Kültürel miras destinasyonlarında yerel halkın sürdürülebilir turizme desteğini belirlemede ABC yaklaşımı: Milas örneği
An ABC approach to determining residents' support for sustainable tourism in cultural heritage destinations: The case of Milas
- Tez No: 1011380
- Danışmanlar: PROF. DR. ORHAN AKOVA
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Turizm, Tourism
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Turizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez çalışmasında, Milas kültürel miras destinasyonunda yaşayan yerel halkın sürdürülebilir turizm gelişimine desteğini belirleyen bilişsel, duygusal ve davranışsal bileşenlerin Affect–Behavior–Cognition (ABC) yaklaşımı çerçevesinde incelenmesi ve bu doğrultuda bütüncül bir model önerilmesi amaçlanmıştır. Modelde, bilişsel boyut kapsamında davranışsal inançlar, sürdürülebilir turizm tutumu ve çevresel güçlendirme; duygusal boyut kapsamında kültürel mirasa yönelik psikolojik sahiplenme; davranışsal boyut kapsamında ise çevre yanlısı davranışlar ve sürdürülebilir turizm gelişimine destek değişkenleri ele alınmıştır. Ayrıca, çevresel güçlendirme, psikolojik sahiplenme ve çevre yanlısı davranışların yerel halkın sürdürülebilir turizm gelişimine desteği üzerindeki doğrudan ve dolaylı etkilerinin, özellikle aracılık rolleri üzerinden incelenmesi hedeflenmiştir. Bu doğrultuda ilgili literatür ayrıntılı biçimde taranmış, kuramsal çerçeve temelinde çok boyutlu bir anket formu oluşturulmuş ve Milas'ta ikamet eden, 18 yaş ve üzeri yerel halktan olasılıksız örnekleme (kolayda ve kartopu) yöntemleriyle 2025 yılı Haziran-Ağustos döneminde 407 geçerli anket toplanmıştır. Elde edilen verilere ait betimleyici istatistiksel analizler SPSS 27 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiş; yansıtıcı ölçüm modeline ilişkin doğrulayıcı faktör analizleri, yakınsama ve ayrışma geçerliliği testleri, güvenilirlik analizleri, yapısal modeldeki yol katsayıları, model uyum göstergeleri ile açıklanan varyans, etki büyüklüğü ve tahmin gücü değerleri ise SmartPLS 4.1.1.6 yazılımı aracılığıyla Kısmi En Küçük Kareler Yapısal Eşitlik Modellemesi (PLS-SEM) yaklaşımıyla incelenmiştir. Analizler sonucunda, davranışsal inançların çevresel güçlendirme ve çevre yanlısı davranışlar üzerinde; sürdürülebilir turizm tutumunun psikolojik sahiplenme ve sürdürülebilir turizm gelişimine destek üzerinde; psikolojik sahiplenmenin hem çevre yanlısı davranışlar hem de sürdürülebilir turizm gelişimine destek üzerinde; çevresel güçlendirmenin psikolojik sahiplenme ve sürdürülebilir turizm gelişimine destek üzerinde; çevre yanlısı davranışların ise sürdürülebilir turizm gelişimine destek üzerinde pozitif ve anlamlı etkilere sahip olduğu ve yapısal modelde tanımlanan doğrudan etki hipotezlerinin tamamının kabul edildiği tespit edilmiştir. Aracılık analizleri, çevresel güçlendirmenin davranışsal inançlardan sürdürülebilir turizm gelişimine destek ve psikolojik sahiplenmeye giden ilişkilerde, psikolojik sahiplenmenin sürdürülebilir turizm tutumundan çevre yanlısı davranışlara giden ilişkide ve çevre yanlısı davranışların ise hem psikolojik sahiplenme hem de davranışsal inançlardan sürdürülebilir turizm gelişimine desteğe giden ilişkilerde anlamlı dolaylı etkiler (bazı yollarda yalnız dolaylı, bazı yollarda kısmi aracılık) ürettiğini; buna karşın sürdürülebilir turizm tutumunun psikolojik sahiplenme üzerinden sürdürülebilir turizm gelişimine desteğe etkisinde aracılık etkisinin sınırlı kaldığını ortaya koymuştur. Araştırma modeli, sürdürülebilir turizm gelişimine desteğe ilişkin varyansın yaklaşık %62'sini açıklamakta ve yerel halk desteğinin yalnızca ekonomik beklentilerle değil, bilişsel değerlendirmeler, güçlenme algıları, psikolojik sahiplenme ve çevre yanlısı gündelik pratikler üzerinden çok katmanlı biçimde şekillendiğini göstermektedir. Sonuç olarak, bu çalışma ABC yaklaşımını çevresel güçlendirme ve psikolojik sahiplenme değişkenleriyle bütünleştirerek kültürel miras destinasyonlarında yerel halk desteğine yönelik literatürü kuramsal ve yöntemsel açıdan genişletmekte; Milas örneği üzerinden yerel halkın karar süreçlerine katılımını, çevresel güçlendirilmesini ve psikolojik sahiplenme duygusunu artırmaya yönelik sürdürülebilir turizm politikaları için somut öneriler sunmaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis, grounded in the ABC approach, examines the cognitive, affective, and behavioral components shaping local residents' support for sustainable tourism development in the Milas cultural heritage destination and proposes an integrated model. In the model, behavioral beliefs, sustainable tourism attitude, and environmental empowerment capture the cognitive dimension; psychological ownership of cultural heritage represents the affective dimension; and pro-environmental behaviors together with support for