Tarihi endüstri yapılarının dönüşümünün dayanıklılık ve kültürel miras değerine etkileri: Örnekler üzerinden bir değerlendirme
Impacts of adaptive reuse of historic industrial buildings on resilience and cultural heritage value: An evaluation through case studies
- Tez No: 1015511
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ CEMİLE SANEM ERSİNE MASATLIOĞLU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Mimarlık, Architecture
- Anahtar Kelimeler: Endüstri mirası, Endüstriel miras, Kültürel miras, Sosyal sürdürülebilirlik, Sürdürülebilirlik, Yeniden işlevlendirme, Çevresel sürdürülebilirlik, Çeşitlilik, Industrial heritage, Industrial herigate, Cultural heritage, Social sustainability, Sustainability, Refunctioning, Sustainable environment, Diversity
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Gebze Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Mimarlık Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Endüstri Devrimi sonrasında üretim süreçlerinin kent merkezleri ve çeperlerinde yoğunlaşmasıyla ortaya çıkan endüstri yapıları, mekânsal yeniden örgütlenmeyle birlikte işlevlerini yitirmiş; atıl, parçalanmış ve sosyal açıdan zayıflamış kentsel alanlara dönüşmüştür. Özellikle 20. yüzyılın ikinci yarısından itibaren hızlanan sanayisizleşme süreciyle birlikte bu yapılar, yalnızca işlevini yitirmiş üretim mekânları olarak değil; endüstriyel üretim kültürünü ve kentlerin mekânsal gelişimini temsil eden kültürel miras öğeleri olarak ele alınmaya başlanmıştır. Bu dönemde hızlı kentleşme ve göç süreçleri sonucunda endüstri yapılarının önemli bir bölümü yıkılırken, bir kısmı ise koruma altına alınmıştır. Koruma altına alınan bu yapıların kültürel miras değeri üzerinden yeniden işlevlendirilmesi, yalnızca fiziksel mekânın iyileştirilmesine yönelik bir müdahale olarak değil; kentlerin sosyal, kültürel ve mekânsal dayanıklılığını artıran çok boyutlu bir dönüşüm süreci olarak ele alınmaktadır. Endüstri mirasının yeniden işlevlendirilmesi, geçmişe ait üretim pratiklerini ve kolektif hafızayı güncel kamusal yaşamla ilişkilendirerek, kentlerin oluşan krizlere, dönüşüm süreçlerine uyumunu ve toplumsal sürekliliği koruma kapasitesini güçlendirmektedir. Bu bağlamda dayanıklılık kavramı, sürdürülebilirliğin ötesinde; sosyal etkileşim, kapsayıcılık, kamusal katılım ve kültürel süreklilik gibi nitel göstergeler üzerinden değerlendirilmektedir. Tez, endüstri mirası, yeniden işlevlendirme ve dayanıklılık kavramlarını birlikte ele alarak, literatürde çoğunlukla çevresel ya da afet odaklı yaklaşımlar üzerinden tartışılan dayanıklılık kavramını; kültürel miras ve kamusal mekân bağlamında yeniden yorumlamaktadır. Bu yönüyle çalışma, endüstri mirasının yeniden işlevlendirilmesini kentsel dayanıklılığın üretici bir bileşeni olarak ele alan özgün bir kavramsal çerçeve sunmaktadır. Araştırma, yayımlanmış ulusal ve uluslararası literatüre dayalı sistematik bir tarama ile desteklenmiş; nitel araştırma yöntemleri kapsamında vaka analizi yaklaşımı benimsenmiştir. Türkiye ve yurtdışından seçilen yeniden işlevlendirilmiş endüstri mirası örnekleri, mekânsal dönüşüm, kamusal kullanım çeşitliliği, sosyal etkileşim düzeyi ve yerel bağlamla kurdukları yönetim ve ekonomik ilişkiler açısından karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. İçerik analizi ve karşılaştırma yöntemleri aracılığıyla elde edilen bulgular doğrultusunda, endüstri mirasının yeniden işlevlendirilmiş kamusal alanlar üzerinden kentsel dayanıklılığa katkısını değerlendirmeye yönelik bir çerçeve geliştirilmiştir. Bu çerçeve, çalışmanın pilot çıktısı olarak ele alınmakta; ilerleyen araştırmalarla geliştirilmesi durumunda, dönüştürülen endüstri mirası yapılarının daha sürdürülebilir, nitelikli ve toplumsal açıdan güçlü mekânlar olarak ele alınmasına katkı sağlayabilecek bir değerlendirme aracı sunmaktadır. Tez, koruma odaklı yaklaşımlardan katılımcı, toplum temelli ve dayanıklılık merkezli planlama anlayışına geçişi destekleyerek; mimarlık ve kentsel çalışmalar alanına kavramsal ve yöntemsel düzeyde katkı sağlamayı amaçlamaktadır.
