Toplumsal belleğin yeniden inşası bağlamında kamusal heykelin yıkımı (ikonoklazm) ve temsiliyet krizi
The demolition of public sculpture (iconoclasm) and the crisis of representation in the context of the reconstruction of collective memory
- Tez No: 1017045
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ EMRE ŞEN
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Güzel Sanatlar, Fine Arts
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Çankırı Karatekin Üniversitesi
- Enstitü: Güzel Sanatlar Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Sanat ve Tasarım Ana Sanat Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Kamusal alanlardaki heykel ve anıtlar, yalnızca estetik nesneler değil, toplumsal belleğin, ideolojik yönelimlerin ve iktidar ilişkilerinin mekânsal göstergeleridir. Bu çalışma, kamusal heykellerin üretim süreçlerinden çok yıkım, tahrip, yerinden edilme ve sansürlenme biçimlerine odaklanarak politik ikonoklazmı temsiliyet krizi bağlamında incelemektedir. Araştırmanın temel problemi, anıtın maddi ve simgesel süreklilik iddiası ile toplumsal değerlerin değişkenliği arasındaki gerilimdir. Nitel araştırma yaklaşımıyla yürütülen çalışmada literatür taraması, karşılaştırmalı vaka incelemesi ve görsel dokümantasyon analizi kullanılmış; Black Lives Matter hareketi, post-Sovyet de-komünizasyon süreçleri, diktatörlüklerin çöküşü ve Türkiye'deki kamusal heykel tartışmaları birlikte değerlendirilmiştir. Bulgular, anıtlara yönelik müdahalelerin yalnızca vandalizm, asayiş sorunu veya geçmişi silme girişimi olarak açıklanamayacağını; bu eylemlerin kamusal belleğin yeniden müzakere edildiği siyasal, simgesel ve mekânsal süreçler olduğunu göstermektedir. Bu nedenle ikonoklazm, kendi başına özgürleştirici veya baskıcı sayılmamakta; aktör, amaç, yöntem ve bağlam temelinde değerlendirilmektedir. Küresel örneklerde müdahaleler çoğu kez sömürgecilik, ırkçılık ve otoriter geçmişlerle hesaplaşma biçiminde ortaya çıkarken, Türkiye'de incelenen vakalarda yukarıdan aşağıya müdahaleler ile ideolojik ve ahlaki sansür mekanizmaları daha belirgin görünmektedir. Sonuç olarak çalışma, kaldırılan veya tahrip edilen anıtların bıraktığı boşlukların yeni hatırlama, tartışma ve geçmişle yüzleşme biçimleri üretebildiğini savunmaktadır.
Özet (Çeviri)
Public sculptures and monuments are not merely aesthetic objects; they are spatial manifestations of collective memory, ideological orientations, and power relations. Rather than focusing on the production of public sculptures, this study examines political iconoclasm through the lens of the crisis of representation by investigating the destruction, defacement, displacement, and censorship of monuments. The central research problem concerns the tension between the monument's claim to material and symbolic permanence and the changing nature of social values. Employing a qualitative research approach, the study utilizes a literature review, comparative case studies, and visual documentation analysis. It comparatively examines the Black Lives Matter movement, post-Soviet decommunization processes, the collapse of authoritarian regimes, and debates surrounding public sculpture in Türkiye. The findings demonstrate that interventions targeting monuments cannot be explained solely as acts of vandalism, public disorder, or attempts to erase the past. Rather, such interventions constitute political, symbolic, and spatial processes through which collective memory is renegotiated in the public sphere. Accordingly, iconoclasm should not be regarded as inherently emancipatory or oppressive; instead, it should be evaluated in relation to its actors, intentions, methods, and socio-political context. While global examples often reflect attempts to confront colonialism, racism, and authoritarian legacies, the Turkish cases reveal more pronounced patterns of top-down interventions and mechanisms of ideological and moral censorship. In conclusion, the study argues that the voids left by removed or destroyed monuments can generate new forms of remembrance, public debate, and engagement with the past.
Benzer Tezler
- İsmayıl Hakkı Baltacıoğlu'nun kültür ve eğitim kavramı üzerine bir inceleme
An Examination of the concepts of culture and education of Ismayıl Hakkı Baltacıoğlu
ABDULLAH DİKİCİ
- Konut bölgelerinde parsel düzeni uygulamasının kent topraklarının rasyonel kullanımı çerçevesinde mimari açıdan değerlendirilmesi
An Architeet's Criticism of the Currently Practised method of plot formation in residential areas from the point of View of rational utilization of urban deatories
SUZAN ESİRGEN
- Ülkemizdeki çeşitli büyüklükteki yerleşim merkezlerinde uygulanabilecek kültür yapısı planlama modeli
The Planning model of the cultural building which applicable at different size of settlement center
MUSTAFA İNCESAKAL
- Antakya tarihi ticaret merkezi mekansal yapı değişim ve gelişim sürecinin kent ticaret merkezi planlamasına etkinliği
The Effectiveness of spatial structural chance and development period of the historical trade center of Antakya in the urban trade planning
NEVİN TURGUT
