Vardiyalı çalışan hemşirelerin sosyal jetlag düzeylerinin tıbbi hataya etkisi
The effect of social jet lag levels on medical errors among shift-working nurses
- Tez No: 1015514
- Danışmanlar: PROF. DR. YUNUS EMRE ÖZTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Sağlık Yönetimi, Healthcare Management
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Selçuk Üniversitesi
- Enstitü: Sağlık Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sağlık Yönetimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Vardiyalı çalışma sistemi, sağlık hizmetlerinde kesintisiz hizmet sunumunun temel unsurlarından biri olmakla birlikte hemşirelerin biyolojik ritimleri, uyku düzenleri ve çalışma performansları üzerinde çeşitli olumsuz etkilere neden olabilmektedir. Bu kapsamda, bireyin biyolojik saati ile sosyal zamanlama arasındaki uyumsuzluğu ifade eden sosyal jetlag kavramı son yıllarda giderek daha fazla ilgi gören bir araştırma konusu hâline gelmiştir. Bu araştırmanın amacı, vardiyalı çalışan hemşirelerin sosyal jetlag düzeylerini ölçmeye yönelik geçerli ve güvenilir bir ölçek geliştirmek ve sosyal jetlag düzeylerinin hemşirelikte tıbbi hataya eğilim üzerindeki etkisini incelemektir. Araştırma, nicel araştırma yöntemine dayalı kesitsel ve metodolojik desende yürütülmüştür. Çalışma iki aşamadan oluşmaktadır. İlk aşamada Sosyal Jetlag Ölçeği geliştirilmiş, ikinci aşamada ise geliştirilen ölçek kullanılarak sosyal jetlag düzeyinin hemşirelikte tıbbi hataya eğilim üzerindeki etkisi değerlendirilmiştir. Araştırmanın evrenini Konya ilinde görev yapan vardiyalı çalışan hemşireler oluşturmuştur. Ölçek geliştirme aşamasında 364, ilişki ve etki analizlerinin gerçekleştirildiği ikinci aşamada ise 430 hemşire araştırma kapsamına alınmıştır. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistikler, bağımsız örneklem t testi, tek yönlü varyans analizi, Pearson korelasyon analizi, çoklu doğrusal regresyon analizi, açımlayıcı faktör analizi ve doğrulayıcı faktör analizi kullanılmıştır. Araştırma sonucunda Sosyal Jetlag Ölçeği'nin 19 madde ve üç alt boyuttan oluşan, geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu belirlenmiştir. Pearson korelasyon analizi sonucunda sosyal jetlag düzeyi ile hemşirelikte tıbbi hataya eğilim arasında pozitif yönlü, orta düzeyde ve istatistiksel olarak anlamlı bir ilişki olduğu saptanmıştır. Basit doğrusal regresyon analizi sonucunda oluşturulan modelin istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiş; sosyal jetlag düzeyinin hemşirelikte tıbbi hataya eğilim üzerinde pozitif yönlü ve anlamlı bir yordayıcı olduğu tespit edilmiştir. Analiz sonuçlarına göre hemşirelikte tıbbi hataya eğilimdeki değişimin %21,4'ü sosyal jetlag düzeyi tarafından açıklanmaktadır. Elde edilen bulgular, vardiyalı çalışan hemşirelerde sosyal jetlag düzeyinin artmasının tıbbi hataya eğilimi artırdığını ve bu durumun hasta güvenliği açısından önemli sonuçlar doğurabileceğini göstermektedir. Bu doğrultuda sosyal jetlagın azaltılmasına yönelik uygulamaların geliştirilmesi ve vardiya planlamalarının hemşirelerin biyolojik ritimlerini destekleyecek şekilde düzenlenmesi, hasta güvenliğinin artırılması açısından önemli görülmektedir.
Özet (Çeviri)
Shift work is one of the fundamental components of ensuring uninterrupted healthcare services; however, it may have various adverse effects on nurses' biological rhythms, sleep patterns, and work performance. In this context, the concept of social jetlag, which refers to the misalignment between an individual's biological clock and social timing, has increasingly attracted attention as a research topic in recent years. The aim of this study was to develop a valid and reliable scale to measure the social jetlag levels of shift-working nurses and to examine the effect of social jetlag on nurses' tendency toward medical errors. The study was conducted using a quantitative research approach with a cross-sectional and methodological design. The research consisted of two phases. In the first phase, the Social Jetlag Scale was developed. In the second phase, the effect of social jetlag on the tendency toward medical errors in nursing was evaluated using the developed scale. The population of the study consisted of shift-working nurses employed in Konya, Türkiye. A total of 364 nurses participated in the scale development phase, while 430 nurses were included in the second phase, in which relationship and effect analyses were conducted. Descriptive statistics, independent samples t-test, one-way analysis of variance (ANOVA), Pearson correlation analysis, multiple linear regression analysis, exploratory factor analysis, and confirmatory factor analysis were used to analyze the data. The findings indicated that the Social Jetlag Scale is a valid and reliable measurement instrument consisting of 19 items and three sub-dimensions. Pearson correlation analysis revealed a statistically significant, positive, and moderate relationship between social jetlag levels and the tendency toward medical errors in nursing. Regression analysis demonstrated that the proposed model was statistically significant and that social jetlag was a positive and significant predictor of nurses' tendency toward medical errors. The results further showed that 21.4% of the variance in the tendency toward medical errors was explained by social jetlag levels. The findings indicate that increased levels of social jet lag among shift-working nurses heighten the risk of medical errors, and that this situation could have significant implications for patient safety. In this regard, the development of measures to reduce social jet lag and the organisation of shift schedules in a way that supports nurses' biological rhythms are considered important for improving patient safety.
Benzer Tezler
- Vardiyalı çalışan evli hemşirelerin çalışma koşullarının evlilik doyumu ve boşanma üzerindeki etkisinin incelenmesi
Examining the effect of working conditions of married nurses who work shift work on marriage satisfaction and divorce
AYŞENUR CEBECİ
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Sosyal Hizmetİstanbul Aydın ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. GÖKÇEN ÇATLI
- Vardiyalı çalışan hemşirelerin yorgunluk ve tükenmişlik düzeylerinin dikkat düzeyleri ile ilişkisi
The relationship between fatigue and burnout levels on attention levels among nurses shift
MİRAÇ KAFAOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Halk Sağlığıİstanbul Üniversitesi-CerrahpaşaHalk Sağlığı Hemşireliği Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ EMİNE AKTAŞ
- Vardiyalı ve vardiyasız çalışan hemşirelerin uyku ile ilgili özelliklerinin karşılaştırılması
Comparation of properties related to sleep in nurses doing and not doing shift work
ESRA TAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Halk SağlığıSelçuk ÜniversitesiHalk Sağlığı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. TAHİR KEMAL ŞAHİN
- Vardiyalı çalışmanın ebe ve hemşirelerin sosyal yaşamı üzerine etkisi
The effect of shift work on the social lives of midwives and nurses
BETÜL BAY
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
HemşirelikAbant İzzet Baysal ÜniversitesiHemşirelik Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MAKBULE TOKUR KESGİN
- Vardiyalı çalışan evli kadın hemşireler ve toplumsal cinsiyet olgusu
Married female nurses working in shifts and the phenomenon of gender
ALEV ODABAŞ ÖZTÜRK