Azerbaycan türkçesi için bir duygu analizi çerçevesi geliştirme
Developing a sentiment analysis framework for azerbaijani
- Tez No: 1016837
- Danışmanlar: PROF. DR. REFİK SAMET
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Bilgisayar Mühendisliği Bilimleri-Bilgisayar ve Kontrol, Computer Engineering and Computer Science and Control
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Ankara Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilgisayar Mühendisliği Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilgisayar Mühendisliği Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu tez, Azerbaycan dili için duygu analizinin yalnızca sınıflandırma başarımına indirgenemeyeceği, dil kaynağı geliştirme, morfoloji-duyarlı modelleme, alanlar arası sağlamlık ve açıklanabilirliğin birlikte ele alınması gerektiği varsayımından hareket etmektedir. Bu amaçla, Azerbaycan dili için açıklanabilir, morfoloji-duyarlı ve alanlar arası sağlam bir duygu analizi çerçevesi geliştir- ilmiştir. Çalışmada problem alanı ve veri gereksinimleri tanımlanmış, veri toplama, temizleme ve ön işleme süreçleri yürütülmüş, Azerbaycan dili için SentiAzNet adlı kutupluluk sözlüğü geliştir- ilmiş, bu sözlük bilgisinin finans ve iş dünyası alanındaki aspekt-tabanlı duygu analizi görevine entegrasyonu incelenmiş, MahSA adlı morfoloji-duyarlı çok alanlı hibrit mimari tasarlanmış ve alan kaymasına dayanıklı cümle temsilleri öğrenilmiştir. Tüm bileşenler açıklanabilirlik, hata analizi ve karşılaştırmalı deneyler çerçevesinde birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, geliştirilen kutu- pluluk sözlüğünün güvenilir bir sembolik önbilgi kaynağı sunduğunu, sözlük bilgisinin bağlamsal modellere uygun biçimde aktarıldığında performansı ve yorumlanabilirliği güçlendirdiğini, hibrit mimarinin özellikle nötr sınıf ve zor alanlarda daha dengeli sonuçlar ürettiğini ve alanlar arası sağlam temsil öğrenmesinin genellenebilirliği artırdığını göstermektedir. Sonuç olarak bu tez, Azerbaycan dili için güvenilir, açıklanabilir ve yeniden kullanılabilir bir duygu analizi araştırma çerçevesi sunmakta; aynı zamanda düşük kaynaklı ve morfolojik açıdan zengin diğer diller için de yöntemsel bir temel önermektedir.
Özet (Çeviri)
This dissertation treats sentiment analysis for Azerbaijani not as a standalone classification task, but as a broader research problem requiring resource construction, morphology-aware modeling, cross-domain robustness, and explainability. To this end, an explainable, morphology-aware, and domain-robust sentiment analysis framework was developed for Azerbaijani. The study defined the problem space and data requirements, carried out data collection, cleaning, and preprocess- ing, developed a polarity lexicon called SentiAzNet, investigated the integration of lexicon-based knowledge into aspect-based sentiment analysis in the finance and business domain, designed a multi-domain hybrid architecture called MahSA, and learned sentence representations that are more resistant to domain shift. All components were evaluated jointly through explainability anal- yses, error analyses, and comparative experiments. The findings show that the proposed lexicon provides reliable symbolic prior knowledge, that lexicon-guided contextual modeling strengthens both predictive performance and interpretability, that the hybrid architecture yields more balanced results especially for the neutral class and challenging domains, and that domain-robust represen- tation learning improves generalization across domains. Overall, the dissertation offers a reliable, explainable, and reusable research framework for sentiment analysis in Azerbaijani and provides a methodological basis for other low-resource and morphologically rich languages.
Benzer Tezler
- Azerbaycan Türkçesinde kalıp sözler
Formulaic expression in Azerbaijan Turkish
FATMA AYAN
Doktora
Türkçe
2025
Türk Dili ve EdebiyatıEge ÜniversitesiTürk Dili ve Lehçeleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. İBRAHİM ŞAHİN
PROF. DR. ZEKİ KAYMAZ
- Arzu ile Kanber Hikâyesi (Milli Kütüphane Nüshası 06 Mil Yz A 8618 ve Konya Nüshası 42 Kon 1882/2) (İnceleme-Metin-Çeviri-Dizin-Tıpkıbasım)
“The Tale of Arzu and Kanber”(National Library Copy 06 Mil Yz A 8618 and Konya Library Copy 42 Kon 1882/2) (Analysis- text-traslation-index-facsimile)
TÜRKAN KORKMAZ
Doktora
Türkçe
2017
Türk Dili ve EdebiyatıMarmara ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
PROF. DR. EMİNE AKİLE NASKALİ
- 17. yüzyılda iran sahasında yazılmış üç dilli (İtalyanca-Farsça-Eski Azerbaycan Türkçesi) bir sözlük -inceleme ve metin-
A trilingual (Italian-Persian-Old Azerbaijani) dictionary written in Iran in the 17th century -review and text-
ORHAN BALDANE
Doktora
Türkçe
2022
DilbilimAnkara Hacı Bayram Veli ÜniversitesiÇağdaş Türk Lehçeleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FEYZİ ERSOY
- Azerbaycan Türkçesinde durum eklerine işlevsel bir bakış
An overview of state functional annexes Azerbaijan Turkish
ELİF MAZMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2011
Türk Dili ve EdebiyatıKahramanmaraş Sütçü İmam ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. MUSTAFA TANÇ
- Dîvânu Lugâti't-Türk ile Azerbaycan Türkçesinin karşılaştırmalı söz varlığı üzerine bir araştırma
A research on the comparative vocabulary of Dîvânu Lugâti't-Türk and Azerbaijani Turkish
ZABİT AYTEK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
Türk Dili ve EdebiyatıAnkara Yıldırım Beyazıt ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ HÜLYA GÖKÇE