Şema terapi odaklı pozitif şemaları geliştirme grup müdahale programının ergenlerin pozitif şemaları ve psikolojik iyi oluşları üzerine etkisi: Karma yöntem araştırması
The effect of schema therapy focused positive schemas development group intervention program on adolescents' positive schemas and psychological well-being: A mixed method study
- Tez No: 1018739
- Danışmanlar: PROF. DR. FULYA YÜKSEL ŞAHİN
- Tez Türü: Doktora
- Konular: Psikoloji, Psychology
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Yıldız Teknik Üniversitesi
- Enstitü: Sosyal Bilimler Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Eğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Bu araştırmanın amacı, Şema Terapi Odaklı Pozitif Şemaları Geliştirme Grup Müdahale Programı'nın ergenlerin pozitif şemaları ve psikolojik iyi oluşları üzerindeki etkisini incelemek ve bu amaçla kullanılan Young Pozitif Şema Ölçeği'nin Türk ergen örnekleminde geçerlik ve güvenirliğini değerlendirmektir. Araştırma, karma yöntem araştırma desenine göre yürütülmüştür. Çalışmada Young Pozitif Şema Ölçeği'nin psikometrik özelliklerini incelemek üzere 777 ergenden veri toplanmıştır. Araştırmanın pilot çalışmasında 10 ergen; deneysel çalışmasında ise 12'si deney, 14'ü kontrol grubunda olmak üzere 26 ergen yer almıştır. Böylece araştırma, toplam 36 katılımcı ile yürütülmüştür. Deney grubu katılımcıları 18 oturumdan oluşan grup müdahale programına katılmış, kontrol grubuna araştırma sürecinde herhangi bir psikoeğitsel müdahale uygulanmamıştır. Nicel veriler, Kişisel Bilgi Formu, Young Pozitif Şema Ölçeği ve Psikolojik İyi Oluş Ölçeği ile toplanmıştır. Nitel veriler ise Şema Terapi Odaklı Pozitif Şemaları Geliştirme Grup Müdahale Programının Süreç Değerlendirme Formu ile toplanmıştır. Nicel verilerin analizinde Doğrulayıcı Faktör Analizi, Friedman Testi, Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi, Mann Whitney U Testi, Tekrarlı Ölçümler İçin ANOVA Testi, Bağımsız Örneklemler İçin t Testi kullanılmıştır. Nitel verilerin analizi ise betimsel analiz (dokusal betimleme ve yapısal betimleme) kullanılmıştır. Araştırmanın sonucunda, Young Pozitif Şema Ölçeği'nin 14 faktörlü bir yapı sergilediği; model uyum indekslerinin kabul edilebilir düzeyde olduğu ve alt ölçeklerin iç tutarlılık katsayılarının yeterli düzeyde bulunduğu belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk ergen örneklemi için pozitif şemaları değerlendirmede geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabileceğini göstermektedir. Deneysel araştırma sonucunun bulgularına göre, deney grubunda pozitif şemalar ve psikolojik iyi oluş düzeylerinde ön testten son teste ve izleme testine doğru geniş etki büyüklüğünde anlamlı artışlar olduğunu, bu artışların 12 haftalık izleme ölçümünde korunduğunu ortaya koymuştur. Buna karşılık kontrol grubunda pozitif şemalar ve psikolojik iyi oluş düzeylerinde zaman içinde düşüş gözlenmiştir. Araştırmanın nitel analizi sonucunda, müdahale programının ve liderin özellikleri, müdahale öncesi var olan şemalar, müdahale sonrası gelişen şemalar ve müdahalenin sorunlarla başa çıkmaya etkisi olmak üzere dört ana tema belirlenmiştir. Katılımcılar, programın yararlı, farkındalık artırıcı ve kendini tanımayı kolaylaştırıcı olduğunu; istikrarlı bağlanma, sosyal aidiyet, öz şefkat, sağlıklı sınırlar, öz bakım ve öz denetim gibi pozitif şemalarının güçlendiğini; kaygı ve stresle başa çıkma, planlama, ders başarısı ve ilişkiler gibi alanlarda gözle görülür iyileşmeler yaşadıklarını ifade etmişlerdir. Sonuç olarak, bu araştırma, Young Pozitif Şema Ölçeği'nin Türk ergenleri için geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğunu ve Şema Terapi Odaklı Pozitif Şemaları Geliştirme Grup Müdahale Programı'nın ergenlerin pozitif şemalarını ve psikolojik iyi oluşlarını artırmada etkili, uygulanabilir ve kabul edilebilir bir müdahale modeli sunduğunu ortaya koymaktadır.
