İbn İshak ve rivayetleri (Kütüb-i Tisᶜa özelinde)
Ibn Ishaq and his narrations (The case Of Kutub al-Tisa)
- Tez No: 1012223
- Danışmanlar: PROF. DR. YAVUZ KÖKTAŞ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Din, Religion
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Recep Tayyip Erdoğan Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırma, Muhammed b. İshak'ın hadis rivayetindeki ihtilaflı konumunu, ricâl literatüründeki teorik hükümler ile Kütüb-i Tis'a'daki somut rivayet pratiği arasındaki ilişki üzerinden incelemektedir. Öncelikle mütekaddimûn, müteahhirûn ve çağdaş dönemde ortaya konulan cerh-ta'dîl değerlendirmeleri karşılaştırılarak İbn İshak'ın güvenilirliği, tedlîs meselesi, mu'an'an rivayetleri ve rivayet yöntemine yöneltilen eleştiriler tahlil edilmektedir. Bunun yanında fıkıh, tefsir, hilâfiyyât ve akaid literatüründe ona nasıl başvurulduğu ele alınmakta; farklı disiplinlerin hangi bağlamlarda onu otorite kabul ettiği, hangi durumlarda ise ihtiyatlı davrandığı gösterilmektedir. Daha sonra Kütüb-i Tis'a'da yer alan rivayetler itikad, fıkıh, ahlâk ve tarih-siyer başlıkları altında incelenmekte; isnad yapısı, râvilerin durumu, edâ sîgaları, teferrüd, mütâbaat, şevâhid ve metin muhtevası bakımından değerlendirmeye tabi tutulmaktadır. Hadis musanniflerinin bu rivayetleri hangi eserlerde, hangi bölümlerde ve hangi amaçlarla kullandığı dikkate alınarak cerh-ta'dîl hükümlerinin pratikteki karşılığı gösterilmektedir. Böylece hem râvinin şahsî konumu hem de rivayetlerinin hadis külliyatındaki işlevi birlikte açıklığa kavuşturulmaktadır. Sayısal ve tematik veriler, İbn İshak'ın rivayet birikiminin yalnızca tarihî haberlerle sınırlı olmadığını, özellikle fıkıh-ahkâm alanında dikkate değer bir yoğunluk taşıdığını ortaya koymaktadır. Elde edilen sonuçlar, onun hakkında mutlak ret veya kayıtsız kabul biçimindeki yaklaşımların yetersiz kaldığını göstermektedir. Açık semâ ve tahdîs lafızlarıyla naklettiği rivayetler daha güçlü değerlendirilirken, mu'an'an nakiller destekleyici tarikler, metin bütünlüğü ve usûlî kriterler ışığında ihtiyatla ele alınmalıdır. Bu çerçevede İbn İshak,“sadûk-müdellis”vasfı etrafında rivayet bazlı değerlendirilmesi gereken bir râvi olarak öne çıkmakta; onun örneği, cerh-ta'dîl hükümlerinin isnad yapısı, nakil biçimi ve metin bütünlüğü içinde okunması gerektiğini göstermektedir.
Özet (Çeviri)
This study examines the contested status of Muḥammad b. Isḥāq in ḥadīth transmission by focusing on the relationship between the theoretical judgments found in rijāl literature and the concrete practice of transmission in al-Kutub al-Tisʿa. It first compares the evaluations of jarḥ wa-taʿdīl articulated by the mutaqaddimūn, the mutaʾakhkhirūn, and contemporary scholars, analysing the discussions concerning Ibn Isḥāq's reliability, the issue of tadlīs, his muʿanʿan transmissions, and the criticisms directed at his method of narration. In addition, the study examines how Ibn Isḥāq is cited and employed in the literatures of fiqh, tafsīr, khilāfiyyāt, and ʿaqīda, thereby showing in which contexts different disciplines regarded him as an authority and in which cases they approached his reports with caution. Subsequently, the reports attributed to Ibn Isḥāq in al-Kutub al-Tisʿa are analysed under the categories of creed, jurisprudence, ethics, and history-sīra. These reports are evaluated in terms of isnād structure, the status of transmitters, modes of transmission, tafarrud, mutābaʿāt, shawāhid, and textual content. By considering in which works, chapters, and contexts ḥadīth compilers employed these reports, the study also demonstrates the practical implications of jarḥ wa-taʿdīl judgments. In this way, both Ibn Isḥāq's individual status as a transmitter and the function of his reports within the ḥadīth corpus are clarified. The numerical and thematic data indicate that Ibn Isḥāq's transmitted material is not confined to historical reports, but displays a notable concentration particularly in the field of fiqh and legal rulings. The findings show that approaches based on either absolute rejection or unconditional acceptance of Ibn Isḥāq are inadequate. While reports transmitted with explicit formulas of audition and direct narration are to be assessed more positively, his muʿanʿan transmissions should be treated with caution in light of supporting chains, textual coherence, and methodological criteria. Within this framework, Ibn Isḥāq emerges as a transmitter who must be evaluated on a report-by-report basis around the designation“ṣadūq-mudallis”; his case demonstrates that judgments of jarḥ wa-taʿdīl should be read in relation to isnād structure, mode of transmission, and textual integrity.
Benzer Tezler
- Ebû Dâvûd'un (Ö. 275/888) Sünen adlı eserinde yer alan Megâzî ile ilgili rivayetlerin tespit ve tahlili
Determination and analysis of riwāyas about Maghāzī in Abū Dāwūd's Sunan
BETÜL BAYKA
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
DinSakarya Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. LEVENT ÖZTÜRK
- Aziz Mahmud Hüdayi'nin Hulâsatu'l-Ahbâr fî Ahvâli'n-Nebiyyi'l-Muhtâr adlı eserinde siyere dair rivayetlerin tahlili
تحليل الروايات المتعلقة بالسيرة النبوية في كتاب خلاصة الأخبار في أحوال النبي المختارلعزيز محمود الهدائيدراسة تحليلية
MAMUN ELSULEYMAN
Yüksek Lisans
Arapça
2025
Sanat TarihiBingöl Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. BEDRETTİN BASUĞUY
- İbn İshâk ve İbn Hişâm'ın sîrelerinin muhtevâ açısından mukâyesesi
The comparison of Ibn İshaq and Ibn Hisam's sîre'es in terms of content
RAMAZAN AKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
DinDokuz Eylül Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RIZA SAVAŞ
- İbn İshak'ın hayatı ve İslam tarihine katkısı
İbn Ishaq's life and contribution to İslamic history
MERAL ALTIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
DinFırat Üniversitesiİslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SIDDIK ÜNALAN
- İbn Habîb en-Nîsâbûrî ve Sa'lebi'nin el-Keşf ve'l-Beyân isimli tefsirindeki rivayetleri
Ibn Habīb al-Nishābūrī and his tafsīr narrations in Sa'lābī's tafsīr al-Kashf wa'l-Bayān
MUHAMMET CEYLAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
DinMarmara ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUHSİN DEMİRCİ