Türk sinemasında hastalık olgusu ve hasta temsilleri: Dönemsel karşılaştırma çalışması
Illness and patient representations in Turkish cinema: A comparison across periods
- Tez No: 1012149
- Danışmanlar: DOÇ. DR. HAKAN AYTEKİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: İletişim Bilimleri, Sahne ve Görüntü Sanatları, Communication Sciences, Performing and Visual Arts
- Anahtar Kelimeler: Sinema, Türk Sineması, Yeşilçam Sineması, Film, Sağlık, Hastalık, Engellilik, Melodram, Temsil, Cinema, Turkish Cinema, Yeşilçam Cinema, Movie, Health, Illness, Disease, Disability, Melodrama, Representation
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Maltepe Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
- Bilim Dalı: İletişim Bilimleri Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, Türk Sineması'ndaki hastalık ve engellilik temsillerinin dönemsel dönüşümünü betimleyip, kuramsal bir analiz çerçevesinde yorumlama çabalarına ilişkindir. Nitel bir çalışma olan bu araştırmada, veriler literatür taraması ve filmlerin izlenmesiyle elde edilmiştir. Araştırmanın evreni, 1923-2025 yılları arası kurmaca Türk filmleridir. Amaçsal örneklem yöntemiyle, öyküsünde bir hasta, hastalık ya da engellilik olgusuna yer verilen; hastalık ve engellilik deneyiminin bireysel, toplumsal, kültürel ve ideolojik boyutlarıyla işlendiği filmler seçilmiş; bu filmlerde söz konusu olgunun nasıl temsil edildiği dönemsel olarak karşılaştırılmıştır. Filmler üç ayrı dönem altında incelenmiştir: Yeşilçam Öncesi Dönem, Yeşilçam Dönemi, Yeşilçam Sonrası Dönemi. Yeşilçam Öncesi Dönem'de, hastalık temsillerine görece daha az rastlanmıştır. Bu dönemin örneklerinde, hastalık ve engellilik temsillerinin, filmin çevrildiği dönemin toplumsal yapı ve dinamikleriyle etkileşim içerisinde olacak biçimde sunulduğu görülmektedir. Yeşilçam Dönemi'nde de benzer biçimde toplumsal etkileşimlerin izlerine rast gelinmiş olmakla birlikte; bu dönemde özellikle bireysel dramlar ve bunların dolayımında gelişen olaylar üzerinden temsiller gerçekleştirilmiştir. Bu dönem filmlerinde sıklıkla hastalığın ve/veya engelliliğin melodramatik öğelerle çevrili halde bir duygu, düşünce, olgu ya da gerçekliğe karşılık gelecek biçimde bir metafor halinde sunulduğu saptanmıştır. Yeşilçam Sonrası Dönem'de ise hastalık ya da engellilik, kimi zaman dramatik kurgunun temeline yerleştirilmiş, kimi zaman da dramatik anlatı örgüsünde yer alan bir desen olacak biçimde sunulmuştur. Yeşilçam Öncesi Dönem'de hastalık/engellilik temsilleri farklılıklar içermekle birlikte bulaşıcı hastalıklar gibi toplumsal etkileşim oluşturabilecek olanlar daha çok göze çarpmaktadır. Yeşilçam Dönemi'nin“melodramları”nda en çok rastlanılan örnekler“aşk”,“anne-baba sevgisi”gibi duygular temelinde ve genellikle“metafor”olarak kullanılan temsillerde tüberküloz hastalığı, kanser türleri, görme engelliliği ve bedensel engelliliktir. Yeşilçam Sonrası Dönem, tıp bilimindeki ilerlemeler, küresel düzeyde etkili toplumsal, kültürel, ekonomik değişimler, sayısal teknoloji olanaklarının günlük yaşama dahil olması gibi gelişmelerin eşlik ettiği bir zaman sürecine karşılık geldiğinden, bu durumun yansımaları Türkiye Sineması'nda da kendini göstermiştir. Bu dönemde özellikle nörolojik ve psikiyatrik hastalıklar ve engellilik durumları daha“görünür”hale gelmiştir. Yakın zamanlardaki Türk Sineması'nın kurmaca filmlerinde“hastalık”ve“engellilik”temsilleri dolayımında daha çok“bireysel dramlara”odaklanmış, bireyi ve yakın çevresini ilgilendiren etkileşimleri gösteren, daha“gösterişsiz”ve“açık uçlu”sonlanan öyküler içerisinde bu temsillere yer verildiğine tanık olunmuştur.
