Abdurrezzâk Semerkandî'nin Matla'-ı Sa'deyn ve Mecma'-ı Bahreyn adlı eserinin tercüme ve tahlili (1447-1470)
Translation and analysis of Matlaʿ-i Saʿdayn va Majmaʿ-i Bahrayn book by Abd-al-Razzāq Samarqandī (1447-1470)
- Tez No: 1012761
- Danışmanlar: DOÇ. DR. MURAT TURAL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ondokuz Mayıs Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Timurlular döneminde yaşamış olan Abdurrezzâk Semerkandî'nin (ö.887/1482) Matla'-ı Sa'deyn ve Mecma'-ı Bahreyn isimli eseri, Timurlu tarihi açısından son derece önemli bir kaynaktır. Bu eser, İlhanlı hükümdarı Ebû Said Bahadır Han'ın (ö.736/1335) saltanatından başlayıp Timurlu Devleti hükümdarlarından Ebû Said Mirza Han (ö.873/1469) dönemine kadar olan olayları ele almaktadır. Toplamda iki ciltten oluşan eserin bilhassa 1427 yılından sonraki kısımları, bizzat müellifin gördüğü ve duyduğu olayları yansıtması açısından ayrı bir değere sahiptir. Bu çalışma; Abdurrezzâk Semerkandî'nin hayatı, Matla'-ı Sa'deyn ve Mecma'-ı Bahreyn'in diğer ana kaynaklarla mukayesesi ve bu eserin Türkçeye tercümesi üzerine temellenmiştir. Tercümenin kapsamını, eserin ikinci cildinde bulunan 1447-1470 yılları arasındaki dönem meydana getirmektedir. Uluğ Bey'in tahta çıkmasıyla başlayıp Ebû Said'in ölümünün ardından Hüseyin Baykara'nın tahta oturmasıyla son bulan bu cilt, Timurlu Devleti'nin yıkılış sürecine ışık tutmaktadır. Matla'-ı Sa'deyn ve Mecma'-ı Bahreyn'in dünyanın farklı kütüphanelerinde yazma nüshaları mevcuttur. Öncelikle bu nüshalar toplanmış, müellifin yazmış olduğu nüsha belirlenmiş ve diğerleriyle karşılaştırılarak tenkitli metin neşri yapılmıştır. Abdurrezzâk Semerkandî'nin önemini, Matla'-ı Sa'deyn ve Mecma'-ı Bahreyn'in kıymetini ve yapılan tercümenin değerini ortaya çıkarmak için dönemin diğer müellifleri ve eserleriyle bazı mukayeselere başvurulmuştur. Söz konusu eser sadece Timurlular içerisindeki hanedan kavgalarını ayrıntılı bir şekilde açıklamakla kalmayıp bu dönemde Türkistan coğrafyasının siyasi vaziyeti hakkında da malumat vermektedir. Türkiye'de Timurlu devri yazma eserleri üzerine yapılan çalışmalar son derecede sınırlıdır. Bu tercüme girişimiyle, bizzat Timurlu Devleti zamanında yaşamış olan bir müellifin gözlemleri ve duyumları araştırmacıların istifadesine sunulmuştur.
Özet (Çeviri)
The work titled Matlaʿ-ı Saʿdayn va Majmaʿ-ı Bahrayn by Abd-al-Razzāq Samarqandī (d.887/1482), who lived during the Timurid period, is an extremely important source for Timurid history. This work covers events from the reign of Il-khanids ruler Abū Saʿīd Bahādor Khan (d.736/1335) to the reign of Timurid ruler Abū Saʿīd Mīrzā Khan (d.873/1469). The work, which consists of two volumes in total, is particularly valuable in that the sections covering the period after 1427 reflect events the author personally witnessed and heard about. This study focuses on the life of Abd-al-Razzāq Samarqandī, a comparison of Matlaʿ-ı Saʿdayn va Majmaʿ-ı Bahrayn with other primary sources, and the translation of this work into Turkish. The scope of the translation covers the period from 1447 to 1470, which is found in the second volume of the work. Beginning with Ulugh Beg's accession to the throne and ending with Husayn Bayqara's ascension following the death of Abū Saʿīd, this volume sheds light on the process leading to the collapse of the Timurid Empire. The manuscripts of the work entitled Matlaʿ-ı Saʿdayn va Majmaʿ-ı Bahrayn are held in various libraries around the world. First, these manuscripts were collected, the author's original manuscript was identified, and a critical edition was prepared by comparing it with the others. In order to highlight the significance of Abd-al-Razzāq Samarqandī, the value of Matlaʿ-ı Saʿdayn va Majmaʿ-ı Bahrayn, and the merit of the translation undertaken, comparisons have been drawn with other authors and works of the period. This work not only provides a detailed account of the dynastic struggles within the Timurid Empire, but also offers insight into the political situation in the Turkestan geography during this period. There are very few studies in Turkey on Timurid manuscripts. Through this translation attempt, the observations and accounts of an author who lived during the Timurid Empire itself have been made available to researchers.
Benzer Tezler
- XVI. yüzyıl Nakşbendiyye'de Ahmed Kâsânî ve Kâsânîlik
Ahmed Kāsānī and Kāsānīsm in the 16th-century Naqshbandiyya
MADİNABONU MOIDINOVA
Doktora
Türkçe
2025
DinBursa Uludağ ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ABDÜRREZZAK TEK
- Abdürrezzak bin Hemmam ve Musannaf`ı
Başlık çevirisi yok
MİRZA TOKPINAR
Doktora
Türkçe
1998
DinDokuz Eylül ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. M. CEMAL SOFUOĞLU
- Abdurrezzak ve hadisçiliği
Başlık çevirisi yok
MUSA ÇETİN
Doktora
Türkçe
2000
DinAtatürk ÜniversitesiTemel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. İBRAHİM BAYRAKTAR
- Abdurrezzâk K?şânî ve Şerhu Fususi'l-Hikem adlı eserinin tahkîk ve tahlîli
Abd al-Razzaq Q?sh?n? and the investigation and analysis of his Sharh Fusus al-Hikam
ABDURRAHİM ALKIŞ