Dalgacık tabanlı zaman serisi ve panel nedensellik analizleri:Kırılgan beşli ülkeleri üzerine karşılaştırmalı bir uygulama
Wavelet-based time series and panel causality analyses: A comparative application on the fragile five countries
- Tez No: 1015856
- Danışmanlar: PROF. DR. NİLGÜN ÇİL
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Ekonometri, Econometrics
- Anahtar Kelimeler: Dalgacık analizi, Enerji tüketimi, Maksimum Örtüşen Ayrık Dalgacık Dönüşümü, Nedensellik, Ticari açıklık, Wavelet analysis, Energy consumption, MODWT, Causality, Trade openness
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: İstanbul Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Ekonometri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Nedensellik analizleri, yapıları gereği değişkenler arasındaki kısa dönemli ilişkinin belirlenmesi üzerine kurulmuştur. Ancak iktisadi değişkenler, farklı zaman boyutlarında farklı dinamiklere sahip olabilmektedir. Bu noktada dalgacık tabanlı yöntemler, serileri kısa, orta ve uzun dönemli bileşenlerine ayrıştırarak nedensellik ilişkilerinin çok ölçekli bir çerçevede incelenmesine olanak tanımaktadır. Bu çalışmada zaman serisi ve panel nedensellik analizlerine dalgacık dönüşümleri uygulanarak değişkenler arasında farklı ölçeklerdeki ilişkilerin incelenmesi amaçlanmıştır. Çalışmada, 1960-2024 yılları arasında Brezilya, Endonezya, Hindistan, Türkiye ve Güney Afrika'dan oluşan“Kırılgan Beşli”ülkelerinin kişi başına gayrisafi yurt içi hasıla, enerji tüketimi ve ticari açıklık değişkenleri ele alınmıştır. Bu kapsamda, söz konusu değişkenler arasındaki nedensellik ilişkileri zaman serisi, panel ve dalgacık tabanlı yöntemler aracılığıyla karşılaştırmalı olarak incelenmiştir. Ayrıca ülke bazlı dalgacık uyum grafikleri aracılığıyla değişkenler arasındaki ilişkilerin incelenen dönem boyunca zaman-frekans düzlemindeki değişimi, ölçeksel yapısı, yönü, gücü ve öncül-ardıl dinamikleri değerlendirilmiştir. Uygulamalı analizlerde öncelikle değişkenler dalgacık dönüşümü aracılığıyla farklı frekans bileşenlerine ayrıştırılmış, ardından elde edilen bileşenler üzerinden nedensellik testleri uygulanmıştır. Böylece geleneksel zaman serisi ve panel veri yaklaşımlarının sunduğu bulgular, dalgacık ayrıştırmasının sağladığı çok ölçekli yapı ile birlikte değerlendirilmiştir. Bu yönüyle çalışma hem ülke bazlı nedensellik ilişkilerini hem de panel düzeyinde ortak nedensellik eğilimlerini karşılaştırmalı olarak ortaya koymayı hedeflemektedir. Elde edilen bulgular, kişi başına gelir, enerji tüketimi ve ticari açıklık arasındaki ilişkilerin ülkelere, dönemlere ve frekans ölçeklerine göre farklılaşabildiğini göstermektedir. Özellikle dalgacık dönüşümüyle elde edilen kısa,iii orta ve uzun dönemli bileşenler, değişkenler arasındaki etkileşimlerin tek bir zaman boyutunda ele alınmasının yeterli olmadığını ortaya koymaktadır. Bu çerçevede çalışma, Kırılgan Beşli ülkelerinde büyüme, enerji kullanımı ve dışa açıklık ilişkilerinin çok ölçekli bir yaklaşımla değerlendirilmesinin daha kapsamlı sonuçlar sunduğunu göstermektedir.
Özet (Çeviri)
Causality analyses are, by their very nature, constructed to identify short-run relationships between variables. However, economic variables may exhibit distinct dynamics across different time horizons. At this point, wavelet-based methods enable the decomposition of series into short-, medium-, and long-run components, thereby allowing causality relationships to be examined within a multi-scale analytical framework. This study aims to investigate the relationships between variables at different scales by applying wavelet transformations to both time series and panel causality analyses. The study examines the per capita gross domestic product, energy consumption, and trade openness for the“Fragile Five”countries — Brazil, Indonesia, India, Turkey, and South Africa — covering the period from 1960 to 2024. Within this framework, the causality relationships among the aforementioned variables are examined comparatively through time series, panel, and wavelet-based methodologies. Furthermore, country-specific wavelet coherence graphs are employed to assess the time-frequency evolution, scale-dependent structure, direction, intensity, and lead-lag dynamics of the relationships between variables throughout the period under investigation. In the empirical analyses, the variables are first decomposed into different frequency components through wavelet transformation, and causality tests are then applied to the components obtained from this decomposition. The findings derived from conventional time series and panel data approaches are thus evaluated in conjunction with the multi-scale structure afforded by wavelet decomposition. In this respect, the study seeks to comparatively reveal both country-specific causality relationships and common causality patterns at the panel level. The empirical results indicate that the relationships among per capita income, energy consumption, and trade openness vary across countries, time periods, and frequency scales. In particular, thev short-, medium-, and long-run components obtained through wavelet transformation demonstrate that examining the interactions between variables within a single time dimension is insufficient to capture their full complexity. Accordingly, the study provides evidence that evaluating the nexus among growth, energy use, and trade openness in the Fragile Five countries through a multi-scale approach yields more comprehensive and informative results.
Benzer Tezler
- Novel time-series based DDoS attack detection schemes for traditional networks and software defined networks
Geleneksel ve yazılım tabanlı ağlar için yeni, zaman serisi bağlamlı DDoS saldırı tespit şemaları
RAMIN FULADİ
Doktora
İngilizce
2021
Elektrik ve Elektronik MühendisliğiBoğaziçi ÜniversitesiElektrik ve Elektronik Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİN ANARIM
- Dalgacık bulanık zaman serisi yöntemi ile aylık akım tahmini
Monthly river discharge prediction by wavelet fuzzy time series method
EYYUP ENSAR BAŞAKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
İnşaat Mühendisliğiİstanbul Teknik Üniversitesiİnşaat Mühendisliği Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MEHMET ÖZGER
- Özellik tabanlı zaman serisi kümelemesi yöntemlerinin performanslarının karşılaştırılması
Comparision performances of feature-based time series clustering techniques via simulation studies
KÜBRA DURSUN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
İstatistikMuğla Sıtkı Koçman Üniversitesiİstatistik Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NEVİN GÜLER DİNCER
- Dalgacık dönüşümü ve shap destekli özellik seçimi ile CNN-LSTM tabanlı güneş ışınımı tahmini
CNN-LSTM based solar irradiance estimation using wavelet transform and shap-assisted feature selection
SONGÜL KAYIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
EnerjiBatman ÜniversitesiYenilenebilir Enerji Sistemleri Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SELAHATTİN BARIŞ ÇELEBİ
- New a fuzzy inference system and ensemble method wi̇th parametri̇c t-norm operator for ti̇me seri̇es predi̇cti̇on
Zaman serisi kestirimi için parametrik t-norm operatörlü yeni bir bulanık çıkarım sistemi ve topluluk metodu
SALİH BERKAN AYDEMİR
Yüksek Lisans
İngilizce
2016
Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve KontrolAnadolu ÜniversitesiBilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YUSUF OYSAL