Mimarlıkta yapay zekâ destekli tasarım yaklaşımlarının irdelenmesi
Examining artificial intelligence-supported design approaches in architecture
- Tez No: 1012066
- Danışmanlar: PROF. DR. NAZLI FERAH AKINCI
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Mimari Tasarım Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Yapay zekâ teknolojilerindeki hızlı gelişmeler, mimarlık disiplininde köklü dönüşümlere yol açmıştır. Son yıllarda mimarlıkta makine öğrenimi ve üretken yapay zekâ tekniklerinin kullanımı belirgin bir artış göstermiştir. Özellikle 2014 yılında Üretken Çekişmeli Ağların geliştirilmesiyle birlikte, geleneksel tasarım yaklaşımları yerini, veri odaklı ve öğrenme temelli tasarım yöntemlerine bırakmaktadır. Üretken yapay zekâ modelleri, yaratıcı süreci destekleme, çok sayıda tasarım alternatifi oluşturma, tasarım sürecinin hızını ve verimliliğini arttırma açısından önemli olanaklar sunmaktadır. Ancak bu yüksek potansiyele rağmen, mimarlıkta yapay zekâ kavramına yönelik mevcut çalışmalar kuramsal açıdan yeterince temellendirilmemiştir. Alana yönelik araştırma ve uygulamalar erken bir gelişim aşamasındadır. Bu bağlamda, çalışmanın amacı; yapay zekânın mimarlık disiplinindeki tarihsel gelişimini, güncel uygulamalarını ve kuramsal boyutlarını bütüncül ve sistematik bir çerçevede incelemektir. Bu amaç doğrultusunda çalışmanın ikinci bölümünde, mimarlıkta yapay zekâ çağının altyapısını oluşturan tarihsel süreç ele alınmıştır. Çalışmanın üçüncü bölümünde, güncel üretken yapay zekâ yaklaşımlarının mimari tasarımdaki mevcut rolü plan, form ve cephe üretimi olmak üzere üç farklı tasarım ölçeğinde değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, yapay zekânın mimari tasarım sürecinde ağırlıklı olarak erken tasarım aşamalarında kullanıldığını ve bu kullanımın çoğunlukla prototip düzeyinde, parçalı uygulamalar şeklinde geliştiğini göstermektedir. GAN tabanlı modeller, uygun veri seti ile eğitildiğinde özgün ve tutarlı yeni tasarımlar üretebilmektedir. Bununla birlikte, yapay zekâ ile üretilen mimari tasarımlarda bağlama uygunluk, kullanıcı odaklılık ve mimari programla tam entegrasyon açısından önemli sınırlılıklar tespit edilmiştir. Dördüncü bölümde, yapay zekâ modellerinin mimari mekânı algılama ve temsil etme kapasitesi kuramsal bir çerçevede incelenmiştir. Çağdaş mekan teorileri doğrultusunda mekânın deneyimsel, toplumsal ve ilişkisel boyutları ele alınmış; bu boyutların Yapay zeka ile tasarım süreçlerine nasıl yansıtıldığı tartışılmıştır. Özetle, bu çalışma yapay zekânın mimarlık disiplinindeki etkilerine dair bütüncül bir bakış açısı sunmakta, gelecekte yapılacak çalışmalar için kavramsal bir alt yapı oluşturmaktadır.
Özet (Çeviri)
Rapid developments in artificial intelligence technologies have led to profound transformations in the discipline of architecture. In recent years, the use of machine learning and generative artificial intelligence techniques in architecture has shown a significant increase. Particularly with the development of Generative Adversarial Networks (GANs) in 2014, traditional design approaches have begun to give way to data-driven and learning-based generative design methods. Generative artificial intelligence models provide important opportunities in architectural design in terms of supporting the creative process, generating numerous design alternatives, and increasing the speed and efficiency of the design process. However, despite this high potential, existing studies on the concept of artificial intelligence in architecture have not been sufficiently grounded from a theoretical perspective. Research and applications in this field are at an early stage of development. In this context, the aim of this study is to examine the historical development, current applications, and theoretical dimensions of artificial intelligence in the discipline of architecture within a holistic and systematic framework. Accordingly, the second chapter of the study addresses the historical process that forms the foundation of the age of artificial intelligence in architecture. The third chapter evaluates the current role of generative artificial intelligence approaches in architectural design at three different design scales: plan, form, and façade generation. The research findings indicate that artificial intelligence is predominantly used in the early stages of the architectural design process, and that this use has mostly developed in the form of fragmented, prototype-level applications. GAN-based models can produce original and coherent new designs when trained with appropriate datasets. However, significant limitations have been identified in AI-generated architectural designs in terms of contextual appropriateness, user-centeredness, and full integration with the architectural program.In the fourth chapter, the capacity of artificial intelligence models to perceive and represent architectural space is examined within a theoretical framework. In line with contemporary spatial theories, the experiential, social, and relational dimensions of space are addressed, and how these dimensions are reflected in AI-driven design processes is discussed. In summary, this study presents a holistic perspective on the impacts of artificial intelligence in the discipline of architecture and provides a conceptual foundation for future studies.
Benzer Tezler
- Tasarlama eyleminin dijital ekosistem düzeyinde irdelenmesi ve biyomimetik arakesitte süreç odaklı iç mimari tasarım yöntemi önerisi
Analyzing the act of designing at the level of digital ecosystem and proposing a process oriented interior architectural design method in biomimetics interface
EMRE PINAR
Sanatta Yeterlik
Türkçe
2024
İç Mimari ve DekorasyonÇukurova ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ TUNÇ ASLAN TÜLÜCÜ
- A review of the applications of vision-based 3D as-built data acquisition technologies in the construction industry
İnşaat sektöründe 3D as-built veri toplama uygulamalarının incelenmesi
MAHMOUD ABUFOUDA
Yüksek Lisans
İngilizce
2018
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ESİN ERGEN PEHLEVAN
- Yapay zeka destekli mimari tasarımın kuramsal çerçevesi üzerine inceleme ve konut tasarımı önerisi
A review on the theoretical framework of artificial intelligence aid architectural design and a proposal for housing design
MELİS DAĞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜLEN ÇAĞDAŞ
- Architectural section generation and semantic evaluation with deep learning methods
Derin öğrenme yöntemleri ile mimari kesit üretimi ve anlamsal değerlendirilmesi
ECE SAVAŞ
Yüksek Lisans
İngilizce
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiBilişim Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MİNE ÖZKAR KABAKÇIOĞLU
- Mimarlıkta malzeme eğitimine yapay zekâ entegrasyonu üzerine bir araştırma
A study on integration of artificial intelligence into material education in architecture
PEYAM BAŞER
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEDEN ACUN ÖZGÜNLER
DR. ÖĞR. ÜYESİ MİNE TOPÇUBAŞI