Geri Dön

Bosna Kadısı Mevlânâ Gınâyî'nin Acâyibü'l-Mahlûkât Türündeki Tercümesi“Mir'ât-ı Kâ'inât”

The Bosnian Qadı Mevlânâ Gınâyî's Translatıon In The Genre of ʿAjāʾib Al-Makhlūqāt“Mirʾāt-ı Kāʾināt”

  1. Tez No: 1013547
  2. Yazar: ÖZNUR AKSAKALOĞLU
  3. Danışmanlar: PROF. DR. MEHMET SARI
  4. Tez Türü: Doktora
  5. Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Turkish Language and Literature
  6. Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
  7. Yıl: 2026
  8. Dil: Türkçe
  9. Üniversite: Uşak Üniversitesi
  10. Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
  11. Ana Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
  12. Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
  13. Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.

Özet

Acâyibü'l-Mahlûkât kitapları evrendeki her türlü varlık/şey hakkındaki bilgiyi yazıldığı dönemin ilmî anlayışı doğrultusunda ele alan ve belirli bir sistem çerçevesinde aktaran ansiklopedik eserlerdir. 14. yüzyıldan itibaren Arap ve İran edebiyatlarından tercüme yoluyla Türk edebiyatına giren Acâyibü'l-Mahlûkât kitapları, bu sahadaki varlığını 19. yüzyıla kadar sürdürmüştür. Türk edebiyatındaki acâyibü'l-mahlûkât tercümelerinden biri de 16. yüzyılda Bosna Kadısı Mevlânâ Gınâyî (ö. 969/1561- 62'den sonra) tarafından kaleme alınan Mir'ât-ı Kâ'inât adlı eserdir. Eser, 13. yüzyılda yaşamış olan İzzeddin İbnü'l-Esîr'in (ö. 630/1233) Tuhfetü'l-Acâyib ve Turfetü'l-Garâyib adlı Arapça eserinin 969/1561-1562 yılında Osmanlı Türkçesine yapılmış bir tercümesidir. Mir'ât-ı Kâ'inât üzerine bugüne kadar kapsamlı ve müstakil bir akademik çalışma yapılmamıştır. Bu nedenle bu çalışmada eserin tenkitli metninin ortaya konulması, incelenmesi ve acâyibü'l-mahlûkât geleneği içerisindeki yerinin belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu çalışmanın giriş bölümünde araştırmanın konusu, amacı, önemi ve yöntemi üzerinde durulmuştur. Birinci bölümde acâyibü'l-mahlûkât literatürüne dair genel bilgiler verilmiş ve bu literatürün tarihî gelişimi açıklanmıştır. İkinci bölümde Bosna Kadısı Mevlânâ Gınâyî'nin hayatı ile Mir'ât-ı Kâ'inât adlı eseri ele alınmıştır. Üçüncü bölümde eserin nüshaları değerlendirilmiş ve tenkitli metnin oluşturulmasında takip edilen esaslar açıklanmıştır. Dördüncü bölümde eserin transkripsiyonlu metni sunulmuştur. Sonuç kısmında ise çalışmada elde edilen bulgular değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonunda tıpkıbasım örnekleri, dizin ve ekler kısmına yer verilmiştir. Bu tez çalışmasıyla Acâyibü'l-Mahlûkât literatürüne yeni bir metin neşri kazandırılarak alana katkı sağlanmıştır. Bunun yanı sıra Mir'ât-ı Kâ'inât; yapı, muhteva, dil, üslup ve tercüme özellikleri başta olmak üzere çeşitli yönleriyle incelenmiştir. Eserin coğrafya, kozmografya, astronomi, astroloji, zooloji, botanik, mitoloji, geleneksel tıp ve halk bilimi gibi farklı alanlara dair zengin bir bilgi birikimini bünyesinde barındırdığı görülmüştür. Bu yönüyle Mir'ât-ı Kâ'inât'ın geçmiş dönemlerin bilgi ve bilim anlayışını yansıtan tarihî-ansiklopedik kaynaklardan biri olduğu anlaşılmıştır. Dolayısıyla bu çalışmanın geçmiş dönemlerin bilim, kültür ve medeniyet anlayışının daha iyi kavranmasına katkı sağlaması ve yapılacak çeşitli akademik araştırmalara ışık tutması öngörülmektedir.

