15-18. yüzyıl Osmanlı anıtsal mimarisinde ahşabın strüktürel amaçlı kullanımı
The structural use of timber in 15-18th century Ottoman monumental arcihtecture
- Tez No: 1012309
- Danışmanlar: PROF. DR. CAN ŞAKİR BİNAN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Osmanlı mimarisi, Yapısal güçlendirme, Ottoman architecture, Structural empowerment
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rölöve-Restorasyon Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 15.–18. yüzyıllar arasında inşa edilen Osmanlı anıtsal kâgir yapılarında yapısal amaçla kullanılan ahşap elemanları incelemektedir. Osmanlı mimarisinde ahşap, yalnızca tamamlayıcı bir malzeme değil, kâgir sistemle bütünleşerek yapının statik davranışına katkı sağlayan temel bir unsur olmuştur. Tezin amacı, kâgir ile bütünleşik yapısal ahşap elemanlar üzerinden yapım teknolojisini, bu elemanların korunma durumlarını ve restorasyon süreçlerini tarihsel ve güncel bağlamda değerlendirmektir. İkinci bölümde, Osmanlı anıtsal mimarisinde kullanılan ahşap türleri, kesim teknikleri ve uygulama biçimleri ele alınmış; malzemenin yapım teknolojisi içerisindeki yeri ortaya konulmuştur. Üçüncü bölümde, ahşap kazıklar, temel ve döşeme ızgaraları, duvar içi hatıllar, gergiler ve kubbe mesnet sistemleri gibi elemanlar yapının en alt kademesinden üst örtüsüne kadar sistematik olarak incelenmiş; tipolojik özellikleri, işlevleri ve örnek uygulamaları değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde, güncel restorasyon süreçlerinde bu elemanların belgelenmesi, bozulmalarının tespiti ve koruma-güçlendirme yöntemleri tartışılmış; seçilmiş on bir anıtsal yapı üzerinden ayrıntılı vaka analizleri yapılmıştır. Beşinci bölümde ise teknolojik bulgular özetlenmiş, bozulma süreçleri sistematik olarak değerlendirilmiş, mevcut restorasyon uygulamaları eleştirel biçimde incelenmiş ve geleceğe dönük araştırma ile uygulama önerileri geliştirilmiştir. Çalışma, Osmanlı kâgir yapılarında ahşap donatının sürekliliği, yapısal işlevi ve restorasyondaki önemi üzerine kapsamlı bir değerlendirme sunarak hem mimarlık tarihi hem de koruma-restorasyon pratiği için yeni bir perspektif geliştirmektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation examines the structural timber elements employed in monumental Ottoman masonry buildings constructed between the 15th and 18th centuries. In Ottoman architecture, timber was not merely a complementary material, but a fundamental component that integrated with masonry systems to enhance structural stability and seismic resistance. The study aims to evaluate the construction technology of timber elements integrated with masonry, their current state of preservation, and their role within restoration processes in both historical and contemporary contexts. Chapter Two addresses the types of timber used in Ottoman monumental architecture, the cutting techniques, and construction methods, emphasizing the role of timber within building technology. Chapter Three systematically investigates structural timber elements ranging from foundation piles and timber grids to wall tie-beams, tie-rods, and dome transition systems, assessing their typological features, structural functions, and representative examples. Chapter Four focuses on current restoration practices, including documentation, deterioration patterns, and conservation/strengthening techniques, supported by detailed case studies of eleven selected monumental buildings. Chapter Five concludes by synthesizing the technological findings, analyzing deterioration mechanisms, critically evaluating restoration practices, and proposing directions for future research and application. The study provides a comprehensive assessment of the continuity, structural role, and conservation of timber reinforcement in Ottoman masonry architecture, offering new insights for both architectural history and restoration practice.
Benzer Tezler
- Anadolu Türk Mimarisinde tuğla ve koruma-restorasyon önerileri
The Use of brick in Anatolian Turkish architecture and suggestions about conservation and restoration
SERAP GÜLER
- Tanzimat`tan Cumhuriyet'e İstanbul'da Latin Katolik yapıları
Latin Catholic buildings in Istanbul (From Tanzimat to Republican era)
SEZİM SEZER SEVİNÇ
Doktora
Türkçe
1997
Sanat TarihiMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiArkeoloji ve Sanat Tarihi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. SEMRA GERMANER
- Sıraev kavramının incelenmesi ve Osmanlı Mimarisi'nde Akaretler Sıraev Grubunun yeri ve önemi
Research of the concept of rowhouses and the place and the importancy of Akaretler Rowhouses in ottoman architecture
ZAFER SAĞDIÇ
- Formation of an Ottoman town in the Balkans; the case study of Kavala
Balkanlarda bir Osmanlı şehrinin kuruluşu; Kavala örneği
VELIKA IVKOVSKA