Özet (Çeviri)
This study aims to describe the periodic transformation of illness and disability representations in Turkish Cinema and to interpret them within a theoretical analytical framework. As a qualitative study, the data were obtained through a literature review and film screenings. The universe of the research consists of fictional Turkish films produced between 1923 and 2025. Using a purposive sampling method, films were selected in which illness or disability constitutes a significant narrative element—whether as a central theme or as a recurring motif—and in which the illness/disability experience is explored across its individual, social, cultural, and ideological dimensions; the representation of these phenomena was then compared across the three distinct periods. The films were examined under three distinct periods: the Pre-Yeşilçam Period, the Yeşilçam Period, and the Post-Yeşilçam Period. In the Pre-Yeşilçam Period, representations of the ilnesses were relatively less frequent. In examples from this period, representations of illness and disability appear to be presented in interaction with the social structures and dynamics of the time in which the films were produced. In the Yeşilçam Period, traces of similar social interactions were observed; however, representations were predominantly constructed through individual dramas and the events that developed around them. In the films of this period, illness and/or disability were frequently presented as metaphors corresponding to an emotion, idea, phenomenon, or reality, often framed by melodramatic elements. In the Post-Yeşilçam Period, illness or disabilities were sometimes placed at the center of the dramatic narrative or presented as a theme within the narrative structure. Although representations of illness/disability in the Pre-Yeşilçam Period show variation, socially influential conditions such as infectious diseases stand out more prominently. In the“melodramas”of the Yeşilçam Period, the most common examples—often used as metaphors within representations based on emotions such as“love”or“parental affection”—were tuberculosis, various types of cancer, visual impairment (blindness etc.) and physical disability. The Post-Yeşilçam Period corresponds to a time accompanied by advances in medical science, global social, cultural, and economic transformations, and the integration of digital technologies into daily life, thus the reflections of these developments also became visible in Turkish Cinema. In this period, especially neurological and psychiatric illnesses and disabilities became more“visible.”In recent fictional films of Turkish Cinema, representations of“illness”and“disability”have increasingly focused on“individual dramas,”appearing within more understated and open-ended stories that depict interactions primarily concerning the individual and their immediate environment.
Benzer Tezler
- Türk sinemasında beden ve hastalık temsilleri
Representations of illness and body in Turkish cinema
NURAY HİLAL TUĞAN
Doktora
Türkçe
2014
Sahne ve Görüntü SanatlarıGazi ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEÇİL BÜKER
- Akıl ve akıl dışılık dikotomisinde damgalamanın görünümleri: 2000 ve sonrası popüler Türk sinemasında delilik temsilleri
Views of stigmatization in mind and out of mind dichotomy: Madness representations in popular Turkish cinema in and after 2000
YEŞİM ARGIN
Doktora
Türkçe
2023
Sahne ve Görüntü SanatlarıFırat Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ CEVAHİR SİNAN ALTUNDAĞ
- Türk sinemasında nostalji ve bellek ilişkisi: Yılmaz Erdoğan filmleri üzerine çözümleme
The relationship between nostalgia and memory in Turkish cinema: Analysis on Yilmaz Erdogan movies
MELİHA ANLAMIŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Radyo-TelevizyonSelçuk ÜniversitesiRadyo Televizyon ve Sinema Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ENDERHAN KARAKOÇ
- Çağdaş Türk sinemasında kara mizah filmlerindeki karakterlerin psikopatolojisi
Psychopathology of characters in dark humor films in contemporary Turkish cinema
CANSU KÜBRA GÜNAYDIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
İletişim BilimleriÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiMedya ve Kültürel Çalışmalar Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. TUĞBA ELMACI
- Zeki Demirkubuz sinemasında varoluşçuluk: Dostoyevski izleri
Existentialism in Zeki Demirkubuz cinema: Traces of Dostoevsky
SİBEL SEBUKTEKİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sahne ve Görüntü SanatlarıUşak Üniversitesiİletişim Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MERAL ÖZÇINAR