Özet (Çeviri)

Ajā'ib al-Makhlūqāt books are encyclopedic works that present information about all kinds of beings and phenomena in the universe within a systematic framework in accordance with the scientific understanding of the period in which they were written. Beginning in the fourteenth century, Ajā'ib al-Makhlūqāt books entered Turkish literature through translations from Arabic and Persian literature and continued to exist in this tradition until the nineteenth century. One of the Ajā'ib al-Makhlūqāt translations in Turkish literature is Mirʾāt-ı Kāʾināt, translated in the sixteenth century by the Bosnian Qadi Mevlânâ Gınâyî (d. 969/1561–62 or later). The work is an Ottoman Turkish translation of the Arabic work Tuhfetü'l-ʿAjāʾib ve Turfetü'l-Garāyib by Izzeddin Ibn al-Athīr (d. 630/1233), completed in 969/1561–62. To date, no comprehensive and independent academic study has been conducted on Mir'ât-ı Kâ'inât. Therefore, this study aims to establish and examine the critical edition of the work and to determine its place within the Ajā'ib al-Makhlūqāt tradition. The introduction discusses the subject, purpose, significance, and methodology of the study. The first chapter provides general information about the Ajā'ib al-Makhlūqāt literature and examines its historical development. The second chapter focuses on the life of Bosnian Qadi Mevlânâ Gınâyî and his work Mirʾāt-ı Kāʾināt. The third chapter introduces the manuscripts of the work and explains the principles followed in preparing the critical edition. The fourth chapter presents the transcribed text of the work. The conclusion evaluates the findings of the study. Facsimile samples, an index, and appendices are included at the end of the thesis. This thesis contributes a new critical edition to the Ajā'ib al-Makhlūqāt literature and fills an important gap in the field. In addition, Mirʾāt-ı Kāʾināt has been examined from various perspectives. The study demonstrates that the work contains a rich body of knowledge related to geography, cosmography, astronomy, astrology, zoology, botany, mythology, traditional medicine, and folklore. In this respect, Mirʾāt-ı Kāʾināt can be regarded as one of the important historical and encyclopedic sources reflecting the scientific and intellectual understanding of past periods. Consequently, this study is expected to contribute to a better understanding of the scientific, cultural, and civilizational perspectives of earlier periods and to support future interdisciplinary academic research.

Benzer Tezler

  1. Tez No

    354135

    Nahîfî'nin Cevâhirü'l-Menâkıb'ı (Gencîne-i Ahlâk): Tahlil ve metin

    Nahifi's Djewahiru'l-Menakib (Gendjine-i Achlak): Analysis and text

    İBRAHİM PAZAN

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2013

    BiyografiMarmara Üniversitesi

    Türk Tarihi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. RECEP AHISHALI

  2. Tez No

    319569

    Bosna'da Kadirîlik ve Hacı Sinan Tekkesi

    The Qadiriyyah in Bosnia and Hajji Sinan Tekke

    SAMİR VİLDİÇ

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    DinUludağ Üniversitesi

    Temel İslam Bilimleri Ana Bilim Dalı

    DOÇ. DR. SALİH ÇİFT

  3. Tez No

    337497

    Türkiye'nin Bosna-Hersek ilişkileri bağlamında Bosna-Hersek'te Türkiye algısı

    The perception of Turkey in Bosnia-Herzegovina in the context of Turkey's relations with Bosnia-Herzegovina

    BÜŞRA BURHAN

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2012

    Kamu YönetimiDokuz Eylül Üniversitesi

    Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı

    YRD. DOÇ. DR. AHMET NAZMİ ÜSTE

  4. Tez No

    104027

    Mostar'da Sevri Hacı Hasan Camii restorasyon projesi

    Mostar, Sevri Hacı Hasan Mosque restoration project

    SENİYE SELCEN ONUR

    Yüksek Lisans

    Türkçe

    Türkçe

    2001

    Mimarlıkİstanbul Teknik Üniversitesi

    Mimarlık Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. AYŞE ZEYNEP AHUNBAY

  5. Tez No

    469195

    Viyana-Berlin üzerinden 1848 devrimleri'nin Osmanlı Devleti'ne etkileri

    The impact of the 1848 revolutions on the Ottoman Empire over Vienna and Berlin

    ÇİĞDEM DUMANLI

    Doktora

    Türkçe

    Türkçe

    2017

    TarihHacettepe Üniversitesi

    Atatürk İlkeleri ve İnkılap Tarihi Ana Bilim Dalı

    PROF. DR. MUSTAFA YILMAZ

Geri Dön