Şizofreni tanısı konulan bireylerde başa çıkma stilleri ile yaşam kalitesi arasındaki ilişkide algılanan bilişsel yetersizlikler, sosyal destek ve içselleştirilmiş damgalamanın aracılık rolleri
The mediating roles of perceived cognitive deficits, social support, and internalized stigma in the relationship between coping styles and quality of life in individuals diagnosed with schizophrenia
- Tez No: 1005784
- Danışmanlar: PROF. DR. ARİF HALDUN SOYGÜR
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Okan Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Uygulamalı Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın temel amacı, şizofreni tanısı konulan bireylerde yaşam kalitesinin hangi psikososyal mekanizmalar üzerinden şekillendiğini açıklamaktır. Bu doğrultuda çalışma, başa çıkma stillerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin; algılanan bilişsel yetersizlikler, içselleştirilmiş damgalamanın alt boyutları ve algılanan sosyal destek değişkenleri aracılığıyla nasıl gerçekleştiğini paralel aracılık modeli çerçevesinde incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma nicel ve kesitsel tasarıma dayanmaktadır. Katılımcılar, İstanbul ilinde ruh sağlığı hizmeti alan ve şizofreni tanısı konmuş 360 bireyden oluşmaktadır. Veriler; Sosyodemografik Bilgi Formu, Şizofreni Hastaları İçin Yaşam Niteliği Ölçeği, Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği, Ruhsal Hastalıklarda İçselleştirilmiş Damgalanma Ölçeği, Başa Çıkma Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği ve Şizofrenide Bilişsel Süreçleri Öznel Değerlendirme Ölçeği aracılığıyla toplanmıştır. Araştırma kapsamında Şizofrenide Bilişsel Süreçleri Öznel Değerlendirme Ölçeği'nin Türkçe uyarlaması gerçekleştirilmiş ve psikometrik özellikleri değerlendirilmiştir. Uyarlama sürecinde çeviri–geri çeviri yöntemi izlenmiş; yapı geçerliği doğrulayıcı faktör analizi ile test edilmiştir. Bulgular, önerilen faktör yapısının kabul edilebilir uyum indeksleri ile doğrulandığını ve alt boyutlar ile toplam puan için yeterli iç tutarlılık düzeylerinin sağlandığını göstermiştir. Hipotezlerin test edilmesinde paralel aracılık analizi uygulanmış; dolaylı etkiler bootstrap yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bulgular, adaptif başa çıkma stillerinin yaşam kalitesini pozitif; maladaptif başa çıkma stillerinin ise negatif yönde yordadığını göstermiştir. Adaptif başa çıkma biçimlerinin algılanan bilişsel yetersizlikleri ve içselleştirilmiş damgalamanın olumsuz alt boyutlarını azalttığı, algılanan sosyal desteği artırdığı belirlenmiştir. Buna karşılık maladaptif başa çıkma stillerinin bilişsel yetersizlik algısını ve damgalanma düzeyini artırdığı, sosyal destek algısını azalttığı saptanmıştır. Algılanan bilişsel yetersizlikler ve içselleştirilmiş damgalamanın yaşam kalitesini negatif; algılanan sosyal desteğin ise pozitif yönde yordadığı bulunmuştur. Paralel aracılık analizleri, başa çıkma stillerinin yaşam kalitesi üzerindeki etkisinin yalnızca doğrudan değil, aynı zamanda algılanan bilişsel yetersizlikler, içselleştirilmiş damgalama ve sosyal destek üzerinden gerçekleşen anlamlı dolaylı etkiler yoluyla da açıklandığını ortaya koymuştur. Model, yaşam kalitesindeki varyansın anlamlı bir bölümünü açıklamıştır. Elde edilen bulgular, şizofrenide yaşam kalitesinin yalnızca klinik belirtilerle değil; bireyin stresle başa çıkma biçimleri, bilişsel öz değerlendirmeleri ve sosyal çevresiyle kurduğu ilişkiler üzerinden şekillenen çok katmanlı bir psikososyal süreç olduğunu göstermektedir. Bu sonuçlar, müdahale programlarında başa çıkma becerilerinin güçlendirilmesi, içselleştirilmiş damgalamanın azaltılması ve sosyal destek kaynaklarının artırılmasının yaşam kalitesi ile ilişkili potansiyel hedef alanlar olarak değerlendirilebileceğine işaret etmektedir.
