Şizofreni hastalarında ferroptozis ile ilişkili serum biyobelirteçlerinin değerlendirilmesi
Evaluation of ferroptosis-related serum biomarkers in patients with schizophrenia
- Tez No: 1013847
- Danışmanlar: PROF. DR. SERENAY ELGÜN ÜLKAR
- Tez Türü: Tıpta Uzmanlık
- Konular: Psikiyatri, Biyokimya, Psychiatry, Biochemistry
- Anahtar Kelimeler: şizofreni, ferroptozis, oksidatif stres, GPX4, ACSL4, schizophrenia, ferroptosis, oxidative stress, GPX4, ACSL4
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Tıp Fakültesi
- Ana Bilim Dalı: Tıbbi Biyokimya Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Amaç: Şizofreni, pozitif, negatif ve bilişsel belirtilerle seyreden, erken erişkinlik döneminde ortaya çıkan ve kronik bir seyir izleyen ciddi bir psikiyatrik bozukluktur. Etiyolojisi ve patogenezi tam olarak netleşmemiş olmakla birlikte, oksidatif stresin, demir metabolizması bozukluklarının ve lipid peroksidasyonunun hastalığın gelişiminde rol oynadığı bilinmektedir. 2012 yılında tanımlanan ferroptozis; hücre içi demir birikimi, Sistem Xc⁻/GSH/GPX4 ekseninin işlev kaybı ve kontrolsüz fosfolipid peroksidasyonu aracılığıyla gelişen, apoptozdan bağımsız düzenlenmiş bir hücre ölüm mekanizmasıdır. Bununla birlikte, ferroptozis ile ilişkili biyobelirteçlerin şizofrenideki rolü klinik düzeyde henüz yeterince incelenmemiştir. Bu gerekçeyle tez çalışmamızda, akut psikotik alevlenme nedeniyle psikiyatri servisine yatışı yapılan şizofreni hastalarında ferroptozis sürecinin temel bileşenlerini yansıtan serum biyobelirteçleri olan sTfR1, GPX4, ACSL4 ve MDA'nın ELISA yöntemiyle ölçülmesi ve sağlıklı kontrol grubuyla karşılaştırılması amaçlanmıştır. Bunun yanı sıra nöroaksonal hasarın bir göstergesi olan NfL düzeyleri de değerlendirilmiş, tüm biyobelirteçlerin hastalık şiddeti (PANSS), serum B12 vitamini ve lipid profili parametreleriyle ilişkisi incelenmiştir. Gereç ve Yöntem: Çalışmamıza Ankara Üniversitesi Tıp Fakültesi Ruh Sağlığı ve Hastalıkları birimine başvuran ve DSM V kriterlerine göre şizofreni tanısı almış ve akut psikotik alevlenme nedeniyle yatışı yapılan 40 şizofreni hastası ile 35 sağlıklı gönüllü dahil edilmiştir. Serum biyobelirteç düzeyleri ELISA yöntemiyle ölçülmüş, hastalara ait serum B12 vitamini ve lipid profili değerleri Ankara Üniversitesi Merkez Laboratuvarlarında analiz edilmiştir. Bulgular: Yapılan analizler sonucunda şizofreni grubunda serum GPX4 düzeyleri kontrol grubuna kıyasla anlamlı düzeyde düşük, ACSL4 düzeyleri ise anlamlı düzeyde yüksek bulunmuştur. sTfR1, MDA ve NfL düzeyleri bakımından gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir farklılık saptanmamıştır. Tüm biyobelirteçlerin PANSS alt ölçek skorları, serum B12 vitamini ve lipid profili parametreleriyle istatistiksel olarak anlamlı bir korelasyon göstermediği görülmüştür (p<0,05). Sonuç: GPX4 düzeylerindeki azalma ve ACSL4 düzeylerindeki artış, akut psikoz sürecinde şizofreni hastalarında Sistem Xc⁻/GSH/GPX4 ekseninde işlevsel bir bozulma yaşandığını ve fosfolipid peroksidasyonunun arttığını ortaya koymaktadır. Bu bulgular, ferroptotik mekanizmaların şizofreni patofizyolojisinde potansiyel bir rol üstlenebileceğine işaret etmekte ve ferroptozisi bu hastalık için araştırılmaya değer yeni bir biyolojik hedef olarak öne çıkarmaktadır. Ferroptozis ile şizofreni arasındaki ilişkinin daha kapsamlı biçimde aydınlatılabilmesi için geniş örneklemli ve uzunlamasına tasarlanmış ileri çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Özet (Çeviri)
