Osmanlı'da modern zoolojinin alımlanışını dergiler üzerinden okumak: Cerîde-i Baytariye ve Zirâʽiye örneği
Reading the reception of modern zoology in the Ottoman Empire through a periodicals: The case of Cerîde-i Baytariye ve Zirâʽiye
- Tez No: 1020165
- Danışmanlar: DR. ÖĞR. ÜYESİ AHMET GÖKSU
- Tez Türü: Yüksek Lisans
- Konular: Tarih, History
- Anahtar Kelimeler: Belirtilmemiş.
- Yıl: 2026
- Dil: Türkçe
- Üniversite: Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi
- Enstitü: Lisansüstü Eğitim Enstitüsü
- Ana Bilim Dalı: Bilim Tarihi Ana Bilim Dalı
- Bilim Dalı: Bilim Tarihi Bilim Dalı
- Sayfa Sayısı: Belirtilmemiş.
Özet
Hem klasik hem modern dönemde hayvan bilgisini (bilimsel ya da tasviri) ifade etmekte kullanılan“ilm-i hayvânât”Osmanlı literatüründe her daim görünür bir bilgi alanını oluşturur. Bununla birlikte 19. yüzyıl, bu bilgi alanının (hayvan bilgisi) içerik, yöntem ve dolaşım biçimleri bakımından belirgin bir değişim geçirdiği dönemdir. Bu yüzyılda“hayvan bilgisi”içeren Osmanlıca matbu eserlerin sayısında gözle görülür bir artış yaşanır. Bu artış içerisindeki çeşitlilik dikkate değerdir. Bu çeşitlilik zirai hayvan yetiştiriciliğinden, hayvanların eczâi kullanımına, evcil hayvan bakımından, sadece meraklıları için hayvan bilgisine değin çok geniş bir çerçevededir. 1899'dan 1903'e kadar farklı periyodlarla fakat istikrarlı bir biçimde 139 sayı olarak yayımlanan Ceride-i Baytariye ve Zirâʽiye de bu çerçeve içerisinde kendine yer bulur. Adından da anlaşılacağı üzere bu dergi/gazete hem ziraat hem de veterinerliğe dair konular içermektedir. Tez kapsamında, bu konulardan hususen Osmanlı'da modern zooloji literatürünün oluşum süreci bağlamında değerlendirilebilecek metinler incelenmiştir. Bu metinlerin içeriği bilimsel faaliyetlerin içsel ve dışsal etkiler sonucu oluştuğu yaklaşımından hareketle ele alınmıştır. Veterinerliği ve ziraati konu alan bu süreli yayındaki zoolojik bilginin bilimsel, toplumsal, kültürel ve iktisadi hayatla nasıl iç içe olduğu gösterilmiştir. Ziraat ve veterinerlik konularını merkeze alan bu dergide, hayvan bilgisinin yalnızca ekonomik verimlilik, üretkenlik ve toplumsal fayda çerçevesinde ele alındığı düşünülebilir. Ancak tez kapsamında yapılan inceleme,“ziraat ve baytarlık”başlığı altında hayvan zekâsı ve davranışına ilişkin popüler anlatılar ile evcil hayvan bakımına dair metinler gibi, ilk bakışta bu çerçeveyle ilişkilendirilmesi güç içeriklerin de yer aldığını göstermektedir.
Özet (Çeviri)
The term“ilm-i hayvânât,”used in both the classical and modern periods to denote knowledge of animals referred to a well-established domain within Ottoman written culture. Nevertheless, the nineteenth century marks a period in which this field of knowledge underwent a significant transformation in its content, methods, and modes of circulation. During this century, the number of printed Ottoman Turkish Works devoted to animal knowledge increased markedly. This expansion was marked by considerable diversity, ranging from animal breeding for agricultural purposes and the medicinal uses of animals to manuals on the care of domestic animals and texts intended for general readers and amateur enthusiasts. Published at varying but regular intervals between 1899 and 1903 Cerîde-i Baytariye ve Zirâiye (comprising 139 issues) occupies a significant place within this broader framework. As its title suggests, this periodical addressed both agricultural (ziraat) and veterinary (baytarlık) subjects. This dissertation focuses in particular on texts that illuminate the formation of modern zoological literature in the Ottoman context. These texts are analyzed through an approach that understands scientific activity as emerging from the interplay between internal and external factors. The study demonstrates that the zoological knowledge presented in this periodical despite its primary focus on veterinary and agricultural matters, was deeply intertwined with scientific, social, cultural, and economic life. At first glance, one might assume that in a periodical devoted to ziraat and veterinary science, knowledge about animals was framed solely in terms of economic efficiency, productivity, and social utility. The analysis, however, shows that under the rubric of ziraat ve baytarlık, the publication also featured material that cannot easily be reduced to a utilitarian logic, including popular accounts of animal intelligence and behavior as well as on the care of domestic animals.
Benzer Tezler
- Luġat-ı Minyāsoġlı üzerine sözlükbilimsel bir inceleme (giriş-inceleme-transkripsiyon-tematik dizin-tıpkıbasım)
A lexicographic study on Luġat-ı Minyāsoġlı (introduction-analysis-transcription-thematic index-facsimile)
DİLARA ERDEM
Yüksek Lisans
Türkçe
2024
Türk Dili ve Edebiyatıİstanbul Medeniyet ÜniversitesiTürk Dili ve Edebiyatı Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. ŞERMİN KALAFAT
- Râhatu'n-Nüfûs üzerine bir dil incelemesi(inceleme-metin-dizin-sözlük-terimler)
Language study on the Râhatu'n-Nüfûs (review-text-index-glossary-terms)
AHMET ADIGÜZEL
Doktora
Türkçe
2016
Türk Dili ve EdebiyatıGirne Amerikan ÜniversitesiYeni Türk Dili Ana Bilim Dalı
PROF. DR. MUSTAFA NEJAT SEFERCİOĞLU
- Osmanlı'da modern kolluğa geçiş: 1903 Nizamnamesine göre Osmanlı Jandarma Teşkilatının kuruluşu
Transition to modern law enforcement in the Ottoman Empire: The establishment of the Ottoman Gendarmerie Organization according to the 1903 Gendarmerie Regulation
OSMAN DİNÇ
Yüksek Lisans
Türkçe
2021
TarihBolu Abant İzzet Baysal ÜniversitesiTarih Ana Bilim Dalı
DOÇ. DR. LEVENT DÜZCÜ
- Osmanlı'da modern eğitim sistemine geçiş çabaları ve taşraya yansımaları: Alanya örneği
Efforts to transition to the modern education system in the Ottoman Empire and its reflections on the country: The case of Alanya
MESUT GÖK
Yüksek Lisans
Türkçe
2023
TarihAkdeniz ÜniversitesiAkdeniz Yeni ve Yakınçağ Araştırmaları Ana Bilim Dalı
PROF. DR. AHMET KÖÇ
- Osmanlı'da modern kolluk teşkilatının kurumsallaşması ve kolluk faaliyetleri (1826-1846)
Institutionalisation of modern law enforcement organisation and law enforcement activities in the Ottoman (1826-1846)
YUNUS EMRE ÇAKIR