Canavar otuna dayanıklı farklı ayçiçek hatlarının belirlenmesi
Identification of different sunflower lines resistant to broomrape
- Tez No: 1019010
- Danışmanlar: DOÇ. DR. DİLEK TEKDAL, DR. AYŞE NURAN ÇİL
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Biyoteknoloji, Ziraat, Biotechnology, Agriculture
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Mersin Üniversitesi
- Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Belirtilmemiş.
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Ayçiçeği (Helianthus annuus L.), bitkisel yağ üretiminde önemli bir kültür bitkisi olup, üretimini sınırlayan en önemli biyotik stres faktörlerinden biri canavar otu (Orobanche cumana Wallr.)'dur. Canavar otu, klorofilsiz parazitik bir bitki olup ayçiçeğinin köklerine tutunarak su ve besin maddelerini tüketmekte, bu durum verim ve kalite kayıplarına neden olmaktadır. Kimyasal ve kültürel mücadele yöntemlerinin sınırlı etkisi ve çevresel riskleri nedeniyle, dayanıklı ayçiçek hatlarının geliştirilmesi sürdürülebilir bir çözüm olarak öne çıkmaktadır. Sunulan bu çalışma ile moleküler belirteçlerden Basit Dizi Tekrarları (SSR) ve Dizi Etiketli Bölgeler (STS) kullanılarak, çeşitli ayçiçeği (Helianthus annuus L.) populasyonları ile seçkin saf hatlar arasındaki genetik çeşitliliği ve filogenetik ilişkilerin değerlendirilmesi amaçlanmıştır. Populasyonun genetik yapısı, etkili alel sayısı (Ne), Shannon Bilgi İndeksi (I), beklenen heterozigotluk (He) ve tarafsız beklenen heterozigotluk (uHe) dahil olmak üzere yedi farklı polimorfik lokustaki temel çeşitlilik parametrelerinin nicelendirilmesiyle belirlenmiştir. Filogenetik topolojiyi değerlendirmek ve Sitoplazmik Erkek Sterilitesi (CMS) hatları, Restorer (R) hatları ve spesifik testörlerden oluşan seçkin germplazm arasında heterotik gruplama kalıplarını belirlemek amacıyla, Aritmetik Ortalama ile Ağırlıksız Çift Grup Yöntemi (UPGMA) kullanılarak küme analizi gerçekleştirilmiştir. Temsili populasyon içinde, moleküler belirteçler orta ila yüksek düzeyde genetik polimorfizm ortaya koymuştur. Etkili alel sayısı (Ne) 1,461 ile 1,875 arasında değişlik göstermiştir (Ortalama = 1,655) ve Shannon İndeksi ortalama 0,581 olarak belirlenmiştir; bu bulgular istikrarlı bir gen zenginliği ve dengeli bir alel dağılımının varlığını göstermektedir. UPGMA yöntemiyle elde edilen dairesel dendrogram, genotipleri iki eşit olmayan, yapısal olarak farklı soy grubuna ayırmıştır: Belirli alt kladlar, tek tip baba restoratörlerini (R1-47, R1-15, R1-69, R1-34) ve anne hatlarını başarıyla gruplandırmış olsa da, genel yapı, belirli CMS ve R hatları arasında örtüşen bir düzen sergilemiştir; bu durum, seçici ıslah nedeniyle seçkin evcil hatlar içinde ortak bir soyağacı geçmişini ve dar bir genetik temeli yansıtmaktadır. Çalışma sonuçlarının, ayçiçeği üretiminde canavar otunun neden olduğu verim kayıplarının azaltılmasına katkı sağlaması ve sürdürülebilir tarıma destek olması beklenmektedir.
