Cumhuriyet dönemi romanlarındaki değerlerin dönüşümü veyeni boyutlarının türk dili ve edebiyatı öğretimi açısındanincelenmesi (1923-1950)
An investigation of the transformation and new dimensions of values in Republican era novels in terms of Turkish language and literature education (1923-1950)
- Tez No: 1016815
- Danışmanlar: PROF. DR. BAKİ ASİLTÜRK
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Türk Dili ve Edebiyatı, Eğitim ve Öğretim, Turkish Language and Literature, Education and Training
- Anahtar Kelimeler: Cumhuriyet Dönemi, Değer değişimi, Eğitim, Eğitim bilimleri, Modernizm, Modernleşme, Roman, Türk dili ve edebiyatı, Türk dili ve edebiyatı dersi, Öğretim, Republican Period, Changing value, Education, Educational science, Modernism, Modernization, Novel, Turkish language and literature, Turkish language and literature course, Teaching
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Marmara Üniversitesi
- Enstitü: Eğitim Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Türkçe ve Sosyal Bilimler Eğitimi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Türk Dili ve Edebiyatı Öğretmenliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu çalışma, 1923-1950 yılları arasında yayımlanan Cumhuriyet Dönemi Türk Edebiyatı romanlarında modernleşme etkisiyle dönüşen değerleri ve değerlerin kazandığı yeni boyutları tespit etmeyi ve bu eserlerin Türk dili ve edebiyatı öğretimindeki eğitsel işlevini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Araştırmanın evrenini, dönemin zihniyetini eserlerine yansıtan öncü yazarlardan Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin ve Peyami Safa'nın toplam 30 romanı oluşturmaktadır. Çalışmada nitel araştırma yöntemlerinden doküman analizi tekniği kullanılmıştır. Romanlarda değer kavramının doğrudan kullanımına bakılmaksızın, bağlamsal ve anlamsal açıdan değerler dönüşümünü veya bir değerin yeni bir boyutunu işaret eden sahneler, ifadeler ve karakter tutumları taranmış ve karşılaşılan değerler kaydedilmiştir. Yapılan incelemeler sonucunda tekrarlanma sıklığına göre öne çıkan statü, saygı, vatanseverlik, sevgi, sorumluluk, arkadaşlık, namus, dürüstlük, dindarlık, hoşgörü ve aile değerleri araştırmanın örneklemini oluşturmuştur. Modernleşmenin en radikal biçimde dönüştürdüğü statü değeri; sosyo-kültürel (8 alt başlık), sosyo-ekonomik (3 alt başlık) ve sosyo-politik yenilikler açısından ayrıntılı olarak tasnif edilmiştir. Çalışmanın bulgular kısmında, tespit edilen her bir yeni değerin nasıl ele alındığını somutlaştırmak amacıyla ilgili romanlardan doğrudan alıntılara yer verilmiştir. Bu yöntemle değerlerin bağlam içindeki yansımaları sergilenmeye çalışılmıştır. Böylece tespit edilen değerlerin edebî düzlemdeki karşılığı verilerek çalışmanın nesnel dayanaklarını belirginleştirmek hedeflenmiştir. İncelenen yazarların eserlerinde, modernleşme sancıları içindeki toplumun yaşadığı değerler değişimini temel bir sorun olarak işledikleri tespit edilmiştir. Elde edilen veriler, söz konusu romanların Türk dili ve edebiyatı öğretiminde değerler eğitimi için materyal olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Bu çalışmanın yöntemi; Türk edebiyatı metinlerinin değerler bağlamında incelenmesi konusunda öğretmen adayları ile öğretmenlere fikir sunabilir ayrıca öğrencilere değerleri kazandırma noktasında Türk edebiyatı romanlarından nasıl yararlanabileceklerine dair bakış açısı kazandırabilir.
Özet (Çeviri)
This study aims to identify the transformation of values and their infusion with new meaning during the Turkish modernization period, focusing on Turkish-language novels published between 1923 and 1950. It aims to reveal the potential utility of these works in Turkish language and literature education. The focus consists of 30 novels authored by Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Halide Edip Adıvar, Reşat Nuri Güntekin, and Peyami Safa, who reflect the spirit of the times in their works. The qualitative research method of document analysis was employed in the study. Scenes, expressions and character attitudes depicting the transformation of values were examined contextually and semantically and observations were recorded. The findings were classified into a custom hierarchy containing the values of status, respect, patriotism, love, responsibility, friendship, honor, honesty, piety, tolerance, and family. These stood out for their frequency of repetition. The value of status, which is pointed out as having experienced the most radical transformation in the modernization period, was further broken down through the lens of socio-cultural (8 subheadings), socio-economic (3 subheadings), and socio-political innovations of the time. In the findings section of the study, direct quotations from the novels are included to demonstrate how each transformed value is treated within source texts. The aim is to clarify the objective grounding of the study by providing the literary reflections of the identified values. The findings indicate that the changes in values and the societal pains of modernization were treated as a fundamental issue in these works. The data obtained demonstrates the viability of the novels as source materials for values education in Turkish Language and Literature education. The methods employed in this study can assist pre-service or in-service teachers on how to utilize Turkish literature novels in instilling values in students.
Benzer Tezler
- “İnkılâp romanları”nda beden politikaları ve yeni neslin inşası
Body politics in“inkilap novels”and the construction of a new generation
DAMLA ŞENGÜL
Doktora
Türkçe
2026
Türk Dili ve EdebiyatıMimar Sinan Güzel Sanatlar ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. YALÇIN ARMAĞAN
- Bir medeniyet değişimini tango üzerinden okumak
Reading a civilization change through“tango”
ECE NUR AKPINAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıAtatürk ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ERDOĞAN ERBAY
- Abdullah Ziya Kozanoğlu'nun tarihî romanlarındaki değerlerin Türkçe eğitimi açısından incelenmesi
The review of the values in the historical novels of Abdullah Ziya Kozanoğlu from Turkish educational aspect
AHMET MOCAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıMuğla Sıtkı Koçman ÜniversitesiTürkçe Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. HATİCE FIRAT
- Reşat Nuri Güntekin'in romanlarında halk-aydın çatışması
The conflict between the public and intellectual in Reşat Nuri Güntekin's novels
YASEMİN KARATAŞ
Yüksek Lisans
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıYıldız Teknik ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. NİHAYET ARSLAN
- Fakihe Odman'ın hayatı, sanatı ve eserleri üzerine bir inceleme
An examination of Fakihe Odman's life, art, and works
FEYZA HACIBEKTAŞOĞLU
Yüksek Lisans
Türkçe
2025
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Arel ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ BEYHAN UYGUN AYTEMİZ