Osmanlı belgelerine göre Karadeniz-Akdeniz hattında Rus ticarî faaliyetleri (1774-1812)
Russian commercial activities on the Black Sea-Mediterranean route according to ottoman documents (1774-1812)
- Tez No: 1012756
- Danışmanlar: PROF. DR. GÜVEN DİNÇ
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Akdeniz, Boğazlar, Deniz ticareti, Karadeniz, Rusya, Tarih, Mediterranean, Straits, Sea trade, Black Sea, Russia, History
- Yıl: 2025
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Akdeniz Üniversitesi
- Enstitü: Akdeniz Uygarlıkları Araştırma Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Akdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
“Osmanlı Belgelerine Göre Karadeniz-Akdeniz Hattında Rus Ticarî Faaliyetleri (1774-1812)”başlıklı bu tez, Osmanlı Arşivi'nde yer alan Rus Ahkâm Defterleri temelinde, Rusya'nın 1774 sonrası Karadeniz üzerinden Akdeniz'e yönelişini kapsamlı ve sistematik bir şekilde incelemektedir. Çalışma, Karadeniz-Akdeniz koridoru boyunca Rus deniz ticaretinin hangi koşullar altında ortaya çıktığını, aşamalı biçimde nasıl genişlediğini ve 1774-1812 yılları arasında nasıl kurumsal bir nitelik kazandığını analiz etmekte; bu süreci şekillendiren siyasal, iktisadî ve hukukî dinamikleri bütüncül bir çerçevede değerlendirmektedir. Bu bağlamda tez, kuzey Karadeniz limanlarının (Taganrog, Kerson, Odessa) yükselişini, Boğazlar rejiminin geçirdiği dönüşümleri, Rus ticaret gemilerinin geçiş trafiğinin miktar ve kompozisyonunu, ürün cinsleri ve tonajlarındaki dalgalanmaları, Osmanlı-Rus diplomatik ilişkilerinin seyriyle bölgesel güvenlik sorunlarının hattaki ticaret üzerindeki etkilerini karşılaştırmalı ve çok yönlü bir analizle ortaya koymaktadır. Çalışmanın özgünlüğü, izn-i sefine hükümlerinin ilk kez eksiksiz biçimde çözümlenmesi; gemi geçişleri, ürün kompozisyonları, mevsimsel hareketlilik ve ticaret hacmine ilişkin verilerin istatistiksel olarak yeniden inşa edilmesidir. Bulgular, Rusya'nın 1792 sonrası dönemde Karadeniz-Akdeniz hattında tahıl merkezli bir uluslararası ticaret aktörüne dönüştüğünü; Odessa'nın bölgesel ticarî sistemi yapısal olarak değiştirdiğini; korsanlık, deniz kazaları ve diplomatik gerilimlerin ise ticaretin ritmini belirleyen kritik unsurlar olduğunu göstermektedir. Sonuç olarak tez, Karadeniz-Akdeniz hattını yalnızca bir geçiş güzergâhı değil, Osmanlı hukukî çerçevesi ile Rus ticarî stratejisinin kesiştiği müzakere edilmiş bir ekonomik mekân olarak konumlandırmakta ve literatürdeki önemli bir boşluğu doldurmaktadır.
Özet (Çeviri)
This dissertation, titled“Russian Commercial Activities on the Black Sea-Mediterranean Route According to Ottoman Documents (1774-1812)”, offers a comprehensive and systematic examination of Russia's post-1774 expansion toward the Mediterranean via the Black Sea on the basis of the Rus Ahkâm Defterleri preserved in the Ottoman Archives. It analyzes the conditions under which Russian maritime trade along the Black Sea-Mediterranean corridor emerged, the stages through which it progressively expanded, and the ways in which it acquired an institutional character between 1774 and 1812. The study evaluates the political, economic, and legal dynamics that shaped this transformation within a holistic analytical framework. In this context, the dissertation presents a comparative and multidimensional analysis of the rise of the northern Black Sea ports (Taganrog, Kherson, Odessa), the transformations of the Straits regime, the volume and composition of Russian commercial traffic through the Straits, fluctuations in commodity types and tonnages, and the impact of Ottoman-Russian diplomatic developments and regional security challenges on trade along the route. The study's originality lies in the first comprehensive examination of the izn-i sefine (vessel-permit) rulings and the statistical reconstruction of ship passages, commodity compositions, seasonal patterns, and trade volume. The findings demonstrate that, after 1792, Russia evolved into a grain-centered international commercial actor along the Black Sea-Mediterranean corridor; that Odessa structurally reshaped the regional trading system; and that piracy, shipwrecks, and diplomatic tensions constituted critical factors shaping the rhythm of commerce. Ultimately, the dissertation conceptualizes the Black Sea-Mediterranean route not merely as a transit corridor but as a negotiated economic space where the Ottoman legal framework intersected with Russian commercial strategy, thereby filling a significant gap in the existing literature.
Benzer Tezler
- İstanbul Kentiçi kara toplu ulaşım hizmetlerinin başlaması ve gelişimi: 1850 - 1900
Intrıduction and evolution of public trans portation sector in Istanbul: 1850 - 1900
İBRAHİM MURAT BOZKURT
- Osmanlı arşiv belgelerine göre Avusturya'nın Akdeniz-Karadeniz ticareti (1800-1830)
The Mediterranean-Black Sea trade of Austria according to Ottoman archival documents (1800-1830)
REYHAN YİRŞEN
Doktora
Türkçe
2025
DenizcilikAkdeniz ÜniversitesiAkdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. GÜVEN DİNÇ
- Osmanlı arşiv belgelerine göre Osmanlı-Danimarka ilişkileri (1839-1918)
Ottoman-Denmark relations according to Ottoman archive documents (1839-1918)
FETHULLAH UÇAR
Doktora
Türkçe
2018
TarihKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ORHAN DOĞAN
- Mardin Müzesi'ndeki Osmanlı dönemi mühürleri
The Ottoman seals in Mardin Museum
SEYİTHAN ATAMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
Sanat TarihiVan Yüzüncü Yıl ÜniversitesiSanat Tarihi Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ OKTAY BAŞAK
- İstanbul'da tarihi yarımadadaki ahşap iskelet strüktürlü geleneksel konutların yapısal özelliklerine göre deprem performansının değerlendirilmesi
Evaluation of earthquake performance based on the structural characteristics of timber-framed traditional houses in the historical peninsula of İstanbul
ABDÜLLATİF SARIKAYA
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Mimarlıkİstanbul Teknik ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. CANER GÖÇER