Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi koleksiyonunda bulunan mimari ve figüratif kompozisyonlu Osmanlı işlemeleri
Ottoman embroideries with architectural and figurative compositions in the Edirne Archaeology and Ethnography Museum collection
- Tez No: 1010005
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜLGÜN YILMAZ
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Sanat Tarihi, Art History
- Anahtar Kelimeler: El sanatları, Hayvan figürleri, Osmanlı Dönemi, Osmanlı sanatı, Süsleme sanatı, Tekstil sanatı, Çeyiz, İnsan figürleri, İşleme, İşleme teknikleri, Handicrafts, Animal figures, Ottoman Period, Ottoman art, Decorative art, Textile art, Dowry, Human figures, Processing, Processing techniques
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Trakya Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi koleksiyonunda yer alan mimari ve figüratif kompozisyonlu Osmanlı işlemelerini inceleyerek, söz konusu eserlerin sanat tarihi ve geleneksel Türk el sanatları içindeki yerini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmada öncelikle işleme sanatının tanımı yapılmış, ardından erken medeniyetlerden başlayarak Orta Asya Türk kültür çevresi, Anadolu Selçuklu ve Beylikler dönemleri üzerinden Osmanlı İmparatorluğu'na uzanan tarihsel bir çerçeve sunulmuştur. Osmanlı döneminde işleme sanatının ulaştığı teknik çeşitlilik, kullanılan zemin kumaşları, iplik türleri, araçlar ve süsleme aparatları ayrıntılı biçimde ele alınmıştır. Pamuklu dokumalardan ipeğe, kemhadan kadifeye kadar pek çok farklı zemin türünün işleme sanatına sağladığı imkânlar değerlendirilmiş; beyaz iş, renkli iş ve yazma işleme tekniklerinin karakteristik özellikleri açıklanmıştır. Çalışmanın merkezinde, müze koleksiyonunda bulunan mimari ve figüratif kompozisyonlu işlemeler yer almaktadır. Bu eserler, Osmanlı toplum yaşamının, estetik anlayışının ve sembolik dünyasının el sanatlarına nasıl yansıdığını göstermesi bakımından önem taşımaktadır. Mimari kompozisyonlarda özellikle cami, köşk gibi yapı tasvirleri; kemer, kubbe ve revak gibi mimari unsurların stilize yorumları dikkat çekerken; figüratif kompozisyonlarda insan, hayvan ve fantastik yaratık tasvirlerinin nadir örnekleri incelenmiştir. Bu işlemeler, Osmanlı nakış sanatında daha sınırlı görülen tematik çeşitliliğin somut örneklerini sunması açısından kültürel miras açısından değer taşımaktadır. Ayrıca Osmanlı döneminde işlemelerin kullanım alanları geniş bir perspektifle incelenmiş; peşkir, çevre, bohça, seccade, kaftan, ayna örtüsü, perde, takke ve çadır gibi günlük yaşam ile saray kültürünü yansıtan çok çeşitli eşya türleri değerlendirilmiştir. Çalışmanın katalog bölümünde ise müzedeki örnekler teknik, malzeme, kompozisyon ve ikonografik açıdan belgelemeye dayalı bilimsel bir formatta sunulmuştur. Sonuç olarak bu çalışma, Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'ndeki mimari ve figüratif kompozisyonlu Osmanlı işlemelerini tanıtarak, hem Türk işleme sanatının gelişimine katkı sunmakta hem de kültürel mirasın belgelenmesine yönelik önemli bir kaynak oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
This study aims to examine the architectural and figurative embroidered works preserved in the collection of the Edirne Archaeology and Ethnography Museum and to reveal their significance within the history of art and traditional Turkish needlework. The research begins with a general definition of embroidery and then presents a historical framework starting from early civilizations, continuing through the cultural sphere of Central Asian Turkish communities, and extending to the Anatolian Seljuk and Beylik periods before reaching the Ottoman Empire. Within the Ottoman context, the remarkable diversity of embroidery techniques, the variety of ground fabrics, and the types of threads, tools, and decorative materials employed in the craft are discussed in detail. A wide range of materials—from cotton weaves to silk, kemha, velvet, and other luxurious textiles—are evaluated in relation to the technical possibilities they offered for embroidery. The characteristic features of whitework, colored embroideries, and yazma embroidery techniques are also examined. At the center of the study are the architectural and figurative embroidered pieces preserved in the museum collection. These works are significant in demonstrating how Ottoman social life, aesthetic principles, and symbolic values were reflected in textile arts. In the architectural compositions, depictions of structures such as mosques and pavilions, as well as stylized interpretations of architectural elements including arches, domes, and colonnades, are particularly notable. In the figurative compositions, rare examples of human, animal, and fantastical creature representations are analyzed. These embroideries hold considerable cultural value as they provide tangible examples of the thematic diversity that appears less frequently in Ottoman needlework. Additionally, the study explores the wide range of embroidered items used during the Ottoman period, including peşkir, çevre, bohça, seccade, kaftan fabrics, mirror covers, curtains, caps, and tent elements, which collectively reflect both domestic life and palace culture. In the catalogue section, the embroidered pieces in the museum collection are documented through detailed descriptions of their materials, techniques, compositions, and iconographic features, providing a systematic and scholarly inventory. In conclusion, this study introduces and evaluates the architectural and figurative embroidered works housed in the Edirne Archaeology and Ethnography Museum, contributing to a deeper understanding of the development of Turkish embroidery and offering an important resource for the documentation and preservation of cultural heritage.
Benzer Tezler
- Edirne Türk İslam Eserleri Müzesi'ndeki Osmanlı çinileri
Ottoman tiles in Edirne Turkish Islamic Arts Museum
SELİZ AYAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Sanat TarihiAkdeniz ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LALE AVŞAR
- Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nde bulunan halıların motiflerinin yeni tasarımlarda kullanılması
Use of carpets motifs in Edirne Archeology and Ethnograpy Museum in new designs
EMEL ÇOLAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
El SanatlarıGazi ÜniversitesiTekstil Tasarımı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SEMA TAĞI
- Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nde bulunan Korinth başlıkları
Corinthian headings in Edirne Archeology and Ethnography Museum
SERAY HOŞGÖR
- Edirne Arkeoloji ve Etnografya Müzesi'nde yer alan bazı düz dokumaların analizi
Analysis of some plain weavings in Edirne Archeology and Ethnography Museum
İSMİHAN KABA
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
El SanatlarıAtatürk ÜniversitesiGeleneksel Türk El Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞE ASLIHAN EROĞLU
- Edirne arkeoloji ve etnografya müzesinde bulunan ticari amphoralar
Commercial amphoras in the Edirne museum of archaology and ethnograpy
FAHRETTİN CEYLAN