Genç yetişkinler arasında sürdürülebilir diyetlere yönelik bilgi, tutum, uygulama ve değişim isteği ölçeğinin Türkçeye uyarlanması: Sağlık eğitimi alan ve almayan üniversite öğrencilerine uygulanması
Adaptation of the knowledge, attitude, practice, and willingness to change scale for sustainable diets among young adults into Turkish: Application to university students with and without health education
- Tez No: 1005268
- Danışmanlar: PROF. DR. MEHTAP AKÇİL OK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Beslenme ve Diyetetik, Nutrition and Dietetics
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Başkent Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Beslenme ve Diyetetik Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sürdürülebilir beslenmenin çevresel, ekonomik ve sağlıkla ilişkili etkileri nedeniyle bu alandaki davranışların değerlendirilmesi önem kazanmakta ve geçerli–güvenilir ölçüm araçlarına duyulan gereksinim artmaktadır. Bu çalışma, üniversite öğrencilerinde Sürdürülebilir Diyetlere Yönelik Bilgi, Tutum, Uygulama ve Değişim İsteği Ölçeği'nin Türkçe uyarlamasının geçerlik ve güvenirliğini incelemek ve sağlık alanında eğitim alan ve almayan öğrenciler arasında karşılaştırma yapmak amacıyla yürütülmüştür. Araştırma iki aşamalı bir tasarıma sahiptir. İlk aşamada, sosyodemografik özellikler, orijinal ölçek ve Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutum Anketi'nin yer aldığı anket üniversite öğrencilerine uygulanmıştır. Bu aşamada yaş ortalaması 21.9 ± 2.9 yıl olan 219 (119 kadın, 100 erkek) üniversite öğrencisinden elde edilen verilerle SD-BTUDİÖ'nün psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Açıklayıcı ve doğrulayıcı faktör analizleri sonucunda dört madde çıkarılarak ölçek 18 madde ve dört boyutlu bir yapı oluşturmuştur. Doğrulayıcı faktör analizi ile uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu görülmüştür. Her alt boyut için güvenirlik/tutarlılık katsayıları olan Cronbach alfa ve McDonald's Omega değerleri ölçeğin genel olarak güvenilir olduğunu ortaya koymuştur. SD-BTUDİÖ'nün test–retest analizinde bilgi, tutum ve uygulama alt boyutlarında zamana bağlı anlamlı bir fark saptanmamış (p>0.05), değişim isteği alt boyutunda ise anlamlı farklılık gözlenmiştir (p<0.001). Bununla birlikte, tüm alt boyutlarda test–retest uyumu istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.001). Ölçeğin yapı geçerliliği, Sürdürülebilir Beslenme Bilgi ve Tutum Anketi ile SD-BTUDİÖ alt boyutları arasındaki pozitif korelasyonlar ile desteklenmiştir. İkinci aşamada ise sağlık alanında eğitim alan öğrenciler ile sağlık dışı alanlarda eğitim alan üniversite öğrencileri arasında sürdürülebilir beslenme ve bazı değişkenler yönünden farklılıklar değerlendirilmiştir. Bu aşamada, çalışmaya katılan sağlık alanında eğitim alan (n=130) ve sağlık dışı alanda eğitim alan (n=130) toplam 260 öğrenciye genel bilgiler, SD-BTUDİÖ ölçeği, ORTO-11 ölçeği, STAI-2 ölçeği ve gezegen sağlığı diyet indeksini değerlendirmek amacıyla hazırlanan besin tüketim sıklığı formu yüz yüze görüşme yöntemi ile uygulanmıştır. Sağlık alanında eğitim alan öğrencilerin çoğunluğunu kadınlar (%87.7), sağlık dışı alanda eğitim alan öğrencilerin çoğunluğunu ise erkekler (%58.5) oluşturmuştur (p<0.001). Sağlık alanında eğitim alan öğrencilerin sürdürülebilir diyetlere yönelik bilgi, tutum ve değişim isteği puanları sağlık dışı alanda eğitim alanlara kıyasla anlamlı düzeyde daha yüksek bulunurken (p<0.001) uygulama puanları açısından gruplar arasında anlamlı fark saptanmamıştır (p>0.05). Sürdürülebilir beslenme kavramını duyma oranı sağlık alanında daha yüksek bulunmuş (p<0.001), ancak sürdürülebilir beslenme tarzına sahip olduğunu düşünme ve etiket okuma davranışları açısından gruplar arasında anlamlı bir farklılık belirlenmemiştir (p>0.05). Sonuç olarak ilk aşamada, SD-BTUDİÖ'nün Türk üniversite öğrencilerinde sürdürülebilir diyetlere yönelik bilgi, tutum, uygulama ve değişim isteği boyutlarının değerlendirilmesinde geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğu gösterilmiştir. İkinci aşamada ise bulgular, bilgi ve tutum düzeylerinin yüksek olmasının uygulama boyutuna yeterince yansımadığını ve davranışa yönelik müdahalelerin gerekliliğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The assessment of sustainable eating behaviors has gained increasing importance due to their environmental, economic, and health-related implications, alongside the growing need for valid and reliable measurement tools. This study aimed to examine the validity and reliability of the Turkish adaptation of the Sustainable Diet Knowledge, Attitude, Practice, and Willingness to Change Scale and to compare sustainable eating–related characteristics between university students enrolled in health-related programs and those in non-health fields. The study employed a two-stage design. In the first stage, a questionnaire including sociodemographic characteristics, the original scale, and the Sustainable Nutrition Knowledge and Attitude Questionnaire was administered to