Çevresel etki bağlamında taşıyıcı sistem seçimine yönelik karar destek modeli
Decision support model for structural system selection in the context of environmental impact
- Tez No: 1009362
- Danışmanlar: PROF. DR. ÜMİT TURGAY ARPACIOĞLU
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Yapı Fiziği ve Malzemesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Günümüz dünyası küresel ısınma, ozon tabakasının incelmesi ve kaynak tüketimi gibi büyük çevresel sorunlarla karşı karşıyadır ve yapı sektörü, küresel enerji tüketiminin ve sera gazı emisyonlarının önemli bir bölümünden sorumludur. Bu açıdan, diğer yapı elemanlarına kıyasla, yapı bileşenlerinin en büyük yüzdesini oluşturan taşıyıcı sistemlerin çevre üzerindeki etkilerini analiz etmek ve değerlendirmek büyük bir öneme sahiptir. Taşıyıcı sistemlerin ömürleri boyunca çevre üzerindeki etkilerini analiz edecek güçlü bir yönetim aracı olarak yaşam döngüsü değerlendirmesi perspektifinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Taşıyıcı sistemler ile ilgili yapılan çalışmaların statik performans konusuna indirgendiği görülmektedir. Taşıyıcı sistemlerin yaşam döngüsü çevresel performansı alanında yapılan çalışmalar ise örtük kalmaktadır. Çalışmanın odak noktasında yer alan çelik ve betonarme alternatif taşıyıcı sistemlerinin literatür ışığında verimliliği ile ilgili değerlendirme yapmak zordur. Çünkü her iki sistemin de avantajları ve dezavantajları vardır. Bu açıdan, çalışmanın bağlamı önemli bir konu olarak karşımıza çıkmaktadır. Özellikle günümüzde, dünyanın deprem riski çok yüksek ülkelerinden biri olan ve yenilemeye ihtiyaç duyan bina stoku oranı yüksek Türkiye için çevresel performans odaklı bir karar yaklaşımına ihtiyaç duyulmaktadır. Çalışmada, yukarıda belirtilen hedefleri sağlamak doğrultusunda taşıyıcı sistem seçiminde yaşam döngüsü öncelikli matematiksel bir karar destek modeli geliştirilmesi hedeflenmektedir. Çalışmanın Birinci Bölümü'nde yaşam döngüsü çevresel performansı, bağlamsal özellikler ve taşıyıcı sistem seçimi ile ilgili problemler tanımlanmakta ve bu problemlerin çözümü olarak düşünülen çalışmanın amaçları, kapsamı, hipotezleri ve yöntemi belirtilmektedir. İkinci Bölüm'de yaşam döngüsü kavramsal çerçevesine ilişkin literatür sunulmakta ve yaşam döngüsü analiz araçları açıklanmaktadır. Aynı zamanda karar destek sisteminde kullanılan çok kriterli karar verme yöntemleri açıklanmaktadır. Üçüncü Bölüm'de oluşturulan“Karar Destek Modeli”nin hipotezleri, kurgusu ve kendi içerisindeki aşamaları detaylıca açıklanmaktadır. Fiziksel çevre paradigmaları ve karar parametrelerini oluşturan ortam ve tercih senaryoları açıklanarak aralarındaki matematiksel ilişki tanımlanmaktadır. Fiziksel çevresel özellikler ve karar parametrelerinin ağırlıkları Analitik Hiyerarşi Yöntemi (AHP) kullanılarak belirlenmiştir. Karar ağırlıkları belirlenen senaryolar için bir puanlama sistemi oluşturulmuştur. Modeli oluşturan algoritma doğrultusunda her bir taşıyıcı sistem için toplam puanlar oluşturulmaktadır. Dördüncü Bölüm'de önerilen sistemin uygulanabilirliğinin ortaya konması için, modelin tüm aşamaları iki varsayımsal örnek uygulamayla sınanmıştır. Aynı zamanda, matematik modelin tutarlılığını göstermek amacıyla alternatif senaryolar için hassasiyet analizleri yapılmıştır. Beşinci Bölüm'de karar destek modelinin değerlendirilmesi yapılmıştır ve modelin etkin bir biçimde uygulanabilmesine yönelik öneriler sunulmuştur. Çalışmada elde edilen veriler açıklanarak, gelecekte yapılabilecek çalışmalar hakkında önerilerde bulunulmuştur.
