Selâmân ve Ebsâl hikâyesinin karşılaştırmalı içerik incelemesi
A comparative content analysis of the story of Salāmān and Absāl
- Tez No: 1007775
- Danışmanlar: DOÇ. DR. YEŞİM IŞIK BAĞRIAÇIK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Doğu Dilleri ve Edebiyatı, Eastern Linguistics and Literature
- Anahtar Kelimeler: Abdi Bey Şirazi, Abdurrahman Cami, Lami`i Çelebi, Mesnevi, Abdi Bey Şirazi, Abdurrahman Jami, Lami`i Çelebi, Mathnawi
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Doğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Fars Dili ve Edebiyatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Selâmân ve Ebsâl anlatıları, klasik İslâm düşünce ve edebiyat geleneği içerisinde felsefî, ahlâkî ve siyâsî katmanları bir araya getiren en köklü alegorilerden biridir. Antik Yunan'dan İslâm felsefesine, oradan da klasik mesnevî formuna evrilen bu anlatılar, tarihsel süreç içerisinde farklı müelliflerin eliyle yeni bir düşünsel zemine kavuşmuştur. Araştırma kapsamında, Câmî, Nuvîdî ve Lâmiî Çelebî'ye ait Selâmân ve Ebsâl versiyonları edebî, ahlâkî ve siyâsî katmanlarıyla ele alınmıştır. Anlatıların olay örgüsü, şahıs kadrosu ve kurgusal yapısı mukayeseli olarak analiz edilmiştir. Metinlerde yer alan felsefî ve ahlâkî alegorilerin anlam katmanları çözümlenmiştir. Bu inceleme, müelliflerin hikâyeler üzerinden İslâm düşüncesinin önemli konu ve meseleleriyle kurdukları irtibatı ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, Selâmân ve Ebsâl anlatılarının yalnızca edebî birer kurgu olmadığını; aynı zamanda bireysel ahlâk, nefs terbiyesi ve siyâsî düzen anlayışını iç içe geçiren çok katmanlı düşünsel metinler olduğunu göstermektedir. Bu çerçevede, metinlerin siyâsî boyutu klasik İslâm siyaset düşüncesinin temel kavramları doğrultusunda değerlendirilmiş ve anlatıların bireyselden toplumsal düzene uzanan bütünlüklü bir anlam yapısı sunduğu tespit edilmiştir. Bu yönüyle çalışma, Selâmân ve Ebsâl anlatılarının İslâm düşünce geleneği içerisindeki yerini yeniden değerlendirmekte ve bu metinlerin edebî, ahlâkî ve siyâsî düşüncenin kesişim noktasında konumlandığını ortaya koyarak literatüre katkı sağlamaktadır.
Özet (Çeviri)
The narratives of Salāmān and Absāl constitute one of the most deeply rooted allegories within the tradition of classical Islamic thought and literature, bringing together philosophical, ethical, and political dimensions. Evolving from Ancient Greek sources into Islamic philosophy and subsequently into the classical mesnevî form, these narratives have, over time, acquired new intellectual frameworks in the hands of different authors. Within the scope of this study, the versions of Salāmān and Absāl by Jāmī, Nuvīdī, and Lāmiʿī Çelebi are examined in terms of their literary, ethical, and political layers. The plots, character structures, and fictional constructions of these narratives are analyzed comparatively. Furthermore, the philosophical and ethical allegories embedded in the texts are interpreted through a close reading of their multiple layers of meaning. This analysis reveals how the authors establish connections between the narratives and central issues and themes of Islamic thought. The findings demonstrate that the narratives of Salāmān and Absāl are not merely literary fictions; rather, they are multi-layered intellectual texts that integrate individual ethics, the discipline of the self, and conceptions of political order. In this context, the political dimension of the texts is evaluated in light of the fundamental concepts of classical Islamic political thought, and it is established that these narratives offer a coherent structure of meaning extending from the individual to the social order. In this respect, the study reassesses the place of the Salāmān and Absāl narratives within the tradition of Islamic thought and contributes to the literature by demonstrating that these texts are situated at the intersection of literary, ethical, and political discourse.
Benzer Tezler
- Bir opera bestecisi olarak Selman Ada ve Palto operası örneği
Selman Ada as an opera composer and the example of Palto
ZEYNEP DİLLİOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sahne ve Görüntü SanatlarıDokuz Eylül ÜniversitesiOpera Ana Sanat Dalı
PROF. DR. BERNA ÖZKUT
- Selman-ı Saveci ve Cemşid ü Hurşid mesnevisi
Başlık çevirisi yok
GÜLSÜN NEZAHAT EMİNİ
Yüksek Lisans
Türkçe
1996
Doğu Dilleri ve EdebiyatıAnkara ÜniversitesiDoğu Dilleri ve Edebiyatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SAADETTİN KOCATÜRK
- Selmân-ı Fârisî, hayatı, şahsiyeti ve ilk İslam toplumundaki yeri
Selmân-i Farisi, his life, personality, and place in islamic society
AHMET ŞÜKRÜ ALTAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2008
TarihSelçuk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. M. BAHAÜDDİN VAROL
- Selman el-Farisi'nin hayatı, İslam tarihindeki yeri ve tesirleri
The life of Selman el-Farisi, his position and influence in the history of İslam
ABDULKADİR YILMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2009
TarihSelçuk Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET ALİ KAPAR
- Cemşîd ü Hurşîd mesnevileri ve Ahmedî ile Selmân-ı Sâvecî'nin Cemşîd ü Hurşîd mesnevilerinin mukayesesi
Başlık çevirisi yok
ŞERİFE ÖRDEK
Doktora
Türkçe
2018
Türk Dili ve EdebiyatıNevşehir Hacı Bektaş Veli ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİLİZ KILIÇ