Şemsüddîn El-Besâî'nin Fütûhâtü'l-Miftâh adlı eserinin tahkik ve tahlili (baştan müsnedün ileyh bahsinin sonuna kadar)
A critical edition and analysis of Shams Al-Dīn Al-Basāʾī's Futūḥāt Al-Miftāḥ (from the beginning to the end of the discussion on musnadun ilayh)
- Tez No: 1010390
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MUSA ALAK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Arap dili, Belagat, Miftahu'l-Ulum, Sekkaki, Eloquence, Miftahu'l-Ulum, Sekkaki
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Arap Dili ve Belagatı Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tezimizin konusu, Şemsüddîn el-Besâî'nin (ö. 710/1311'den sonra) Fütûhâtü'l-Miftâh adlı eserinin tahkik ve çeşitli açılardan tahlil edilmesidir. Miftâhu'l-ulûm'un belâgate dair üçüncü kısmı üzerine şerh, hâşiye, ihtisâr, tağyîr, tenkîh vb. türlerde pek çok çalışma yapılmıştır. Bu çalışmaların bir halkasını teşkil eden Fütûhâtü'l-Miftâh, Miftâhu'l-ulûm'un en önemli şerhlerinden biridir. Eser, hem müellifinin ilmî şahsiyeti hem de rivâyet merkezli yapısı itibariyle ayrı bir öneme sahiptir. Besâî, Sekkâkî'nin önde gelen öğrencilerinden Mu'izzî'den, Miftâhu'l-ulûm başta olmak üzere birçok eseri okumuştur. Bu yönüyle Sekkâkî'nin kurucusu olduğu Hârizm medresesine mensup olan Besâî, Miftâh'ın üçüncü kısmını rivâyete dayalı bir yaklaşımla şerh etmiştir. eseri, doğrudan Sekkâkî'ye nispet edilen hâşiyelerle zenginleştirmiştir. Bununla birlikte eser, Kutbüddîn-i Şîrâzî'nin Miftâhu'l-Miftâh'ına yönelik çok sayıda tenkit içermektedir. Bu da eserin sadece açıklayıcı değil, aynı zamanda eleştirel bir karakter taşıdığını göstermektedir. Yaptığımız araştırmalar neticesinde, müellife âit Şerhu ebyâti'l-Keşşâf ve Şerhu ebyâti'l-Mufassal adlı iki eser daha tespit edilmiştir. Böylece, hem Besâî'nin ilmî ve edebî kişiliğine dair bazı bilgilere ulaşılmış hem de söz konusu eserlerin nisbet problemi giderilmiştir. Tezimizde, Fütûhâtü'l-Miftâh'ın mevcut yazma nüshasına dayanılarak tahkik esaslarına uygun biçimde sağlam bir metninin oluşturulması ve bu metnin çeşitli açılardan tahlil edilmesi hedeflenmiştir. Ayrıca, Besâî'nin hayatı ve eserleriyle ilgili ulaşılan bilgiler, belâgat araştırmalarına katkı sağlamak üzere sunulmuştur. Böylece klasik belâgat mirasının kademeli ve bütüncül biçimde inşasına katkı sağlanması ve ilgili alanda yeni araştırmalara zemin hazırlanması amaçlanmıştır.
Özet (Çeviri)
This thesis aims to critically edit and analyze Futūḥāt al-Miftāḥ, a work by Shams al-Dīn al-Basāʾī (d. after 710/1311), who lived in the 8th century AH (14th century CE). Numerous commentaries, marginal notes, abridgments, modifications, and emendations have been produced on the third section of Miftāḥ al-ʿulūm, which deals with rhetoric. Futūḥāt al-Miftāḥ, representing a significant part of these studies, stands as one of the most important commentaries on Miftāḥ al-ʿulūm. The work holds particular significance both due to the scholarly personality of its author and its transmission-based structure. Al-Basāʾī, a prominent student of Muʿizzī -himself one of Sekkākī's leading disciples- studied many works, primarily Miftāḥ al-ʿulūm. Accordingly, as a member of the Khwārazm madrasa founded by Sekkākī, al-Basāʾī authored a commentary on the third section of Miftāḥ based on transmission, enriching the work with glosses directly attributed to Sekkākī and thereby endowing it with an original structure. Moreover, the work contains numerous critiques directed at Kutb al-Dīn al-Shīrāzī, indicating that it is not merely explanatory but also critically engaged. Through our research, two additional works attributed to the author-Sharḥ abyāt al-Kashshāf and Sharḥ abyāt al-Mufaṣṣal-have been identified. This discovery has provided new insights into al-Basāʾī's scholarly and literary persona and resolved issues related to the attribution of these texts. The thesis focuses on producing a reliable text of Futūḥāt al-Miftāḥ based on the extant manuscript, following the principles of critical edition, and conducting a multifaceted analysis of the text. Additionally, the findings regarding al-Basāʾī's life and works are presented to contribute to rhetorical studies. Ultimately, this study aims to contribute to the gradual and comprehensive construction of the classical rhetorical heritage and to lay the groundwork for future research in the field.
Benzer Tezler
- Şemsüddin el-Kaşgari'nin Mühimmâtu'z-Zevceyn adlı eserinin tahkiki
Examination of“Muhi̇mmatu'z Zevceyn”of Şemsuddin el-Kasgari
TEVFİK HİDAYET
Yüksek Lisans
Türkçe
2014
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. VECDİ AKYÜZ
- Şemsüddin el-İskenderî'nin hayatı, eserleri ve el-Hüccetü'r-Râciha li Sulûki'l-Mehacceti'l-Vâdiha adlı eserinin tahlili ve tahkiki
Shamsuddîn al-Iskandarî's life and works and the critical analysis of his work called al-Hujjatu'r-Râjiha li Sulûki'l-Mahajjati'l-Wâdiha
MUHAMMED NOUR ALNEMR
Doktora
Türkçe
2021
DinKarabük ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ABDULCEBBAR KAVAK
- Şemsüddîn el-Birmâvî'nin kıyas anlayışı
Shamsuddîn al-Birmāvī's understandig of qiyās
FERHAT AKDOĞAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
DinHakkari ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ MAHSUM ASLAN
- Şemsüddîn es-Semerkandî ve el-Muʻtekadât adlı eseri: Tahkik ve tahlili
Critical edition and analysis of Kitab al-Mu'tekadat by Shams al-Din al-Samarqandi
FATİH KÖKSAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL TAŞKIN
- Şemsüddîn es-Semerkandî ve el-Envâru'l-İlâhiyye adlı eseri: Tahkik ve tahlili
Shamsuddin es-Samarkandi and al- Anvâru'l-ilahiyya: Assessment and analysis
SELAMİ YANMAZ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BİLAL TAŞKIN