Özet (Çeviri)
Industrial structures that emerged as production processes became concentrated in urban centers and peripheral areas following the Industrial Revolution gradually lost their original functions due to the spatial reorganization of production, transforming into derelict, fragmented, and socially weakened urban areas. Particularly from the second half of the twentieth century onward, with the acceleration of deindustrialization processes, these structures began to be regarded not merely as obsolete production spaces, but as cultural heritage assets representing industrial production culture and the spatial development of cities. During this period, while a significant number of industrial structures were demolished as a result of rapid urbanization and migration processes, others were placed under protection. The adaptive reuse of these protected structures based on their cultural heritage value has been addressed not only as an intervention aimed at physical improvement, but as a multidimensional transformation process that enhances the social, cultural, and spatial resilience of cities. The adaptive reuse of industrial heritage strengthens cities' capacity to adapt to emerging crises and transformation processes and to maintain social continuity by linking past production practices and collective memory with contemporary public life. In this context, resilience is evaluated beyond the framework of sustainability, through qualitative indicators such as social interaction, inclusivity, public participation, and cultural continuity. By addressing the concepts of industrial heritage, adaptive reuse, and resilience together, this thesis reinterprets the notion of resilience—commonly discussed in the literature through environmental or disaster-oriented approaches—within the context of cultural heritage and public space. In this respect, the study proposes an original conceptual framework that considers the adaptive reuse of industrial heritage as a productive component of urban resilience. The research is supported by a systematic review of national and international literature and adopts a case study approach within the scope of qualitative research methods. Selected examples of adaptively reused industrial heritage sites from Türkiye and abroad are comparatively analyzed in terms of spatial transformation, diversity of public use, level of social interaction, and the governance and economic relationships established with their local contexts. Based on the findings obtained through content analysis and comparative methods, a framework has been developed to evaluate the contribution of adaptively reused industrial heritage sites to urban resilience through public spaces. This framework is considered a pilot outcome of the study and, if further developed through future research, offers an evaluation tool that may contribute to the treatment of transformed industrial heritage structures as more sustainable, high-quality, and socially robust spaces. By supporting the transition from conservation-oriented approaches to participatory, community-based, and resilience-focused planning perspectives, the thesis aims to contribute to the fields of architecture and urban studies at both conceptual and methodological levels.
Benzer Tezler
- Endüstri mirasının korunması kapsamında atıl mekanlar olarak Gazhane yapılarının dönüşümünün incelenmesi
Investigation of the transformation of gasometer buildings as installed places within the conservation of industrial heritage
SEMA NUR ALBAYRAK TAŞTEMİR
Yüksek Lisans
Türkçe
2022
Mimarlıkİstanbul Sabahattin Zaim ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BAHAR FERAH
- Bütünleşik koruma ilkelerinin belirlenmesi bağlamında İzmir liman arkası endüstri bölgesi'nin değerlendirilmesi
An assessment of the İzmir industrial zone behind the harbor in the context of determining integrated conservation principles
BEGÜM CANSU AYDIN KOÇ
Doktora
Türkçe
2025
MimarlıkMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiMimarlık Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ZELİHA HALE TOKAY
- Gelişen teknoloji ekseninde fotoğraf sanatının yeni gücü; Kültürel mirasın korunmasında ve yeniden tasarlanmasında 3D-VR-AR uygulamaları
The new power of the art of photography in thecontext of the developing technology: The application of 3D-VR-AR in the preservation and theredesign of the cultural heritage
FADİME AYGÜN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
Güzel SanatlarAkdeniz ÜniversitesiSanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
DOÇ. UĞUR GÜNAY YAVUZ
- Kültürel miras alanlarında soylulaştırma süreçlerine Zukin'in 'Otantiklik' kavramsallaştırması ile bir bakış: Diyarbakır/Sur örneği
An outlook on the gentrification processes in cultural heritage areas through Zukin's conceptualization of 'Authenticity': The case of Diyarbakır, Sur
NAZİRE TÜRKOĞLU ASLAN
- Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası ana üretim yapısı dönüşümünün esneklik bağlamında değerlendirilmesi
Evaluation of Sümerbank Kayseri Cloth Factory main production structure conversion in the context of flexibility
DENİZ KEMALDAR