sustainable tourism development constitute the behavioral dimension. The study further investigates the direct, indirect, and especially mediating effects of environmental empowerment, psychological ownership, and pro-environmental behaviors on residents' support for sustainable tourism development. To this end, the relevant literature was reviewed, a multidimensional questionnaire consistent with the theoretical framework was developed, and 407 valid questionnaires were obtained from Milas residents aged 18 and above through non-probability sampling (convenience and snowball) during June-August 2025. Descriptive statistics were conducted in SPSS 27; confirmatory factor analyses for the reflective measurement model, convergent and discriminant validity tests, reliability analyses, path coefficients in the structural model, model fit indices, and the values of explained variance, effect size, and predictive relevance were examined using Partial Least Squares Structural Equation Modeling (PLS-SEM) in SmartPLS 4.1.1.6. The analyses indicate positive and significant effects of (i) behavioral beliefs on environmental empowerment and pro-environmental behaviors, (ii) sustainable tourism attitude on psychological ownership and support for sustainable tourism development, (iii) psychological ownership on both pro-environmental behaviors and support, (iv) environmental empowerment on psychological ownership and support, and (v) pro-environmental behaviors on this support. Accordingly, all direct-effect hypotheses specified in the structural model were supported. Mediation analyses show that environmental empowerment transmits the effects of behavioral beliefs to support and to psychological ownership; psychological ownership transmits the effect of sustainable tourism attitude to pro-environmental behaviors; and pro-environmental behaviors transmit the effects of both psychological ownership and behavioral beliefs to support, yielding full mediation in some paths and partial mediation in others. By contrast, the mediating effect of psychological ownership in the relationship between sustainable tourism attitude and this support remained limited. The research model explains approximately 62% of the variance in this support and demonstrates that it is shaped not only by economic expectations but also by cognitive evaluations, perceptions of empowerment, psychological ownership, and everyday pro-environmental practices. In conclusion, by integrating the ABC approach with environmental empowerment and psychological ownership, this study extends the literature on local residents' support in cultural heritage destinations and, based on the Milas case, offers concrete policy recommendations for sustainable tourism aimed at strengthening residents' participation in decision-making, enhancing their environmental empowerment, and reinforcing their sense of psychological ownership.
Benzer Tezler
- Gastronomi turizminin gelişimine yerel halkın katılımına yönelik tutumları ile turizm gelişimine verilen destek arasındaki ilişki üzerine bir araştırma
A study on the relationship between local residents' attitudes toward participation in the development of gastronomy tourism and their support for tourism development
HALİL SARIAL
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
Gastronomi ve Mutfak SanatlarıKapadokya ÜniversitesiGastronomi ve Mutfak Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ ALİ ILGAZ
- Exploring tourism related conflicts among stakeholders: A neighborhood in the İstanbul historic peninsula
Paydaşlar arasındaki turizm İle ilgili anlaşmazlıkların incelenmesi: İstanbul Tarihi Yarımada'da bir mahalle
HASAN TAHSİN KARALİ
Yüksek Lisans
İngilizce
2022
Şehircilik ve Bölge Planlamaİstanbul Teknik ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE FERHAN GEZİCİ KORTEN
- Dünya kültür rotası kapsamında hitit yolu'nda sürdürülebilir kültür turizmi
Sustainable culture tourism on the hittite road i̇n the content of the world cultural route
TUĞÇE NİDA NUR ÖZBEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
Şehircilik ve Bölge PlanlamaGazi ÜniversitesiŞehir ve Bölge Planlama Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEVİN GÜLTEKİN
- The role of heritage interpretation in the sustainable tourism development: The case of Antandros
Sürdürülebilir turizmin gelişiminde miras yorumunun rolü: Antandros örneği
NASIM ABEDI
Yüksek Lisans
İngilizce
2023
TurizmBoğaziçi ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. EVİNÇ DOĞAN
- Yerel halkın turizmin etkilerine ilişkin görüşleri: Karşılaştırmalı bir araştırma
Local's views on the tourism effects: A comparative study
AYNUR BURCU ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
TurizmSakarya Uygulamalı Bilimler ÜniversitesiTurizm İşletmeciliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ÜMİT ŞENGEL