişimsel Kalça Displazisi Tarama Programı Sonuçlarının İncelenmesi
Evaluation of the Results of Newborn Screening Program, Newborn Hearing Screening Program and Developmental Hip Dysplasia Screening Program in Newborns Registered in a Family Medicine Unit.
TÜLAY BOZDAĞ YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
Aile HekimliğiSağlık Bilimleri ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF ÜSTÜ
- Ulusal tiroid tarama programında TSH sonuçlarına göre etiyolojinin araştırılması
Investigation of etiology according to TSH results in the national thyroid screening program
ZEYNEP KUNDAKTEPE
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYŞE DERYA BULUŞ
- Aile hekimliği çekirdek yeterlilikleri bakış açısıyla birinci basamakta fenilketonüri yönetimi ve bilgi özyeterlilik algısının değerlendirilmesi
Assessment of phenylketonuria management and knowledge–self-efficacy in primary care based on family medicine core competencies
HARUN YILDIZ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
Aile Hekimliğiİzmir Katip Çelebi ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ESRA MELTEM KOÇ
- Yenidoğanlarda kalıtsal metabolik hastalık prevalansının sıvı kromatografi kütle spektrometresi ile değerlendirilmesi: Pilot çalışma
Evaluation of the prevalence of inherited metabolic diseases in newborns by liquid chromatography mass spectrometry: A pilot study
BURAK HASAN YOL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2026
Çocuk Sağlığı ve HastalıklarıAnkara ÜniversitesiÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ÖMER ERDEVE