Cezâyir-i Bahr-i Sefîd vilayet salnamelerine göre Menteşe Adaları'nın idarî, sosyal ve ekonomik yapısı (1870– 1903)
Administrative, social and economic structure of the Menteşe Islands according to the salnames of the Aegean Islands province (1870–1903)
- Tez No: 1017303
- Danışmanlar: DOÇ. DR. METİN MENEKŞE
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Muğla Sıtkı Koçman Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Tarih Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Osmanlı Devleti'nin Adalar Denizi'ndeki hakimiyet sahası içerisinde yer alan Menteşe Adaları, Anadolu kıyılarına yakın konumları, deniz ticaret yolları üzerindeki etkileri ve çok kültürlü toplumsal yapılarıyla Osmanlı taşra teşkilatı içerisinde dikkat çeken bölgeler arasında yer almıştır. Menteşe Adaları üzerine yapılan çalışmalar incelendiğinde büyük ölçüde siyasi gelişmeler, diplomatik ilişkiler ve askeri meselelerin esas alındığı görülmektedir. Bu durum adaların, idari, sosyal ve ekonomik yapısının ayrıntılı ve bütüncül bir biçimde incelenmesini de gerekli kılmaktadır. Zira adalar, çok yönlü demografik yapısı, süreç içerisinde şekillenen idari teşkilatlanması, çeşitli tarım ürünleri, denizcilik faaliyetleri ve canlı ticaret ağları ile dinamik bir yapıya sahiptir. Osmanlı Devleti için XIX. yüzyıl gerek iç gerekse dış dinamiklerin etkisiyle köklü idari, sosyal ve ekonomik dönüşümlerin yaşandığı bir dönem olmuştur. Bu süreçte devlet, tebaasını ve coğrafyasını daha iyi tanımak, vergi ve nüfus potansiyelini öğrenmek maksadıyla çeşitli istatistiki yöntemlere başvurmuştur. Bu yöntemlerin başında gelen salnameler, dönemin idari, sosyal ve ekonomik yapısını yansıtan başlıca kaynaklardan biri haline gelmiştir. Bu bağlamda Menteşe Adaları, Osmanlı Devleti'nin deniz hâkimiyeti anlayışı içerisinde stratejik bir konuma sahip olmasının yanı sıra XIX. yüzyıldaki idari dönüşümün ve taşra yönetim anlayışının izlenebildiği önemli bölgelerden biri olmuştur. Nitekim bu tez çalışmasında, Menteşe Adaları'nın siyasi, diplomatik ve askeri hadiselerinden ziyade tarihsel süreçteki idari, sosyal ve ekonomik dönüşümü vilayet salnameleri merkezinde incelenmiştir. Bu tez çalışması, üç ana bölüm üzerine inşa edilmiştir. İlk bölümde, Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilayeti'nin coğrafi yapısı, tarihsel süreci, idari teşkilatı ve nüfusu üzerinde durulmuştur. Adalar grubu genel olarak tanıtılırken Menteşe Adaları kendi içerisinde ayrı ayrı incelenmiştir. İkinci bölümde ise Menteşe Adaları'nın idari ve sosyal yapısı ele alınmıştır. Sosyal yapısı içerisinde nüfus, eğitim kurumları ve diğer sivil-kamusal alanlar üzerinde durulmuştur. Üçüncü bölümde ise Menteşe Adaları'nın kendine has iktisadi özellikleri ortaya konularak tarım ve hayvancılık potansiyelleri, ticaret ve liman faaliyetleri, imalat sanayisi, bölge için kadim bir geçmişe sahip olan süngercilik ve balıkçılık faaliyetleri analiz edilmiştir. Bu veriler ortaya konulurken ana kaynak olan 1870-1903 yılları arasında yayımlanan Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilayet Salnameleri esas alınmıştır. Bunun yanı sıra arşiv kayıtları, kaynak eserler, seyahatnameler ve araştırma eserlerden de istifade edilmiştir. Bu tez çalışmasında, Osmanlı Devleti'nin Menteşe Adaları'nda askeri tedbirleri almasının yanı sıra güçlü bir bürokratik yapı oluşturduğunu, sosyal yapının gelişmesine çalıştığını ve ekonomik hayatın canlı kalmasını teşvik ettiğini ortaya koymak önemli çıktılar arasında yer almaktadır. Bununla birlikte adaların yalnızca stratejik bir üs değil aynı zamanda Anadolu ile güçlü bir bağının bulunduğu ve karşılıklı ilişkilerin iki taraf için de önemli sosyal ve ekonomik sonuçlar ortaya çıkardığı tespit edilmiştir. Ayrıca bu tez çalışmasının ilgili alana katkı sağlaması ve bu alanda yapılacak çalışmalara bir referans teşkil etmesi temenni edilmektedir.
