Modern Türk edebiyatında ütopik ve distopik romanlar
Utopian and dystopian novels in modern Turkish literature
- Tez No: 1006679
- Danışmanlar: PROF. DR. MÜMTAZ SARIÇİÇEK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
- Anahtar Kelimeler: Distopya, Roman, Ütopya, Dystopia, Novel, Utopia
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Erciyes Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Thomas More'un Ütopya eseriyle sistematik bir kimlik kazanan ütopya, ideal toplum tasarımını simgelerken distopya ise bu ideale yönelik eleştirel bir kırılmayı ve denetim mekanizmalarıyla şekillenen karanlık gelecek öngörülerini temsil eder. Ütopyaların Aydınlanma düşüncesiyle kurduğu bağ ve vaat ettiği kolektif umut, yirminci yüzyılın totaliter tecrübeleriyle sarsılarak yerini bu umudun ters yüz edildiği distopik metinlere bırakmıştır. Ütopya ve distopya kavramları, toplumsal tahayyülün ve eleştirel düşüncenin kurgusal uzamdaki izdüşümleridir. Üç temel aşamadan oluşan bu araştırmanın ilk bölümünde dünya edebiyatının öncü örnekleri üzerinden türlerin yapısal özellikleri ve kuramsal sınırları tespit edilmektedir. İkinci bölümde Türk edebiyatında ütopya kavramı merkeze alınarak ilgili romanlar tematik bir yaklaşımla tasnif edilmekte, üçüncü bölümde ise distopya kavramı ekseninde Türk yazınındaki eserler benzer bir tematik değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Araştırmanın temel amacı, Batı yazınında sistematik bir gelişim izleyen bu türlerin Türk edebiyatındaki geç ve eklektik tezahürlerinden kaynaklanan tür karmaşasını önlemek ve yapısal özellikleri netleştirmektir. Tanzimat'tan günümüze uzanan süreçteki metinlerin estetik ve tematik nitelikleri bakımından incelenmesiyle literatürdeki yapısal belirsizliğin giderilmesi hedeflenmektedir. İnceleme, düzenin mutlaklaştırılmasının doğurduğu toplumsal kaygıların ve modernleşme süreciyle şekillenen gelecek kurgularının metne sirayetini birincil veri olarak ele almaktadır. Nihayetinde ütopya ile distopya arasında mutlak bir karşıtlık yerine diyalektik bir süreklilik olduğu saptanmıştır. İki kavram arasındaki geçişkenliğe odaklanmak, modern insanın tarihsel bilinciyle kurduğu ilişkinin kavranmasını sağlamaktadır. Sonuç olarak ütopya ve distopya türleri, yalnızca birer anlatı biçimi değil; Türk düşün hayatının hayal ile hakikat arasında gezinen eleştirel yansımaları olarak değerlendirilmektedir
Özet (Çeviri)
Utopia, systematized by Thomas More's eponymous work, symbolizes ideal societal design, whereas dystopia represents a critical rupture from this ideal via dark future projections shaped by control mechanisms. The link between utopian thought and the Enlightenment was destabilized by twentieth-century totalitarianism, yielding to dystopian texts where collective hope is inverted. These concepts constitute fictional projections of social imagination and critical inquiry. Structured in three sections, the research first identifies the structural and theoretical boundaries of these genres through pioneering world literature. The second part centers on utopia in Turkish literature, classifying novels through a thematic approach, while the third evaluates dystopian works in Turkish letters under a similar assessment. The primary objective is to resolve the genre confusion arising from the late, eclectic manifestations of these genres in Turkish literature and to clarify their structural characteristics. By examining texts from the Tanzimat period to the present, the analysis seeks to eliminate ambiguities regarding aesthetic and thematic qualities. Social anxieties born from the absolutization of order and modernization-driven future imaginaries are treated as primary data. Ultimately, a dialectical continuity is identified between utopia and dystopia rather than an absolute opposition. Emphasizing the fluidity between these concepts enables an understanding of the modern individual's relationship with historical consciousness. Consequently, utopia and dystopia are evaluated not merely as narrative forms but as critical reflections of Turkish intellectual life navigating between imagination and reality.
Benzer Tezler
- Dystopic elements in Lord Of The Flies and One Hundred Yerars of Solitude
Sineklerin Tanrısı ve Yüzyıllık Yalnızlık romanlarındaki distopik özellikler
EBRU TÜRK
Yüksek Lisans
İngilizce
2019
İngiliz Dili ve EdebiyatıPamukkale Üniversitesiİngiliz Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞEYDA SİVRİOĞLU
- Modern Türk edebiyatında tabiat algısı: Servet-i Fünun Dönemi (1896-1901)
The perception of nature in modern Turkish literature: Servet-i Funun period (1896-1901)
HAZEL MELEK AKDİK
Doktora
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FAZLI GÖKÇEK
- Çağdaş Türk edebiyatında ütopya
Başlık çevirisi yok
NURETTİN ÖZTÜRK
Yüksek Lisans
Türkçe
1992
Türk Dili ve Edebiyatıİnönü ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Eğitimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. CAHİT KAVCAR
- 1980-2005 dönemi Türk edebiyatında ütopik romanlar ve ütopyanın kurgusu
Utopic novels and utopias structure in Turkish literature between the period of 1980-2005
YASEMİN KÜÇÜKCOŞKUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2006
Türk Dili ve EdebiyatıSüleyman Demirel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. CAFER GARİPER
- Modern Türk İslam edebiyatında nostalji -1980 sonrası roman ve hikâye örneği-
Nostalgia in the modern Turkish Islamic literature: On the examples of novel and short story after 1980-
TANYU YAĞMUR ÇİL
Doktora
Türkçe
2021
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET AKKUŞ