Erken dönem uyum bozucu şemalar ile şema başa çıkma biçimleri arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolü
The mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between early maladaptive schemas and schema coping styles
- Tez No: 1009427
- Danışmanlar: PROF. DR. ÇAĞATAY KARŞIDAĞ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Bilişsel duygu düzenleme, Bilişsel şemalar, Duygusal şema, Erken dönem uyum bozucu şemalar, Erken dönem uyumlu şemalar, Terk edilme şeması, Üstbilişsel şemalar, Cognitive emotion regulation, Cognitive schemas, Emotional schemes, Early maladaptive schemas, Early adaptive schemas, Abstinence diagram, Metacognitive schemas
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Gedik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Psikoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Klinik Psikoloji Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Erken dönem uyumsuz şemalar; bireylerin çocukluk süreçlerinde biçimlenen, özüne ve diğerlerine ilişkin sahip olduğu kalıcı düşünce ve duygu örüntüleridir. Şema başa çıkma; şemanın tetiklenmesi durumunda açığa çıkan acıyla mücadele edebilmek için yönelinen kaçınma ve telafi uğraşlarıdır. Bilişsel duygu düzenleme ise kişilerin deneyimledikleri duyguya verdikleri bilişsel tepkilerdir. Psikopatolojik bozuklukların birçoğunun tanı kriterlerinde yer alan kaçınma ve telafi davranışlarını besleyen ve zayıflatan mekanizmaların anlaşılması için bu üç değişkeni birlikte ele almak önemlidir. Çünkü aynı şema farklı bireylerde farklı duygu düzenleme stilleriyle birleştiğinde, kaçınma veya telafinin şiddeti, sürekliliği ve yoğunluğu anlamlı biçimde değişebilmektedir. Bu araştırma; erken dönem uyumsuz şemalar ile şema başa çıkma biçimleri (kaçınma, telafi) arasındaki ilişkide bilişsel duygu düzenlemenin aracı rolünü incelemek maksadıyla, korelasyonel tarama deseninde yürütülmüştür. Kolayda örnekleme yöntemi ile 18–50 yaş aralığında 408 yetişkine (227 kadın, 181 erkek) ulaşılmıştır. Veriler anket tekniğiyle toplanmış; SosyoDemografik Bilgi Formu, Young Şema Ölçeği (YŞÖ), Young Kaçınma Ölçeği (YKÖ), Young Telafi Ölçeği (YTÖ) ve Bilişsel Duygu Düzenleme Ölçeği (BDDÖ) uygulanmıştır. Analizler IBM SPSS Statistics 27 yazılımıyla yürütülmüş, aracılık sınamaları PROCESS Macro Model 4 ile gerçekleştirilmiş ve dolaylı etkiler %95 güven aralığında bootstrap yöntemiyle test edilmiştir. İlişkiler Pearson korelasyon katsayısı ile; grup farkları t-testi, ANOVA ve post-hoc analizleri ile değerlendirilmiştir. Sonuçlar; erken dönem uyumsuz şemalar yükseldikçe uyumlu bilişsel duygu düzenleme stratejilerinin azaldığını, uyumsuz stratejilerin ise arttığını göstermiştir. Şema puanlarındaki artış; şema kaçınma ve şema telafi puanlarındaki artışla da ilişkili bulunmuştur. Uyumlu stratejiler kaçınma ve telafiyle negatif, uyumsuz stratejiler ise pozitif yönde ilişkilidir. Aracılık analizlerinde;“duyguları bastırma, ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim, sosyal izolasyon/güvensizlik, kusurluluk, karamsarlık, iç içe geçme/bağımlılık, cezalandırılma, tehditler karşısında dayanıksızlık, başarısızlık, duygusal yoksunluk ve terk edilme”şemalarının kaçınma ile ilişkisinde bilişsel duygu düzenlemenin kısmi aracı rolü bulunmuştur. Buna karşılık yüksek standartlar, kendini feda ve onay arayıcılık şemaları için kaçınma üzerindeki etki, bilişsel duygu düzenleme modele eklendiğinde tamamen dolaylı hale gelmiştir. Telafi açısından;“sosyal izolasyon/güvensizlik, ayrıcalıklılık/yetersiz özdenetim, duyguları bastırma, iç içe geçme/bağımlılık, karamsarlık, terk edilme, tehditler karşısında dayanıksızlık, başarısızlık, cezalandırılma, yüksek standartlar ve onay arayıcılık”şemalarında kısmi;“duygusal yoksunluk ve kusurluluk”şemalarında tam aracılık saptanmıştır. Bu bulgular; şemaların davranışsal başa çıkma çıktılarının yalnızca şema içeriğiyle değil, şema tetiklenmesi sonrası kullanılan bilişsel düzenleme repertuarıyla da şekillendiğini ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