Aim: Schizophrenia is a severe psychiatric disorder characterized by positive, negative, and cognitive symptoms, with onset typically in early adulthood and a chronic disease course. Although its etiology and pathogenesis have not yet been fully elucidated, oxidative stress, iron metabolism dysregulation, and lipid peroxidation are known to play a role in disease development. Ferroptosis, first described in 2012, is a form of regulated cell death independent of apoptosis, driven by intracellular iron accumulation, functional impairment of the System Xc⁻/GSH/GPX4 axis, and uncontrolled phospholipid peroxidation. However, the role of ferroptosis-related biomarkers in schizophrenia has not yet been sufficiently examined at the clinical level. For this reason, the present study aimed to measure and compare serum biomarkers sTfR1, GPX4, ACSL4, and MDA which are key components of the ferroptotic process using the ELISA method in patients with schizophrenia hospitalized due to acute psychotic exacerbation and healthy controls. Additionally, NfL levels were assessed as a marker of neuroaxonal injury, and the associations of all biomarkers with disease severity (PANSS), serum vitamin B12, and lipid profile parameters were examined. Materials and Methods: 40 patients diagnosed with schizophrenia according to DSM-5 criteria and hospitalized due to acute psychotic exacerbation at the Department of Psychiatry, Ankara University Faculty of Medicine, and 35 healthy volunteers were included in the study. Serum biomarker levels were measured by ELISA, while serum vitamin B12 and lipid profile values were analyzed at Ankara University Central Laboratories. Results: Serum GPX4 levels were significantly lower and ACSL4 levels were significantly higher in the schizophrenia group compared to controls. No statistically significant differences were found between the groups for sTfR1, MDA, or NfL levels. None of the biomarkers showed statistically significant correlations with PANSS subscale scores, serum vitamin B12, or lipid profile parameters (p<0.05). Conclusions: The decrease in GPX4 and the increase in ACSL4 levels demonstrate that functional impairment of the System Xc⁻/GSH/GPX4 axis and enhanced phospholipid peroxidation occur during acute psychosis in patients with schizophrenia. These findings suggest that ferroptotic mechanisms may play a potential role in the pathophysiology of schizophrenia and highlight ferroptosis as a novel biological target worthy of further investigation in this disease. Further studies with larger sample sizes and longitudinal designs are needed to more comprehensively elucidate the relationship between ferroptosis and schizophrenia.
Benzer Tezler
- Şizofreni hastalarında glukoz 6-fosfat dehidrogenaz enzim aktivitesi ve eser elementlerin fizyolojik özellikleri
G 6PD enzyme activity and trace elements character physiological of schizophrenia patients
NİHAL AKDAĞ
- Şizofreni hastalarında ve annelerinde obsesif kompülsif semptomların karşılaştırılması ve yorumlanması
The Comparison and interpretation of the obsessive compulsive symptomatology in schizophrenic patients and in their mothers
ALİ İRFAN GÜL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2002
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF.DR. YILDIRIM B. DOĞAN
- Şizofreni hastalarında mangan süperoksit dismutaz (Mn-SOD) gen polimorfizminin araştırılması
The investigation of manganese superoxide dismutase (Mn-SOD) polymorphism in patients with schizophrenia
ÖMER AKYOL
Doktora
Türkçe
2003
Tıbbi BiyolojiFırat ÜniversitesiTıbbi Biyoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. HALİT ELYAS
DOÇ. DR. HALİT CANATAN
- Şizofreni hastalarında MRS ölçümleri ve psikometrik değerlendirmelerle ilişkisi
Relationship between MRS measurement and psychometric evaluation in schizophrenic disorder
SÜHEYLA ÜNAL
- Şizofreni hastalarında pozitif ve negatif belirtilerinin faktör yapısı
Factor structure for positive and negative symptoms in schizophrenic patients
TUĞBA ERGUVAN ÖZEL
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2004
PsikiyatriAnkara ÜniversitesiPsikiyatri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ KEMAL GÖĞÜŞ