Özet (Çeviri)
Sunflower (Helianthus annuus L.) is an important crop for vegetable oil production, and one of the most significant biotic stress factors limiting its production is broomrape (Orobanche cumana Wallr.). Broomrape is a chlorophyll-lacking parasitic plant that attaches itself to the roots of sunflowers and consumes water and nutrients, leading to losses in yield and quality. Given the limited effectiveness and environmental risks associated with chemical and cultural control methods, the development of resistant sunflower lines is emerging as a sustainable solution. This study aimed to assess the genetic diversity and phylogenetic relationships among various sunflower (Helianthus annuus L.) populations and elite inbred lines using molecular markers, Simple Sequence Repeats (SSRs), and Sequence-Tagged Sites (STSs). The genetic structure of the population was determined by quantifying key diversity parameters at seven different polymorphic loci, including the number of effective alleles (Ne), the Shannon Information Index (I), expected heterozygosity (He), and unbiased expected heterozygosity (uHe). Cluster analysis was performed using the Unweighted Pair Group Method with Arithmetic Mean (UPGMA) to evaluate the phylogenetic topology and to identify heterotic grouping patterns among elite germplasm comprising Cytoplasmic Male Sterility (CMS) lines, Restorer (R) lines, and specific testers. Within the representative population, molecular markers revealed a moderate to high level of genetic polymorphism. The number of effective alleles (Ne) ranged from 1,461 to 1,875 (mean = 1,655), and the Shannon Index averaged 0.581; these findings indicate stable genetic richness and a balanced allele distribution. The circular dendrogram obtained using the UPGMA method classified the genotypes into two unequal, structurally distinct clades: Although certain subclades successfully grouped homogeneous paternal restorers (R1-47, R1-15, R1-69, R1-34) and maternal lines, the overall structure exhibited an overlapping pattern between specific CMS and R lines; this situation reflects a shared phylogenetic history and a narrow genetic base within elite domesticated lines due to selective breeding. It is expected that the results of this study will contribute to reducing yield losses caused by ragweed in sunflower production and support sustainable agriculture.
Benzer Tezler
- Trakya bölgesinde yayılış gösteren Orobanche cumana Wallr. parazit bitkilerinin dayanıklı ve duyarlı ayçiçeği çeşitleri üzerinde yaratmış olduğu oksidatif hasarın belirlenmesi
Determination of oxidative damage in susceptible and resistant sunflower hybrids caused by Orobanche cumana Wallr. from Thrace region
FATİH ÜDER
Yüksek Lisans
Türkçe
2018
BiyoteknolojiNamık Kemal ÜniversitesiTarımsal Biyoteknoloji Ana Bilim Dalı
DR. ÖĞR. ÜYESİ SEFER DEMİRBAŞ
- Ayçiçeği hibritlerinde kuraklığa dayanımın bazı morfolojik ve biyolojik ölçütlerden yararlanarak belirlenmesi
Determination of drought tolerance of sunflower hybrids utilizing some biological and morphological indices.
SEVİL ŞAHİN
Yüksek Lisans
Türkçe
2019
ZiraatTrakya ÜniversitesiBiyoteknoloji ve Genetik Ana Bilim Dalı
PROF. DR. YALÇIN KAYA
- Farklı ayçiçeği hatlarının canavar otu türlerine (Orobanche spp.) ve bazı herbisitlere karşı dayanıklılık reaksiyonlarının araştırılması
Research on resistance of different sunflower lines against broomrape (Orobanche spp.) species and some herbicides
YILMAZ YAŞAR
- Kuraklık stresi ve Orobanche crenata enfeksiyonuna maruz bırakılan kuraklığa toleransları farklı nohut (Cicer arietinum L.)çeşitlerinde antioksidan savunma yanıtları
The antioxidant responces against to drought stress and Orobanche crenata infection on chickpea (Cicer arietinum L.) varieties which have known diferent drought tolerances
BUŞRA ÇALIK
Yüksek Lisans
Türkçe
2016
BiyolojiÇanakkale Onsekiz Mart ÜniversitesiBiyoloji Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. OKAN ACAR
- Development of broomrape (Orobanche spp., Phelipanche spp.) -resistant tomato (Solanum lycopersicum) using gene editingtechnology (CRISPR)
Gen düzenleme teknolojisi (CRISPR) kullanılarak canavar otuna (Orobanche spp., Phelipanche spp.) karşı dayanıklı domates geliştirilmesi
CANSU BÜLBÜL
Doktora
İngilizce
2021
BiyoteknolojiAkdeniz ÜniversitesiBiyoteknoloji Ana Bilim Dalı
PROF. DR. NEDİM MUTLU