Early maladaptive schemas are enduring patterns of thoughts and feelings regarding oneself and others, formed during childhood processes. Schema coping refers to the avoidance and compensation efforts aimed at managing the pain that arises when a schema is triggered. Cognitive emotion regulation, on the other hand, consists of the cognitive responses individuals give to the emotions they experience. It is important to consider these three variables together to understand the mechanisms that nourish or weaken avoidance and compensation behaviors, which are included in the diagnostic criteria of many psychopathological disorders. This is because when the same schema is combined with different emotion regulation styles in different individuals, the severity, persistence, and intensity of avoidance or compensation can change significantly. This research was conducted in a relational survey design to examine the mediating role of cognitive emotion regulation in the relationship between early maladaptive schemas and schema coping styles (avoidance, compensation). A total of 408 adults (227 females, 181 males) between the ages of 18–50 were reached through the convenience sampling method. Data were collected using the survey technique; the Socio-Demographic Information Form, Young Schema Questionnaire (YSQ), Young Avoidance Questionnaire (YAQ), Young Compensation Questionnaire (YCQ), and Cognitive Emotion Regulation Questionnaire (CERQ) were applied. Analyses were conducted with IBM SPSS Statistics 27 software, mediation tests were performed with PROCESS Macro Model 4, and indirect effects were tested using the bootstrap method at a 95% confidence interval. Relationships were evaluated with the Pearson correlation coefficient; group differences were assessed with t-test, ANOVA, and post-hoc analyses. The results showed that as early maladaptive schemas increased, adaptive cognitive emotion regulation strategies decreased, while maladaptive strategies increased. The increase in schema scores was also found to be associated with an increase in schema avoidance and schema compensation scores. Adaptive strategies are negatively correlated with avoidance and compensation, while maladaptive strategies are positively correlated. In the mediation analyses, cognitive emotion regulation was found to have a partial mediating role in the relationship of emotional deprivation, social isolation-mistrust, defectiveness, emotional inhibition, enmeshment-dependence, abandonment, vulnerability to harm, failure, pessimism, entitlement-insufficient self-control, and punitiveness schemas with avoidance. In contrast, for the schemas of unrelenting standards, self-sacrifice, and approvalseeking, the effect on avoidance became fully indirect when cognitive emotion regulation was added to the model. In terms of compensation; partial mediation was found in social isolation-mistrust, emotional inhibition, enmeshment-dependence, abandonment, vulnerability to harm, failure, pessimism, entitlement-insufficient selfcontrol, punitiveness, unrelenting standards, and approval-seeking schemas, while full mediation was identified in emotional deprivation and defectiveness schemas. These findings reveal that the behavioral coping outcomes of schemas are shaped not only by the schema content itself but also by the cognitive regulation repertoire used after the schema is triggered.
Benzer Tezler
- Kadınlarda toplumsal cinsiyet rolleri ile erken dönem uyum bozucu şemalar, şema başa çıkma biçimleri ve beden imgesi baş etme stratejilerinin ilişkisi
The relationship between social gender roles and early maladapti̇ve schemas scheme coping styles and body image copi̇ng strategi̇es in women
KAHRAMAN GÜLER
- Erken dönem uyum bozucu şemalar ve ruminatif düşünce biçiminin bireylerin başa çıkma biçimleri ile olan ilişkisi
The relationship of early maladaptive schemas and ruminative thought style with schema coping styles
ŞÜKRÜ CAN ÖZÜAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
PsikolojiBaşkent ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AYLİN DEMİRLİ YILDIZ
- Kekemeliği olan ve olmayan 18-24 yaş arası bireylerin erken dönem uyumsuz şemaları ile yaşam kaliteleri arasındaki ilişkide şema başa çıkma stratejilerinin aracı rolü
The mediating role of schema coping strategies in the relationship between early maladaptive schemas and quality of life in individuals aged 18–24 with and without stuttering
NİLÜFER ÖZKAN
- Yetişkin bireylerde erken dönem uyumsuz şemalar, romantik ilişkilerindeki bağlanma stilleri, ilişki doyumları ve başa çıkma biçimleri arasındaki ilişki
The relationship between early maladaptive schemas, attachment styles in romantic relationships, relationship satisfaction and coping styles in adult individuals
BEGÜM BAYAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Psikolojiİstanbul Kent ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BURCU SEVİM
- Alkol kullanım bozukluğu olan erkek hastalarda erken dönem uyumsuz şemalar ve başa çıkma biçimlerinin, içme nedenleri, aşerme ve remisyon öyküsü ile ilişkisi
The relationship between early maladaptive schemas and coping styles with drinking motives, craving and remission history in male patients with alcohol use disorders
EKİN REVŞAN PARLAK
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2020
PsikiyatriSağlık Bilimleri ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ENGİN EMREM BEŞTEPE