Özet (Çeviri)
The Menteşe Islands, located within the Ottoman Empire's sphere of influence in the Aegean Sea, stood out as significant regions within the Ottoman provincial administration due to their proximity to the Anatolian coast, their influence on maritime trade routes, and their multicultural social structure. Studies on the Menteşe Islands largely focus on political developments, diplomatic relations, and military matters. This necessitates a detailed and holistic examination of the islands' administrative, social, and economic structure. The islands possess a dynamic structure characterized by their multifaceted demographic composition, evolving administrative organization, diverse agricultural products, maritime activities, and vibrant trade networks. The 19th century was a period of profound administrative, social, and economic transformations for the Ottoman Empire, influenced by both internal and external dynamics. During this period, the state employed various statistical methods to better understand its subjects and geography, and to assess tax and population potential. Among these methods, yearbooks (salnames) became one of the primary sources reflecting the administrative, social, and economic structure of the era. In this context, the Menteşe Islands, in addition to their strategic location within the Ottoman Empire's understanding of naval dominance, were also one of the important regions where the administrative transformation and provincial administration concepts of the 19th century could be observed. Indeed, this thesis examines the administrative, social, and economic transformation of the Menteşe Islands throughout history, focusing on the provincial yearbooks, rather than their political, diplomatic, and military events. This thesis is structured around three main sections. The first section focuses on the geographical structure, historical process, administrative organization, and population of the Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilayet (Aegean Islands Province). While the island group is introduced generally, the Menteşe Islands are examined individually. The second section deals with the administrative and social structure of the Menteşe Islands. Within this social structure, the population, educational institutions, and other civil and public spheres are discussed. The third section of this thesis examines the unique economic characteristics of the Menteşe Islands, analyzing their agricultural and livestock potential, trade and port activities, manufacturing industry, and the longstanding sponge fishing and other fishing activities in the region. The primary source for this analysis is the 1870-1903 Cezâyir-i Bahr-i Sefîd Vilayet Salnameleri (Annual Yearbooks of the Aegean Islands). In addition, archival records, source materials, travelogues, and research works have also been utilized. This thesis highlights that the Ottoman Empire not only implemented military measures in the Menteşe Islands but also established a strong bureaucratic structure, worked to develop the social structure, and encouraged the dynamism of the economic life. Furthermore, it is determined that the islands were not only a strategic base but also held strong ties to Anatolia, with reciprocal relations yielding significant social and economic results for both sides. It is hoped that this thesis will contribute to the field and serve as a reference for future studies in this area.
Benzer Tezler
- M. 1903 (h. 1321) tarihli Sâlnâme'ye göre Cezâyir-i Bahr-i Sefîd vilâyeti
According to m. 1903 (h. 1321) year's Sâlnâme to the province of Cezâyir-i Bahr-i Sefîd
FATİH ÖZÇELİK
Yüksek Lisans
Türkçe
2007
TarihAbant İzzet Baysal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. AYŞE KAYAPINAR
- Çanakkale'de eğitim ve eğitim kurumları
Education and training institutions in Çanakkale
NURHAN ACAR AZKIN
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
Eğitim ve ÖğretimÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiOrtaöğretim Sosyal Alanlar Eğitimi Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. ŞERİF KORKMAZ
- Cezâyir-i Bahr-i Sefid Vilâyeti'nde eğitim kurumları (1876-1909)
Educational institutions in the province of Cezâyir-i Bahr-i Sefid (1876-1909)
RAMAZAN TURAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2020
TarihÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
PROF. DR. ŞERİF KORKMAZ
- Atatürk Döneminde genel milletvekili seçimleri: Çanakkale örneği (1923?1938)
General parlimentary elections during Atatürk Period: Çanakkale case (1923?1938)
ERHAN ACAR
Yüksek Lisans
Türkçe
2012
TarihÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
YRD. DOÇ. DR. MİTHAT ATABAY
- Aydın vilayeti'nde sürgün: Tanzimat'tan Cumhuriyet'e
Exile in the province of Aydin :From Tanzimat to Republic
BİRAY TUGAY