BIST Kobi Sanayi Endeksinde bulunan işletmelerin performanslarının çok kriterli karar verme yöntemleri ile analiz edilmesi (IVFF-Siwec-Critic-Aroman)
Analysis of the performance of enterprises in the BIST SME Industry Index using multi-criteria decision-making methods (IVFF-Siwec-Critic-Aroman)
- Tez No: 1010155
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAMİDE ÖZYÜREK, DR. GALİP CİHAN YALÇİN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: İşletme, Business Administration
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ostim Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İşletme Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İşletme Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sektörel bazda işletmelerin finansal performanslarının değerlendirilmesi, paydaşlara stratejik bilgi sunan ve kurumsal sürdürülebilirliği teyit eden en kritik süreçlerden biridir. Ancak çok sayıda kriterin varlığı, finansal rasyolar arasındaki karmaşık ilişkiler ve ekonomik koşullardaki belirsizlikler, performans analizini ileri düzey çözümlemeler gerektiren bir karar verme problemi haline getirmektedir. Bu çalışma, BİST KOBİ Sanayi Endeksi'nde (XKOBI) yer alan ve veri sürekliliği sağlayan 22 işletmenin 2016–2023 dönemine ait finansal performanslarını, modern ve hibrit çok kriterli karar verme (ÇKKV) modelleri ile analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırmanın metodolojik çerçevesi; uzman görüşlerini nesnel tutarlılıkla birleştiren entegre bir ağırlıklandırma yaklaşımı ile verilerdeki belirsizliği matematiksel olarak modelleyen Aralık Değerli Fermatean Bulanık Kümeler (IVFF) temeline dayanmaktadır. Kriter ağırlıklandırma sürecinde SIWEC ve CRITIC yöntemleri entegre edilerek objektif bir kriter seti oluşturulmuş; işletmelerin nihai sıralamaları ise iki aşamalı normalizasyon esasına dayanan AROMAN yöntemi ile gerçekleştirilmiştir. Analiz sürecinde likidite, kârlılık, büyüme ve piyasa bazlı 25 farklı finansal gösterge dikkate alınarak kapsamlı bir değerlendirme matrisi oluşturulmuştur. Elde edilen bulgular, KOBİ'lerin finansal performansını belirleyen en kritik göstergelerin sırasıyla Toplam Yükümlülükler, Faiz Karşılama Oranı ve Firma Yaşı olduğunu ortaya koymuştur. Analiz sonuçları; Türkiye'deki makroekonomik dalgalanmaların, 2018 döviz krizinin, küresel pandemi sürecinin ve yüksek enflasyon ortamının işletmelerin başarı grafikleri üzerinde doğrudan belirleyici bir etkiye sahip olduğunu göstermektedir. 2016-2023 dönemini kapsayan analiz sürecinde FMIZP ve PRKME istikrarlı bir performans grafiği sergilerken, özellikle 2022 ve 2023 yıllarında değişen pazar dinamikleri ve makroekonomik şoklar neticesinde ALMAD, OZRDN ve POLTK gibi işletmelerin performans sıralamalarında yukarı yönlü belirgin bir ivmelenme yaşadığı tespit edilmiştir. Sonuç olarak önerilen IVFF tabanlı hibrit karar destek sistemi, karmaşık ekonomik konjonktürler altında KOBİ'lerin performansını ölçmek için sistematik, tekrarlanabilir ve yüksek hassasiyete sahip bilimsel bir model sunduğunu kanıtlamıştır.
Özet (Çeviri)
The evaluation of firms' financial performance on a sectoral basis is one of the most critical processes, providing strategic insights to stakeholders while ensuring corporate sustainability. However, the presence of numerous criteria, the complex interrelationships among financial ratios, and uncertainties in economic conditions transform performance analysis into an advanced decision-making problem that requires sophisticated analytical approaches. This study aims to assess the financial performance of 22 firms listed in the BIST SME Industrial Index (XKOBI), for which continuous data are available, over the 2016–2023 period by employing modern and hybrid multi-criteria decision-making (MCDM) models. The methodological framework of the research is based on an integrated weighting approach that combines expert judgments with objective consistency, along with Interval-Valued Fermatean Fuzzy Sets (IVFF), which mathematically model uncertainty inherent in the data. In the criteria weighting process, the SIWEC and CRITIC methods are integrated to establish an objective set of criteria, while the final ranking of firms is obtained through the AROMAN method, which relies on a two-stage normalization procedure. The analysis incorporates a comprehensive evaluation matrix consisting of 25 financial indicators, including liquidity, profitability, growth, and market-based measures. The findings reveal that the most influential determinants of SMEs' financial performance are, respectively, Total Liabilities, the Interest Coverage Ratio, and Firm Age. The results further indicate that macroeconomic fluctuations in Türkiye particularly the 2018 currency crisis, the global pandemic period, and the high-inflation environment—have had a direct and significant impact on firms' performance trajectories. While FMIZP and PRKME demonstrated a stable performance trajectory over the 2016-2023 analysis period, it was observed that firms like ALMAD, OZRDN, and POLTK recorded a distinct upward acceleration in their performance rankings specifically in 2022 and 2023 driven by shifting market dynamics and macroeconomic shocks. In conclusion, the proposed IVFF-based hybrid decision support system has proven to offer a systematic, reproducible, and highly sensitive scientific model for evaluating SME performance under complex economic conditions.
Benzer Tezler
- Kurumsal şeffaflığın işletmelerin finansal performans ve sermaye maliyeti üzerindeki etkisi: BIST KOBİ sanayi endeksi'nde bir inceleme
The effect of institutional transparency on financial performance and cost of capital of businesses: An analysis in BİST SME industry index
SEVGÜL EKİNCİ
- Borsa İstanbul kapsamındaki pay senetlerinin fiyat ve işlem hacimleri arasındaki nedensellik ilişkisi
The causal relationship between prices and trading volume of stocks in Borsa İstanbul
BURCU SAVAŞ ÇELİK
- BİST KOBİ Sanayi Endeksinde yer alan firmaların entegre raporlama içerik öğelerine uyum düzeyini belirleyen faktörlerin analizi
BIST SME Industrial firms integrated reporting disclosure alignment levels and the determining factors
ASİYE ZEYNEP UYKULU
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
İşletmeYıldız Teknik Üniversitesiİşletme Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÖZLEM KUTLU FURTUNA
- Altman Z-skor analizine göre finansal başarısızlık ve iflas tahmini: BİST KOBİ sanayi endeksinde örnek bir uygulama
Financial failure and bankruptcy forecasting according to altman Z-score analysis: A sample application in BİST SME industry index
HÜSEYİN CAN ÖZKAYA
- Borsa İstanbul'da KOBİ Sanayi Endeksinde faaliyet gösteren işletmelerin etkinlik ve verimlilik analizi ile finansal performanslarının belirlenmesi
Evaluation of financial performance and efficiency of enterprises listed in the Borsa Istanbul SME Industry Index using Data Envelopment Analysis (DEA)
TUBAY YİNAÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
MaliyeKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiFinans ve Bankacılık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ İSMET BOLAT