Afet lojistiğinde insansız hava araçları kullanımının teknoloji kabul modeli açısından değerlendirilmesi
Evaluation of the use of unmanned aerial vehicles in disaster logistics from the perspective of the technology acceptance model
- Tez No: 1010408
- Danışmanlar: PROF. DR. RAMAZAN ERTURGUT
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sivil Havacılık, Civil Aviation
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Uluslararası Ticaret ve Lojistik Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Afetlerin sıklığı ve şiddetinin artmasıyla birlikte, afet lojistiğinde hız, erişim ve bilgi akışını iyileştirecek teknolojilere duyulan ihtiyaç belirginleşmiştir. İnsansız hava araçları (İHA); hasar tespiti, haberleşme, arama-kurtarma ve kritik malzemelerin ulaştırılması gibi alanlarda önemli potansiyel sunmaktadır. Ancak bu potansiyelin sahaya yansıması, teknolojiyi kullanacak personelin kabul düzeyine bağlıdır. Bu çalışmanın amacı, afet lojistiğinde İHA kullanımının benimsenmesini etkileyen faktörleri Teknoloji Kabul Modeli 2 çerçevesinde incelemek ve bu bağlamda kamu kurumları ile sivil toplum kuruluşlarında görev yapan personelin tutumlarını değerlendirmektir. Araştırmada nicel yöntem benimsenmiş ve veriler yapılandırılmış anket aracılığıyla toplanmıştır. Ölçek maddeleri Davis (1989), Venkatesh ve Davis (2000) ile Venkatesh ve Bala (2008) çalışmalarından uyarlanarak İHA bağlamına göre düzenlenmiştir. Anket, afet yönetiminde görev yapan kamu kurumları ve sivil toplum kuruluşu çalışanlarına uygulanmış; kolayda örnekleme yoluyla 463 geçerli katılımcıya ulaşılmıştır. Verilerin analizinde doğrulayıcı faktör analizi ve yapısal eşitlik modellemesi kullanılmış; ölçeğin güvenirlik ve geçerliği doğrulanmıştır. Model uyum iyiliği indeksleri de kabul edilebilir düzeyde bulunmuştur. Yedi hipotezden altısı kabul edilmiş, sonuç gösterebilirliğin algılanan fayda üzerindeki etkisi ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmamıştır. Bulgular, işe uygunluk, çıktı kalitesi ve algılanan kullanım kolaylığının algılanan fayda üzerinde anlamlı ve pozitif etkiye sahip olduğunu; algılanan fayda ile algılanan kullanım kolaylığının kullanım niyetini, kullanım niyetinin ise gerçekleşen davranışı anlamlı biçimde etkilediğini göstermiştir. Algılanan faydaya en güçlü etkiyi çıktı kalitesi değişkeninin yaptığı saptanmıştır. Bulgular, afet lojistiğinde İHA entegrasyonuna yönelik politika, eğitim ve kurumsal kapasite geliştirme uygulamaları için somut çıkarımlar sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
With the increasing frequency and severity of disasters, the need for technologies that can enhance speed, accessibility and information flow in disaster logistics has become more pronounced. Unmanned aerial vehicles (UAVs) offer considerable potential in areas such as damage assessment, communication, search and rescue, and the delivery of critical supplies. However, the realisation of this potential in the field depends on the level of acceptance among the personnel who will operate the technology. The aim of this study is to examine the factors influencing the adoption of UAV use in disaster logistics within the framework of the Technology Acceptance Model 2, and to evaluate, in this context, the attitudes of personnel working in public institutions and non-governmental organisations. A quantitative research design was adopted, and data were collected through a structured questionnaire. The scale items were adapted from the studies of Davis (1989), Venkatesh and Davis (2000), and Venkatesh and Bala (2008), and were adjusted to the context of UAVs. The questionnaire was administered to personnel working in public institutions and non-governmental organisations involved in disaster management, and 463 valid responses were obtained through convenience sampling. Confirmatory factor analysis and structural equation modelling were employed for data analysis; the reliability and validity of the scale were confirmed. The model goodness-of-fit indices were also found to be at acceptable levels. Six of the seven hypotheses were supported, while the effect of result demonstrability on perceived usefulness was not found to be statistically significant. The findings revealed that job relevance, output quality and perceived ease of use had significant and positive effects on perceived usefulness; perceived usefulness and perceived ease of use significantly influenced behavioural intention; and behavioural intention significantly affected actual behaviour. Output quality was found to exert the strongest effect on perceived usefulness. The findings provide concrete implications for policy, training and institutional capacity-building practices aimed at the integration of UAVs into disaster logistics.
Benzer Tezler
- Enerji optimizasyonu odaklı çoklu insansız hava ve kara araçları ile görev planlaması
Energy optimization focused mission planning with multiple unmanned air vehicles and ground vehicles
ALPARSLAN GÜZEY
Doktora
Türkçe
2024
Ekonometriİstanbul ÜniversitesiEkonometri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET HAKAN SATMAN
- Novel mathematical models for optimizing humanitarian relief logistics with truck-UAV collaboration
Kamyon-İHA işbirliği ile insani yardım lojistiğinin optimizasyonu için yeni matematiksel modeller
ZEYNEP YÜKSEL
Yüksek Lisans
İngilizce
2024
Endüstri ve Endüstri MühendisliğiGaziantep ÜniversitesiEndüstri Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. SÜLEYMAN METE
DR. ÖĞR. ÜYESİ NAZMİYE ELİGÜZEL
- Development of LPV-MPC and LQR control strategıesfor multı-uav formatıon wıth battery-awareweıght matrıx optımızatıon
Batarya farkındalığına sahip ağırlık matrisi optimizasyonuile çoklu iha formasyonu için lpv-mpc ve LQRkontrol stratejilerinin geliştirilmesi
HACI MUHAMMED YILDIZ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Uçak Mühendisliğiİstanbul Teknik ÜniversitesiUçak ve Uzay Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HAYRİ ACAR
- Afet lojistiğinde stok kontrolüne yönelik veri analizi
Data analysis for inventory control in disaster logistics
ÜNAL YAPRAK
Yüksek Lisans
Türkçe
2015
İşletmeGümüşhane ÜniversitesiAfet Yönetimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MEHMET MERDAN
- Afet lojistiğinde araç rotalama problemi ve geliştirilen iki aşamalı bir optimizasyon yöntemi ile uygulama
Vehicle routing problem and a case study with evolved a two level optimization solution in humanitarian logistics
MUSTAFA BAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HÜSEYİN MURAT ÇELİK