Özet (Çeviri)
Today's world faces major environmental problems such as global warming, ozone depletion, and resource depletion, and the construction sector is responsible for a significant portion of global energy consumption and greenhouse gas emissions. In this respect, analyzing and evaluating the environmental impact of structural systems, which constitute the largest percentage of building components compared to other building elements, is of paramount importance. Structural systems need to be evaluated from a life cycle assessment perspective as a powerful management tool to analyze their environmental impact throughout their lifespan. Studies of structural systems often focus on static performance, while research on their environmental performance throughout their life cycle remains largely incomplete. Evaluating the efficiency of steel and reinforced concrete alternative structural systems, the focus of this study, in light of the literature, is challenging because both systems have advantages and disadvantages. Therefore, the context of this study is crucial. Especially in today's world, where Türkiye is one of the countries with a very high risk of earthquakes and a high percentage of its building stock requiring renovation, an environmentally focused decision-making approach is necessary. This study aims to develop a life cycle-prioritized mathematical decision support model for structural system selection in order to achieve the aforementioned objectives. The first part of the study identifies problems related to life cycle environmental performance, contextual characteristics, and carrier system selection, and outlines the objectives, scope, hypotheses, and methodology of the study, which is considered a solution to these problems. The second part presents the literature on the conceptual framework of the life cycle and explains life cycle analysis tools. It also describes multi-criteria decision-making methods used in decision support systems. The third part details the hypotheses, design, and internal stages of the“Decision Support Model”created. The physical environment paradigms and the environment and preference scenarios that constitute the decision parameters are explained, and the mathematical relationship between them is defined. The weights of the physical environmental characteristics and decision parameters were determined using the Analytical Hierarchy Process Method (AHP). A scoring system was created for the scenarios with the determined decision weights. Total scores are generated for each structural system in accordance with the algorithm that created the model. In the fourth part, all stages of the model were tested with two hypothetical example applications to demonstrate the applicability of the proposed system. At the same time, sensitivity analyses were performed for alternative scenarios to show the consistency of the mathematical model. Chapter Five evaluates the decision support model and presents suggestions for its effective implementation. The data obtained in the study are explained, and suggestions for future research are made.
Benzer Tezler
- 21. yüzyılda konstrüksiyon teknolojilerindeki yenilikler: Malzeme ve yöntemlerin inşaat sektörüne etkileri
Innovations in construction technologies in the 21st century: The impact of materials and methods on the construction industry
IRADA BINNATOVA
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Mimarlıkİstanbul Aydın ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. DİLEK YASAR
- Relationship between the seismic resistance capacity and the expected total life-cycle environmental impact of an RC building
Betonarme bir binanın deprem dayanımı ve kullanım ömrü boyunca ortaya çıkan toplam çevresel etki arasındaki ilişki
MEHMET ORUÇ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Deprem Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiDeprem Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. UFUK YAZGAN
- Betonarme yapılarda geleneksel ve yenilikçi güçlendirme yöntemlerinin etkileri: Bir eğitim yapısı üzerinden incelenmesi
Effects of traditional and innovative strengthening methods in reinforced concrete structures:A case study of an educational building
ÜMRAN EBRU TÜRKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ALİ OSMAN KURUŞCU
- Betonda donatı olarak kullanılan karbon fiber takviyeli polimerlerin çelik donatı ile karşılaştırmalı yaşam döngüsü değerlendirmesi
Life cycle assessment of carbon fiber reinforced polymers used as reinforcing in concrete in comparison with steel reinforcing bars
ONUR YILDIZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MimarlıkYıldız Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÖKÇE TUNA
- Türkiye'de karbon emisyonlarının azaltılmasına yönelik lamine masif ahşap mimarisi ve yöntemleri
Laminated mass timber architecture and methods for reducing carbon emissions in Türkiye
ÜLKEM ARTUÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SİNAN MERT ŞENER