Devşirme bağlamında Sokullu Mehmed Paşa'nın ilişki ağı analizi
Analysis of Sokullu Mehmed Pasha's network in the context of the devshirme system
- Tez No: 1014915
- Danışmanlar: PROF. DR. İSMAİL SAFA ÜSTÜN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Devşirme sistemi, Osmanlı Devleti, Sadrazamlar, Sokullu Mehmet Paşa, Janissary system, Ottoman State, Grand viziers, Sokullu Mehmet Pasha
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: İslam Tarihi ve Sanatları Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: İslam Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Sokullu Mehmed Paşa'nın Vişegrad yakınlarında bir köyde başlayan hayatı, hanedan dışında birinin ulaşabileceği en üst noktada nihayete ermiştir. Kökleri gulam sisteminde olan devşirme sistemi, Bayo'yu Sokullu Mehmed Paşa'ya dönüştürüp devletin asli unsurlarına dâhil ederek bir devlet adamının yükselişine zemin hazırlamıştır. Elbette devşirme sisteminin yetiştirdiği tek büyük isim Sokullu Mehmed Paşa değildir. Devşirmelerle ortak özellikler taşımakla birlikte onu diğerlerinden ayıran vasıfları bulunmaktadır. Sadrazamı devşirme isimlerden ayıran hususlardan biri hiç şüphesiz üç padişah döneminde on dört yıl kesintisiz şekilde sadaret makamında bulunmasıdır. Kanuni Sultan Süleyman, II. Selim ve III. Murad dönemlerinde sadrazamlık yapması, yalnızca bir gerekçeyle açıklanamaz. Bireysel kabiliyetlerinin yanı sıra oluşturduğu ilişki ağları ve tecrübeleri, kendisinin ve ailesinin yükselmesinde ciddi katkılar sunmuştur. Bu anlamda tezimizin ilk bölümünde İslam tarihindeki kökleri ile devşirme sistemi ve Sokullu Mehmed Paşa'nın devşirme sistemindeki yeri, ikinci bölümde sadrazamın köklerine işaret eden ve bir dönüşümün göstergesi olan Sokullu ailesi ele alınmıştır. Takip eden bölümlerde Sokullu Mehmed Paşa'nın çeşitli yapı ve zümrelerle ilişkileri detaylı şekilde incelenmiştir. İlişki ağlarının analizi, Sokullu Mehmed Paşa'nın hayatının farklı dönemlerinde çeşitli zümrelerle kurduğu ilişkilerin yüzeysel veya tesadüfi olmadığını, aksine onun sadrazamlığa yükselmesinde, makamını istikrarlı biçimde sürdürmesinde ve fiillerinde muktedir olmasında etkin rol oynadığını göstermektedir. Ancak onun başarısı yalnızca kurduğu ilişkilerle sınırlı değildir. Aynı zamanda tarihî süreç ve fiilleri incelendiğinde sadrazamın başarılı bir kriz yöneticisi, konumunun bilincinde olan istikrarlı ve ileri görüşlü bir devlet adamı olduğu anlaşılmıştır. Sokullu Mehmed Paşa'yı bugüne taşıyanın ise siyasi konumu ve kişisel kabiliyetlerinin yanı sıra imaret faaliyetleri, ilmî ve edebî çevrelerle kurduğu ilişkiler olduğu müşahede edilmiştir.
Özet (Çeviri)
Sokullu Mehmed Pasha's life, which began in a village near Višegrad, culminated in the highest position attainable by someone outside the Ottoman dynasty. Rooted in the gulam tradition, the devshirme system transformed Bayo into Sokullu Mehmed Pasha, integrating him into the core structures of the state and providing the foundation for his rise as a statesman. While he was not the only prominent figure produced by this system, he possessed distinctive qualities that set him apart from other devshirmes. Among these, his uninterrupted fourteen-year tenure as grand vizier under three sultans -Suleiman the Magnificent, Selim II, and Murad III- stands out as particularly remarkable. This achievement cannot be attributed to a single factor; in addition to his personal abilities, the networks of relationships he cultivated and the experience he gained significantly contributed to his own advancement as well as that of his family. Accordingly, the first part of this study examines the devshirme system, its roots in Islamic history, and Sokullu Mehmed Pasha's position within it, while the second part focuses on the Sokullu family, reflecting his origins and indicating a process of transformation. Subsequent sections analyze his interactions with various institutions and social groups in detail. The findings indicate that these networks were neither superficial nor incidental; they played a decisive role in his ascent to the office of grand vizier, his stable maintenance of authority, and his effectiveness in action. Nevertheless, his success extended beyond these relationships, as his historical record demonstrates his capability as a crisis manager and a farsighted, stable statesman. Sokullu Mehmed Pasha's enduring legacy rests not only on his political position and personal talents but also on his charitable foundations and his engagement with scholarly and literary circles.
Benzer Tezler
- 16. yüzyıldan bir Osmanlı veziriazamı portresi: Semiz Ali Paşa
A portrait of an Ottoman grand vizier from the 16th century: Semiz Ali Pasha
BÜRHAN MUSTAFA BÜYÜKARSLAN
Doktora
Türkçe
2026
Tarihİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiTarih ve Medeniyet Araştırmaları Ana Bilim Dalı (disiplinlerarası)
DR. ÖĞR. ÜYESİ ABDULLAH TOK
- Bölgesel güvenlik kompleksi teorisi kapsamında sahel bölgesi'nde aşırılık ve boko haram: Çad cumhuriyeti örneği
Extremism and boko haram in the sahel region within the framework of regional security complex theory: The case of the Republic of Chad
OSMAN TÜRK
Doktora
Türkçe
2024
Uluslararası İlişkilerPolis AkademisiUluslararası Güvenlik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA YAYLA
- Soğuk Savaş ve modern dönem istihbarat tekniklerinin karşılaştırılması
Comparison of Cold War and modern era intelligence techniques
İBRAHİM ÇALIŞKAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Siyasal BilimlerSelçuk ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Kamu Yönetimi Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ALİ ŞAHİN
- Küresel göçün spor ve vatandaşlık boyutu: Sporda temsiliyet sorununun Türkiye, Azerbaycan, İngiltere ve Kanada örneklerinde değerlendirilmesi
Sport and citizenship dimension of global migration: Representation issue through sports in the cases of Turkey, Azerbaijan, The United Kingdom and Canada
ELÇİN İSTİF İNCİ
Doktora
Türkçe
2020
Uluslararası İlişkilerİstanbul ÜniversitesiSiyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AYŞEGÜL KOMSUOĞLU