Türkiye'de neoliberalizm bağlamında politik sinema ve Nuri Bilge Ceylan sineması
Political cinema and Nuri Bilge Ceylan's cinema in the context of neoliberalism in Turkey
- Tez No: 1007528
- Danışmanlar: PROF. DR. ZEYNEP ÇETİN ERUS
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sahne ve Görüntü Sanatları, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Radyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Sinema Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türkiye'de 1980 sonrası neoliberal dönüşümün politik sinemanın anlatı, estetik ve temsil biçimlerini nasıl yeniden yapılandırdığını problem edinmektedir. Çalışmanın amacı, politik sinemanın doğrudan mesaj odaklı klasik formlarından, dolaylı eleştiri ve bireysel hikâye örgüsü üzerinden işleyen yeni ifade biçimlerine kayışını görünür kılarak, bu dönüşümü Nuri Bilge Ceylan sineması üzerinden tartışmaktır. Bu doğrultuda, Üç Maymun, Ahlat Ağacı ve Kuru Otlar Üstüne filmleri örneklem olarak seçilmiş, yönetmenin filmografisinde politik söylemin hangi anlatısal ve biçimsel stratejilerle kurulduğu ve zaman içinde nasıl dönüştüğü incelenmiştir. Yöntem olarak Marksist film eleştirisi ve tarihsel materyalist yaklaşım temel alınmış, tamamlayıcı bir yöntem olarak ise eleştirel söylem analizi kullanılmıştır. Film çözümlemeleri; anlatı yapısı, bakış ve temsil biçimleri, sınıf ve kimliğin kavranışı, toplumsal cinsiyet temsilleri ve karakter ilişkileri üzerinden yapılmış, filmler içinde bulundukları dönemin sosyo-politik ve ekonomik bağlamı ile kültür endüstrisinin üretim ve dolaşım koşullarıyla birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, neoliberal dönemde politik eleştirinin çoğunlukla sınıf çatışmasının açık temsili yerine toplumsal eşitsizliklerin gündelik yaşam pratiklerinde aldığı biçimlerle ifade edildiğini, Ceylan sinemasında ise bunun taşra-kent gerilimleri, yabancılaşma, bireyselleşme, patriyarkal tahakküm ve iktidarın gündelik düzeydeki dolaşımı üzerinden kurulduğunu ancak sınıfsal çelişkilerin çoğu kez kaderci bir bakışla ele alındığını, psikolojikleştirme, isimsizleştirme ve estetik tercihler yoluyla muğlaklaştırıldığını göstermektedir. Çalışma, Ceylan'ın dolaylı ve belirsizleştirici üslubunun eleştiriyi derinleştirmekten çok, çoğu durumda depolitize edici bir etki ürettiğini, bu etkinin ise ulusötesi festival dolaşımı ve kültür endüstrisinin prestij ekonomisiyle de yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Sonuç olarak bu çalışma Ceylan sinemasının politik anlamını; toplumsal çelişkileri ve neoliberal dönemin problemlerini görünür kılmasına rağmen bunların nedenlerini açıkça ifade etmekten kaçınan, bu çelişkileri değiştirilebilir toplumsal sorunlar olarak ele alıp dönüştürücü bir siyasal imkânla ilişkilendirmeyen, toplumun değil bireyin problemlerine odaklanan, bu nedenle politik olanı çoğu kez belirsiz, çelişkili ve sınırlı bir hatta tutan bir yaklaşım olarak konumlandırmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study examines how the post-1980 neoliberal transformation in Turkey reconfigured the narrative, aesthetic, and representational forms of political cinema. Its aim is to trace the shift from the classical forms of political cinema centered on direct political messaging to newer modes of expression operating through indirect critique and individualized narrative structures, and to analyze this transformation through the cinema of Nuri Bilge Ceylan. To this end, Three Monkeys, The Wild Pear Tree, and About Dry Grasses are selected as the corpus of analysis in order to investigate how political discourse is constructed through narrative and formal strategies in Ceylan's cinema, and how these strategies have evolved over time. The study is grounded in Marxist film criticism and a historical materialist framework, complemented by critical discourse analysis. The films are examined through narrative structure, modes of gaze and representation, conceptions of class and identity, gender representations, and character relations, and are situated within the socio-political and economic context of their respective periods as well as the production and circulation conditions of the culture industry. The findings suggest that in the neoliberal era, political critique is expressed less through the explicit representation of class conflict than through the forms social inequalities assume in everyday life. In Ceylan's cinema, this critique is constructed through rural-urban tensions, alienation, individualization, patriarchal domination, and the circulation of power at the quotidian level. Class contradictions are frequently framed through a fatalistic perspective and rendered ambiguous through psychologization, anonymization, and aesthetic mediation. The study argues that Ceylan's indirect and ambiguating style often produces a depoliticizing effect rather than deepening political critique, and that this effect is closely tied to the transnational festival circuit and the prestige economy of the culture industry. In conclusion, the study positions the political significance of Ceylan's cinema as an approach that, despite rendering visible the social contradictions of the neoliberal era, refrains from explicitly articulating their causes, does not treat these contradictions as transformable social problems linked to any horizon of political possibility, and focuses on individual rather than social predicaments. For these reasons, the political in his cinema remains ambiguous, contradictory, and confined to a limited register.
Benzer Tezler
- 1980'lerden günümüze kamu hizmeti yayıncılığının dönüşümü: AKP iktidarında TRT
The Transformation of public service broadcasting since the 1980s: TRT under AKP rule
SİNEM AKYÖN ÇELİK
Doktora
Türkçe
2024
Radyo-TelevizyonAnkara ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BURCU SÜMER
- 10 Ekim Emek, Barış ve Demokrasi Mitinginin emek hareketi açısından toplumsal bellekteki yeri
The place of the October 10 Labour, Peace and Democracy Rally in collective memory from the perspective of the labour movement
ASLI GODRİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Radyo-TelevizyonBaşkent ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ REYHAN ÜNAL ÇINAR
- Creative labor in Turkish cultural and creative industries: Istanbul-based visual designers
Türk kültürel ve yaratıcı endüstrilerinde yaratıcı emek: İstanbul-merkezli görsel tasarımcılar
YUNUS EMRE ÖZTAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
İletişim BilimleriGalatasaray ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EMİNE NAZLI AYTUNA
- Neoliberal pension reform as a class project: The cases of Chile and Turkey
Bir sınıf projesi olarak Neoliberal emeklilik reformu: Şili ve Türkiye örnekleri
BURCU GÖKÇE YILMAZ AKIN
Doktora
İngilizce
2014
Uluslararası İlişkilerOrta Doğu Teknik ÜniversitesiUluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. PINAR BEDİRHANOĞLU
- Neoliberal dönüşümün kapalı siteler ve alışveriş merkezleri bağlamında kent kültürüne yansımaları: İzmir örneği
Reflections of neoliberal transformation on urban culture in the context of gated communities and shopping centers: The case of İzmir
ORÇUN ÇOBANGİL
Doktora
Türkçe
2023
Kamu YönetimiDokuz Eylül ÜniversitesiKamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZERRİN TOPRAK KARAMAN