Tanrı, mükemmellik ve zaman
God, perfection and time
- Tez No: 1012757
- Danışmanlar: PROF. DR. ENGİN ERDEM
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Felsefe, Din, Philosophy, Religion
- Anahtar Kelimeler: Metafizik, Mükemmellik, Tanrı, Zaman, Zamansallık, Zamansızlık, Zorunluluk, Metaphysical, Perfection, God, Time, Temporality, Timelessness, Necessity
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Din Felsefesi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Tanrı'nın zaman ile ilişkisini, ilahi mükemmellik anlayışları çerçevesinde özellikle Mükemmel Varlık Teolojisi (MVT) ile Zorunlu Varlık Teolojisi (ZVT) arasındaki ayrım üzerinden incelemektedir. Klasik teizmin ilahi değişmezlik, basitlik, aşkınlık ve zorunluluk gibi temel niteliklerinden hareketle, Tanrı'nın zamansal mı yoksa zamansız mı olduğu sorusu yeniden ele alınmıştır. İlk bölümde, mükemmellik, ezelilik ve zaman tasavvurlarının farklı okumalarına yer verilmiştir. Bu bağlamda MVT'nin mükemmelliği niteliklerin maksimize edilmesi üzerinden temellendirdiği; bunun ise Tanrı'yı dolaylı olarak değişim ve zamansallık kategorilerine açık hâle getirdiği görülmektedir. İkinci bölümde, çağdaş din felsefesinde savunulan ilahi zamansallık ve değişen mükemmellik modelleri incelenmiş; Tanrı'nın ancak zamansal bir fail olarak âlemle ilişki kurabileceği yönündeki iddialar değerlendirilmiştir. Üçüncü bölümde ise ZVT merkeze alınarak, Tanrı'nın zorunlu, bilfiil, basit ve değişmez varlık oluşunun zamansızlığı gerektirdiği savunulmuş; yaratma ve varlıkta tutma fiillerinin zamansız bir ilahi eylem olarak nasıl temellendirilebileceği ortaya konmuştur. Sonuç olarak tez, mükemmelliğin niteliksel büyüklük üzerinden değil, varlığın zorunluluğu üzerinden okunmasının, Tanrı'nın zamansızlığını yalnızca mümkün değil zorunlu kıldığını ileri sürmektedir. Böylece tez, Tanrı-zaman ilişkisine dair tartışmalarda, zorunlu varlık temelli bir mükemmellik anlayışının zamansızlığı en güçlü biçimde temellendiren yaklaşım olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
This thesis examines the relationship between God and time within the framework of conceptions of divine perfection, with particular focus on the distinction between Perfect Being Theology (PBT) and Necessary Existent Theology (NET). Drawing on the core attributes of classical theism—divine immutability, simplicity, transcendence, and necessity—the study reconsiders the question of whether God is temporal or timeless. The first chapter presents different interpretations of perfection, eternity, and time. In this context, it is argued that PBT grounds perfection in the maximization of attributes, which in turn renders God implicitly open to categories such as change and temporality. The second chapter analyzes contemporary models of divine temporality and changing perfection, and evaluates the claim that God can relate to the world only as a temporal agent. The third chapter, by contrast, adopts NET as its central framework and argues that God's status as a necessary, fully actual, simple, and immutable being entails timelessness; it further explores how acts of creation and sustaining can be understood as a single timeless divine act. In conclusion, the thesis contends that interpreting perfection not in terms of the greatness of attributes but in terms of ontological necessity renders God's timelessness not merely possible but necessary. In this way, the study aims to demonstrate that a conception of perfection grounded in necessary existence provides the most robust foundation for divine timelessness within debates on the God–time relationship.
Benzer Tezler
- Tanrı, zaman ve vahiy ilişkisi
The relation between God, time and revelation
M. ABDULKADİR YILAN
Doktora
Türkçe
2024
DinAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RECEP KILIÇ
DOÇ. DR. ZİKRİ YAVUZ
- Zaman, Tanrı ve dört-boyutçuluk
Time, God, and four-dimensionalism
TURAN ARGUN SEZER
Doktora
Türkçe
2023
FelsefeBursa Uludağ ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ZİKRİ YAVUZ
- Tanrı ve zaman: Sonsuz zamanlılığa karşı zaman-dışılık savunusu
God and time: A defense of atemporality against sempiternity
MESUDE AÇIKGÖZ YAYLACIK
- Tanrı, iyilik ve irade
God, goodness and will
ŞEYMA YAZICI
Doktora
Türkçe
2021
FelsefeAnkara ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MEHMET SAİT REÇBER
- İbn Sînâ ve Gazzâlî'de estetik haz
Avicenna and Ghazali on aesthetic pleasure
FEYZA KARAŞALLI
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
FelsefePamukkale ÜniversitesiFelsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OSMAN MUTLUEL