Cumhuriyet Türkiye'sinde din dersi kitaplarında milliyetçi ve demokratik değerler
Nationalist and democratic values in religious education textbooks in Republican Turkey
- Tez No: 1005355
- Danışmanlar: PROF. DR. MAHMUT ZENGİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Tarih, Religion, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Sakarya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Cumhuriyet'in kuruluşundan günümüze kadar Türkiye'de din dersi öğretim programları ve ders kitaplarında milliyetçi ve demokratik değerlerin nasıl temsil edildiğini incelemektedir. Araştırma, aydınlanma düşüncesi ve Fransız Devrimi'nin etkisiyle şekillenen milliyetçilik ve demokrasi kavramlarının, eğitim aracılığıyla topluma aktarımında din derslerinin rolünü tartışmaktadır. Bu bağlamda, 1924–2024 yılları arasında yayımlanan din dersi programları ve ders kitapları dört dönem halinde ele alınmıştır: 1924–1946 arasındaki Tek Parti Dönemi, 1948–1981 yıllarını kapsayan isteğe bağlı din dersi dönemi, 1982–1999 arasında zorunlu din dersi uygulamasının başladığı dönem ve 2000–2024 arasındaki çoğulcu anlayışın öne çıktığı dönem. Çalışma, nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesine dayalı olarak yürütülmüş; içerik analizi yapılmıştır. Veriler NVivo 15 programı aracılığıyla kodlanarak milliyetçi değerler (millet, vatan, Türk, devlet, bayrak, şehit, gazi, ordu) ile demokratik değerler (demokrasi, cumhuriyet, eşitlik, adalet, hoşgörü, çoğulculuk, laiklik, insan hakları ve özgürlükler) temaları çerçevesinde sınıflandırılmıştır. Bulgular, din dersi kitaplarının yalnızca dini bilgi aktarımında değil, aynı zamanda ideolojik değerlerin inşasında ve ulusal kimlik oluşturma sürecinde etkin bir araç olduğunu göstermektedir. Cumhuriyet'in erken döneminde milliyetçi söylemler güçlü bir biçimde öne çıkarken, sonraki yıllarda demokratik değerlerin daha görünür hale geldiği saptanmıştır. Özellikle 2000 yılı sonrasında hazırlanan din dersi öğretim programları ve ders kitaplarında çoğulcu söylemin belirgin biçimde yoğunlaştığı ve bu dönemde demokratik değerlerin içeriklerde daha sistematik ve kapsayıcı bir şekilde yer aldığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak, din dersi kitapları Türkiye'de siyasal rejimlerin ideolojik yönelimlerini yansıtan ve değer aktarımında önemli bir rol üstlenen temel kaynaklar olarak değerlendirilmiştir. Bu yönüyle kitapların, genç kuşakların kimlik ve değer dünyasının biçimlenmesindeki rolü ve etkisi analiz edilmiştir. Ayrıca, milliyetçi ve demokratik değerlerin farklı dönemlerde kazandığı ağırlık, Türkiye'nin toplumsal ve siyasal dönüşüm süreçlerinin eğitim yoluyla nasıl yansıtıldığını ortaya koymuştur.
Özet (Çeviri)
This study examines how nationalist and democratic values have been represented in religious education curricula and textbooks in Turkey from the foundation of the Republic to the present day. The research discusses the role of religious education courses in transmitting the concepts of nationalism and democracy—shaped by Enlightenment thought and the French Revolution—to society through education. In this context, religious education curricula and textbooks published between 1924 and 2024 are analyzed in four periods: the Single-Party Period (1924–1946), the elective religious education period (1948–1981), the period when compulsory religious education was introduced (1982–1999), and the period marked by a pluralistic approach (2000–2024). The study was conducted using document analysis, one of the qualitative research methods, and content analysis was employed. The data were coded through NVivo 15 and classified within the framework of nationalist values (nation, homeland, Turk, state, flag, martyr, veteran, army) and democratic values (democracy, republic, equality, justice, tolerance, pluralism, secularism, human rights and freedoms). The findings indicate that religious education textbooks function not only as tools for transmitting religious knowledge but also as effective instruments in the construction of ideological values and the formation of national identity. While nationalist discourse was strongly prominent in the early Republican period, democratic values became more visible in later years. Particularly after 2000, religious education curricula and textbooks exhibit a markedly intensified pluralistic discourse, and democratic values appear in a more systematic and inclusive manner. In conclusion, religious education textbooks are evaluated as fundamental sources that reflect the ideological orientations of political regimes in Turkey and play a significant role in the transmission of values. From this perspective, the role and impact of these textbooks on shaping the identity and value world of younger generations have been analyzed. Moreover, the shifting prominence of nationalist and democratic values across different periods reveals how Turkey's social and political transformation processes have been reflected through education.
Benzer Tezler
- Bazı buğday türlerinde poliploidi düzeyine bağımlı IAA ve ABA miktarlarının kantitatif belirlenmesi üzerine bir araştırma
Başlık çevirisi yok
SEVGİ HEPAKSOY
- Gamma ışınlamasının buğday ve triticalenin bazı karakterleri üzerindeki etkisinin araştırılması
Başlık çevirisi yok
SANİYE AKGÜNLÜ
