Algılanan sosyal destek ile sağlık algısı arasındaki ilişkide sağlık okuryazarlığının rolü
The role of health literacy in the relationship between perceived social support and health perception
- Tez No: 1008048
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ SERDAR KARAKULLUKÇU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Halk Sağlığı, Sağlık Yönetimi, Public Health, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Halk Sağlığı Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma tanımlayıcı nitelikte olup, algılanan sosyal destek ile sağlık algısı arasındaki ilişkide sağlık okuryazarlığının aracı ve/veya düzenleyici rolünün incelenmesi amacıyla yapılmıştır. Araştırmanın örneklemini, Trabzon ili Ortahisar ilçesinde yaşayan 18-65 yaş arasındaki 717 kişi oluşturmaktadır. Veriler,“Sosyodemografik ve Kişisel Özellikler, ”Çok Boyutlu Algılanan Sosyal Destek Ölçeği“, ”Sağlık Algısı Ölçeği“ ve ”Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği" kullanılarak yüz yüze anket yoluyla toplanmıştır. Tanımlayıcı istatistikler, kategorik değişkenler için sayı ve yüzde, sayısal değişkenler için ise ortalama, standart sapma, ortanca, minimum, maksimum, çeyrekler arası (Q1-Q3) değerler şeklinde verilmiştir. Normal dağılım koşulunun sağlanmaması nedeniyle, iki bağımsız grup arasındaki farklılıkların değerlendirilmesinde Mann-Whitney U testi, üç veya daha fazla bağımsız grup arasındaki farklılıkların incelenmesinde ise Kruskal-Wallis testi uygulanmıştır. Ölçekler arasındaki ilişkilerin incelenmesinde, verilerin normal dağılım göstermemesi nedeniyle Spearman korelasyon testi uygulanmış; ayrıca sağlık okuryazarlığı kontrol edilerek kısmi korelasyon analizi gerçekleştirilmiştir. Çok değişkenli ilişkilerin incelenmesinde Genelleştirilmiş Lineer Modeli (GLM) uygulanmış, ayrıca medyatör ve moderatör analizleri ile değişkenler arasındaki aracılık ve düzenleyici etkiler değerlendirilmiştir. Tüm testlerde istatistiksel anlamlılık seviyesi p<0.05 olarak kabul edilmiştir. Çalışma sonuçları, algılanan sosyal destek ile sağlık algısı arasında orta düzeyde ve pozitif yönlü bir ilişki olduğunu göstermiştir. Çok değişkenli analizler, algılanan sosyal destek ve sağlık okuryazarlığının sağlık algısı üzerinde anlamlı etkiler gösterdiğini ortaya koymuştur. Mediatör analiz sonuçları, sağlık okuryazarlığının algılanan sosyal destek ile sağlık algısı arasındaki ilişkide kısmi aracılık rolü olduğunu; moderatör analiz sonuçları ise, sağlık okuryazarlığı düzeyindeki artışın algılanan sosyal desteğin sağlık algısı üzerindeki etkisini negatif yönde zayıflattığını göstermiştir. Bu doğrultuda, birinci basamak sağlık hizmetlerinde sosyal destek ağlarının değerlendirilmesi ve sağlık okuryazarlığını artırmaya yönelik müdahalelerin yaygınlaştırılması önerilmektedir. Müdahalelerin, bireylerin mevcut sosyal destekten daha etkin yararlanabilmesini sağlamaya odaklanması ve sağlık okuryazarlığı düzeyine göre farklılaştırılması özellikle düşük ve orta düzey okuryazarlığa sahip bireylerde faydalı olabilir.
Özet (Çeviri)
This study was conducted in a descriptive design to examine the mediating and/or moderating role of health literacy in the relationship between perceived social support and health perception. The sample consisted of 717 individuals aged 18–65 years residing in the Ortahisar district of Trabzon province. Data were collected through face-to-face questionnaires using the Sociodemographic and Personal Characteristics Form, the Multidimensional Scale of Perceived Social Support, the Health Perception Scale, and the Turkey Health Literacy Scale. Descriptive statistics were presented as frequencies and percentages for categorical variables, and as mean, standard deviation, median, minimum, maximum, and interquartile range (Q1–Q3) for numerical variables. As the assumption of normal distribution was not satisfied, the Mann–Whitney U test was used to evaluate differences between two independent groups, and the Kruskal–Wallis test was applied to examine differences among three or more independent groups. The relationships between the scales were analyzed using Spearman's correlation test; additionally, partial correlation analysis was conducted by controlling for health literacy. The Generalized Linear Model (GLM) was employed to examine multivariate relationships, and mediation and moderation analyses were performed to assess the mediating and moderating effects among the variables. The level of statistical significance was set at p < 0.05 for all tests. The results indicated a moderate and positive relationship between perceived social support and health perception. Multivariate analyses revealed that perceived social support and health literacy had significant effects on health perception. Mediation analysis demonstrated that health literacy had a partial mediating role in this relationship, whereas moderation analysis showed that an increase in health literacy weakened the effect of perceived social support on health perception in a negative direction. Accordingly, it is recommended that social support networks be evaluated within primary health care services and that interventions aimed at improving health literacy be expanded. Interventions should focus on enabling individuals to benefit more effectively from existing social support and should be differentiated according to health literacy levels, particularly for individuals with low and moderate levels of literacy.
Benzer Tezler
- Psoriasis hastalık şiddeti ve algılanan sosyal desteğin sosyal görünüş kaygısına etkisi
The impact of psoriasis disease severity and perceived social support on social appearance anxiety
ÜMMÜGÜLSÜM KAYA
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriHitit ÜniversitesiAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MUSTAFA OĞULLUK
- Algılanan aşırı nitelikliliğin işe yabancılaşma üzerindeki etkisinde örgütsel desteğin aracı rolü
Mediator role of organizational support in the effect of perceived overqualification on alienation to work
BEYZA NUR BULBURU
- Sağlık çalışanlarının psikolojik yıldırma ve algılanan sosyal destek düzeylerinin incelenmesi: Konya ilinde bir uygulama
Investigation of psychological mobbing and perceived social support levels of health workers an application in Konya province
SEVDA KARA
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
İşletmeNecmettin Erbakan ÜniversitesiSağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERİFE DİDEM KAYA
- Ankara Dışkapı Yıldırım Beyazıt Eğitim ve Araştırma Hastanesi Aile Hekimliği Polikliniklerine herhangi bir nedenle başvuran 18-65 yaş arası bireylerin sosyaldestek algısı ile yaşamsal stresleri arasındaki ilişki
Başlık çevirisi yok
TURGAY ADANIR
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2023
Aile HekimliğiSağlık BakanlığıAile Hekimliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SÜLEYMAN GÖRPELİOĞLU
- Kanserli çocuğu olan ailelerin sosyal destek algısı,umutsuzluk ve başetme davranışları arasındaki ilişkinin incelenmesi
The examination of the relation between social support, hopelessness and coping in parents of children with cancer
EVRİM KIZILER
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
HemşirelikGataÇocuk Sağlığı ve Hastalıkları Hemşireliği Bilim Dalı
Y.DOÇ.DR. FİLİZ ARSLAN