university students. The psychometric properties of the Sustainable Diet Knowledge, Attitude, Practice, and Willingness to Change Scale were evaluated using data obtained from 219 students (119 females, 100 males) with a mean age of 21.9 ± 2.9 years. Exploratory and confirmatory factor analyses resulted in the removal of four items, yielding an 18-item scale with a four-factor structure. Confirmatory factor analysis demonstrated acceptable model fit indices. Reliability analyses based on Cronbach's alpha and McDonald's omega coefficients indicated satisfactory internal consistency across all subscales. Test–retest analysis revealed no significant time-dependent differences in the knowledge, attitude, and practice subscales (p>0.05), whereas a significant difference was observed in the willingness to change subscale (p<0.001). Test–retest agreement was statistically significant across all subscales (p<0.001). Construct validity was supported by positive correlations between the Sustainable Diet Knowledge, Attitude, Practice, and Willingness to Change Scale subscales and the Sustainable Nutrition Knowledge and Attitude Questionnaire. The second stage examined differences in sustainable eating behaviors and related variables between students studying in health-related fields and those in non-health fields. A total of 260 students (130 from health-related fields and 130 from non-health fields) were included, and data were collected through face-to-face interviews using a general information form, the Sustainable Diet Knowledge, Attitude, Practice, and Willingness to Change Scale, the ORTO-11 scale, the STAI-Trait Anxiety Inventory (STAI-2), and a food frequency questionnaire developed to assess the Planetary Health Diet Index. Females constituted the majority of students in health-related fields (87.7%), whereas males predominated in non-health fields (%58.5) (p<0.001). Students receiving health-related education had significantly higher knowledge, attitude, and willingness to change scores related to sustainable diets compared with those in non-health fields (p<0.001), while no significant difference was observed in practice scores between the groups (p>0.05). Awareness of the concept of sustainable nutrition was higher among health field students (p<0.001). No significant differences were identified between the groups regarding perceived adherence to a sustainable diet or food label reading behaviors (p>0.05). In conclusion, the first phase of the study demonstrated that the Sustainable Diet Knowledge, Attitude, Practice, and Willingness to Change Scale is a valid and reliable instrument for assessing sustainable diet–related knowledge, attitudes, practices, and willingness to change among Turkish university students. The findings from the second phase indicate that higher levels of knowledge and attitudes do not sufficiently translate into practice, highlighting the need for behavior-oriented interventions.
Benzer Tezler
- Diyetisyen desteği alan kilolu genç yetişkinlerin diyetlerine uyumlarının planlı davranış teorisi çerçevesinde incelenmesi
An examination of overweight young adults' adherence to their diets within the framework of the theory of planned behavior in the context of receiving dietitian support
FATMA SENA KILIÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Beslenme ve DiyetetikAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiBeslenme ve Diyetetik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE SARİYE AKAN
- Genç yetişkinler için mobil mekân arayışı; Tiny house örneği
The quest for mobile spaces for young adults; The example of tiny house
ESMANUR SAĞLAM
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İç Mimari ve DekorasyonKto Karatay ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. KERİM ÇINAR
- Exploring the nexus of technology and food practices in young adults: A value-sensitive design perspective towards human-food interaction
Genç yetişkinlerde teknoloji ve gıda uygulamaları bağlantısını keşfetmek: İnsan-gıda etkileşimine değer duyarlı tasarım perspektifi
MELİKE BALKAYA
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Endüstri Ürünleri TasarımıÖzyeğin ÜniversitesiTasarım, Teknoloji ve Toplum Bilimi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ GÖKÇE ELİF BAYKAL
- Climate change communication for meaningful youth engagement: Insights from Turkish youth
Gençliğin anlamlı katılımı için iklim değişikliği iletişimi: Türk gençliğinden içgörüler
ÖMÜR GÖZDE SEVİMLİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Bilim ve Teknolojiİstanbul Teknik ÜniversitesiBilim, Teknoloji ve Toplum Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DOÇ. DR. ASLI ÖĞÜT ERBİL
- A curriculum development study for natural gas heating and gas burner device service personnel training
Doğalgazlı ısıtma ve gaz brülör cihazı servis personeli eğitimine yönelik eğitim programı geliştirme çalışması
VOLKAN BİNİCİ
Doktora
İngilizce
2024
Eğitim ve ÖğretimYeditepe ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLARA DEMİRBULAK