Özet (Çeviri)
The primary aim of this study is to explain the psychosocial mechanisms through which quality of life is shaped in individuals diagnosed with schizophrenia. In this context, the study examines how the effects of coping styles on quality of life operate through perceived cognitive deficits, subdimensions of internalized stigma, and perceived social support within the framework of a parallel mediation model. The study is based on a quantitative and cross-sectional design. The participants consisted of 360 individuals diagnosed with schizophrenia who were receiving mental health services in Istanbul. Data were collected using a Sociodemographic Information Form, the Quality of Life Scale for Patients with Schizophrenia, the Multidimensional Scale of Perceived Social Support, the Internalized Stigma of Mental Illness Scale, the Coping Attitudes Evaluation Scale, and the Subjective Scale to Investigate Cognition in Schizophrenia. Within the scope of the study, the Turkish adaptation of the Subjective Scale to Investigate Cognition in Schizophrenia was conducted and its psychometric properties were evaluated. The translation–back translation method was employed during the adaptation process, and construct validity was tested using confirmatory factor analysis. The findings indicated that the proposed factor structure was confirmed with acceptable fit indices and that adequate levels of internal consistency were achieved for both subscales and the total score. Parallel mediation analysis was performed to test the hypotheses, and indirect effects were evaluated using the bootstrap method. The findings revealed that adaptive coping styles positively predicted quality of life, whereas maladaptive coping styles negatively predicted it. Adaptive coping strategies were found to reduce perceived cognitive deficits and the negative subdimensions of internalized stigma while increasing perceived social support. In contrast, maladaptive coping styles increased perceived cognitive deficits and levels of internalized stigma and decreased perceived social support. Perceived cognitive deficits and internalized stigma negatively predicted quality of life, whereas perceived social support positively predicted it. Parallel mediation analyses demonstrated that the effects of coping styles on quality of life were explained not only by direct effects but also by significant indirect effects operating through perceived cognitive deficits, internalized stigma, and social support. The model accounted for a substantial proportion of the variance in quality of life. The findings suggest that quality of life in schizophrenia is shaped not only by clinical symptoms but also by a multilayered psychosocial process involving coping strategies, subjective cognitive evaluations, and social relational contexts. These results suggest that strengthening coping skills, reducing internalized stigma, and enhancing social support may be considered potential intervention targets associated with quality of life.
Benzer Tezler
- Şizofreni tanısı konulan kişilerin bilişsel yeti ve içselleştirilmiş damgalama düzeylerinin prososyal davranışlar üzerindeki yordayıcı etkilerinin incelenmesi
Investigation of the predictive effects of cognitive ability and internalized stigma levels on prosocial behaviors of people diagnosed with schizophrenia
FATİH YURDALAN
Doktora
Türkçe
2026
Psikolojiİstanbul Okan ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ARİF HALDUN SOYGÜR
- Şizofreni hastalarında sirkadiyen genlerden CLOCK rs1801260 polimorfizminin incelenmesi
Investigation of CLOCK rs1801260 polymorphism of circadian genes in schizophrenia patients
PATIMA YEKAYEVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Moleküler TıpÜsküdar ÜniversitesiMoleküler Biyoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU TÜRKGENÇ
- Şizofreni hastalarında dürtüsellik ve intihar özellikleri ile S100S ve BDNF düzeylerinin ilişkisi
The relationship between impulsivity, suicidal characteristics, and serum S100B and BDNF levels in patients with Schizophrenia
YUNUS EMRE KAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2025
PsikiyatriKaradeniz Teknik ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. DEMET SAĞLAM AYKUT
- Obsesif kompulsif bozukluk (OKB) tanısı almış 11-18 yaş çocuk ve ergenlerde psikolojik sağlamlık ve empati düzeyi ile içselleştirilmiş damgalanmanın ilişkisi
Relationship between psychological resilience and empathy levels with internalized stigma in children and adolescents aged 11 TO 18 WHO have been diagnosed with obsessive compulsive disorder (OCD)
KÜBRA İLİCEPINAR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2021
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiÇocuk ve Ergen Ruh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANER MUTLU
- Psikoz için ailesel ve klinik risk gruplarında ön uyaran aracılı inhibisyonun kontrol grubu ile karşılaşrtırılması
Comparison of prepulse inhibition between the familial and clinical risk groups for psychosis and control group
BİLGE TOGAY
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2014
Psikiyatriİstanbul ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VEHBİ ALP ÜÇOK