Yaşar Bayraktar'ın hikâyelerinin ekoeleştiri bağlamında incelenmesi
The analysis of the stories of Yaşar Bayraktar in terms of ecocriticism
- Tez No: 1013548
- Danışmanlar: PROF. DR. ŞERİFE AKPINAR
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Eğitim ve Öğretim, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Necmettin Erbakan Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türkçe Eğitimi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Tarih boyunca insan ve doğa ilişkisi ekonomik faaliyetlere göre şekillenmiştir. İnsanın avcı-toplayıcı olduğu dönemde doğa, kutsal ve değerli kabul edilmiştir. Bu dönemde insan ve doğa bir bütündür. Sanayileşme ve teknolojinin gelişimi ile bu denge değişmiştir. Doğa merkezci anlayış yerini insan merkezci anlayışa bırakmıştır. Doğanın kaynaklarının sonsuz olarak görülmesi ve tüketimde aşırılığa gidilmesiyle çevre sorunları ortaya çıkmaya başlamıştır. Çevre sorunlarının artmasıyla insan doğaya karşı kurduğu üstünlüğü yeniden değerlendirmek durumunda kalmıştır. Çözüme yönelik yapılan çalışmalarda daha geniş bir kesime ulaşmak adına sadece fen bilimlerinde değil sosyal bilimlerde de çevre sorunları ele alınmıştır. Edebiyat da bu alanlardan biri olmuştur. Edebiyatta çevre sorunlarının ele alınmasıyla ekoeleştiri kuramı ortaya çıkmıştır. Ekoeleştiri metinlerde doğanın nasıl ele alındığını, çevre sorunlarına ne kadar yer verildiğini inceler. Ekoeleştirinin amacı okuyucuda çevre farkındalığı geliştirmektir. Farkındalığın en kolay ve etkili kazandırılacağı dönem ise çocukluk dönemidir. Bu yüzden çocuk edebiyatı ürünlerinde çevre bilincine yer verilmesi oldukça önemlidir. Bu çalışmada Yaşar Bayraktar'a ait 18 hikâye ekoeleştiri kuramı bağlamında incelenmiş ve ekoeleştirinin hikâyelerde ne kadar yer bulduğu tespit edilmeye çalışılmıştır. Yaşar Bayraktar'ın doğa merkezci yaklaşımı, eserlerinde doğanın özne konumunda olması ve çevre sorunlarına yönelik çözümlerinin olması onun eserlerini ekoeleştiri açısından incelenmesine uygun hâle getirmektedir. Belirlenen amaç doğrultusunda ekoeleştiri ve çocuk edebiyatı ile ilgili alan yazın taranmıştır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden biri olan durum çalışması kullanılmıştır. Araştırmanın verileri doküman incelemesi ile toplanmıştır. Hikâyeler doğa, hayvanlar, üretim ve tüketim, dönüşüm, insan ilişkileri, teknoloji, şehir ve köy hayatı olmak üzere 7 başlık altında incelenmiştir. Bu başlıklar altında elde edilen veriler içerik analiziyle çözümlenmiştir. Araştırmanın sonuçlarına bakıldığında incelenen hikâyelerde kahramanların doğa sevgisine ve bilincine sahip oldukları görülmüştür bu yönüyle okuyucunun olumlu özdeşim kurabileceği özelliktedir. Doğanın pasif değil aktif bir özne olduğu görülmektedir. Hikâyelerde hayvanların özellikleri hakkında bilgi verilerek ekosistem için önemli olduklarına değinilmektedir. Doğanın insan ilişkileri üzerine etkisi anlatılmaktadır. Doğadaki sorunlara yönelik çözümleri barındırmasıyla geleceğe yönelik umut veren eserlerdir. Çevre bilincinin kazandırılmasında kullanılabilecek ekoeleştiri kuramına uygun hikâyelerdir.
Özet (Çeviri)
The dynamic between humanity and the natural world has historically been defined by the prevailing economic paradigms of each era. In the hunter-gatherer age, nature was viewed as a sacred entity, and humans lived in a state of holistic coexistence with their environment. This balance, however, underwent a significant transformation with the rise of industrialization and technological progress, as ecocentric perspectives were gradually replaced by anthropocentric ones. Environmental problems began to emerge as nature's resources were viewed as infinite and consumption became excessive. These growing ecological challenges have compelled humanity to reconsider its perceived dominance over the environment. Consequently, environmental issues have moved beyond the realm of the natural sciences and are now a vital part of social science discourse, including literature. This shift led to the development of ecocriticism, a theoretical framework that investigates how nature is represented in literary texts and how environmental concerns are addressed. The primary aim of ecocriticism is to cultivate environmental literacy in the reader—a process that is most effective when initiated during childhood. Therefore, integrating ecological awareness into children's literature is essential. This study examines eighteen stories by Yaşar Bayraktar through the lens of ecocritical theory, aiming to identify the extent of ecocritical elements within his narratives. Bayraktar's work is particularly suitable for this analysis due to his ecocentric stance, his depiction of nature as an active agent, and his emphasis on environmental solutions. To achieve this, the existing literature on ecocriticism and children's books is reviewed, and a case study—a qualitative research design—is employed. Data is gathered via document analysis, focusing on seven key themes: nature, animals, production and consumption, transformation, human relations, technology, and the contrast between urban and rural life. The findings, interpreted through content analysis, indicate that the protagonists possess a strong environmental consciousness, offering positive role models for young readers. In these stories, nature is portrayed as a dynamic subject rather than a passive setting. By highlighting the role of animals within the ecosystem and the influence of nature on human social ties, Bayraktar's work offers a hopeful vision for the future. Ultimately, these stories serve as effective tools for fostering environmental awareness in alignment with ecocritical principles.
Benzer Tezler
- Atherosklerotik kalp hastalıklarında risk faktörleri
Risk factors in the coronary artery disease
MURAT SUHER
- Ege bölgesi keçi liflerinin bazı önemli fiziksel, kimyasal özellikleri ve değerlendirme imkanları
Başlık çevirisi yok
NİLÜFER ERDEM
- İnce taneli sementasyon çeliklerinde sıcak şekil verme ve ısıl işleminin ostenit tane büyüklüğüne etkisi
Başlık çevirisi yok
MERAL ŞANLI
- Tekstil boyamacılığında atık flottede boyama imkanları üzerine araştırma
Başlık çevirisi yok
MEHMET YAKARTEPE
- Çukurova bölgesinde biyoklimatik veriler kullanılarak açık ve yeşil alan sistemlerinin belirlenmesi ilkeleri üzerinde bir araştırma
A research on the determination of the principles in open and green spaces systems by using the bioclimatic data in Çukurova region
MEHMET FARUK ALTUNKASA