Özet (Çeviri)
The aim of this study was to examine the effect of the Schema Therapy Focused Positive Schemas Development Group Intervention Program on adolescents' positive schemas and psychological well-being, and to evaluate the validity and reliability of the Young Positive Schema Questionnaire in a Turkish adolescent sample. The study was conducted using a mixed method research design. Data were collected from 777 adolescents to examine the psychometric properties of the Young Positive Schema Questionnaire. In the pilot study, 10 adolescents participated. In the experimental study, a total of 26 adolescents took part, including 12 in the experimental group and 14 in the control group. Thus, the intervention phase of the study was carried out with a total of 36 participants. Participants in the experimental group attended an 18-session group intervention program, whereas no psychoeducational intervention was administered to the control group during the research process. Quantitative data were collected using the Personal Information Form, the Young Positive Schema Questionnaire, and the Psychological Well-Being Scale. Qualitative data were collected through the Process Evaluation Form of the Schema Therapy Focused Positive Schemas Development Group Intervention Program. Quantitative data were analyzed using Confirmatory Factor Analysis, the Friedman Test, the Wilcoxon Signed-Rank Test, the Mann-Whitney U Test, Repeated Measures ANOVA, and the Independent Samples t-Test. Qualitative data were analyzed using descriptive analysis, including textual and structural description. The results revealed that the Young Positive Schema Questionnaire demonstrated a 14-factor structure, that the model fit indices were at an acceptable level, and that the internal consistency coefficients of the subscales were adequate. These findings indicate that the scale can be used as a valid and reliable measurement tool for assessing positive schemas in Turkish adolescents. According to the findings of the experimental study, significant increases with large effect sizes were observed in the experimental group's positive schemas and psychological well-being levels from pre-test to post-test and follow-up test, and these increases were maintained at the 12-week follow-up measurement. In contrast, decreases over time were observed in the control group's positive schemas and psychological well-being levels. As a result of the qualitative analysis, four main themes were identified: the characteristics of the intervention program and the group leader, schemas existing before the intervention, schemas developed after the intervention, and the effect of the intervention on coping with problems. Participants stated that the program was useful, increased awareness, and facilitated self-understanding; that their positive schemas, such as stable attachment, social belonging, self-compassion, healthy boundaries, self-care, and self-control, were strengthened; and that they experienced noticeable improvements in areas such as coping with anxiety and stress, planning, academic achievement, and relationships. In conclusion, this study showed that the Young Positive Schema Questionnaire is a valid and reliable measurement tool for Turkish adolescents and that the Schema Therapy Focused Positive Schemas Development Group Intervention Program provides an effective, feasible, and acceptable intervention model for improving adolescents' positive schemas and psychological well-being.
Benzer Tezler
- Bağlanma stilleri ile otomatik düşünceler arasındaki ilişkide erken dönem ayrılma ve reddedilme uyumsuz şema alanının aracı rolü
Exami̇ni̇ng the medi̇ati̇ng role of the early maladapti̇ve schema domai̇n of di̇sconnecti̇on and rejecti̇on i̇n the relati̇onshi̇p betweenattachment styles and automati̇c thoughts
BEGÜM GÜLERMAN
Yüksek Lisans
Türkçe
2026
PsikolojiKonya Gıda ve Tarım ÜniversitesiPsikoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. RAMAZAN ARI
- Anksiyete bozuklukları ve depresif bozuklukta şema modları, erken dönem uyumlu şemalar ve semptom şiddeti arasındaki ilişkinin incelenmesi
Investigation of the relationship between schema modes, early adaptive schemas and symptom severity in anxiety disorders and depressive disorder
BÜŞRA ALTUNTAŞ
Tıpta Uzmanlık
Türkçe
2024
PsikiyatriUfuk ÜniversitesiRuh Sağlığı ve Hastalıkları Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. AHMET GÜL
- Üniversite öğrencilerinde erken dönem uyumsuz şemalar, başa çıkma stilleri ve öznel iyi oluş arasındaki ilişkilere yönelik bir model sınaması
Testing a model of associations between early maladaptive schemas, coping styles, and subjective well-being in university students
MURAT BOYSAN
Doktora
Türkçe
2012
PsikolojiAnkara ÜniversitesiEğitimde Psikolojik Hizmetler Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. METİN PİŞKİN
- Şema terapi odaklı müdahale programının üniversite öğrencilerinin pozitif şema ve sosyal kaygı düzeylerine etkisinin incelenmesi
Examining the effect of a schema therapy-focused intervention program on university students' positive schema and social anxiety levels
EMİRHAN AKTAŞ
Doktora
Türkçe
2024
PsikolojiBursa Uludağ ÜniversitesiEğitim Bilimleri Ana Bilim Dalı
PROF. DR. FİGEN AKÇA
- Mod yönelimli grup şema terapinin madde kullanım bozukluğu olan çocuğa sahip anneler ve onların çocukları üzerindeki etkilerinin karşılaştırmalı olarak incelenmesi
A comparative investigation of the effects of mode-oriented group schema therapy on mothers of children with substance use disorder and their substance-using children
MUHAMMED ARIKAN